Định tội danh trong các vụ án ma tuý và một số vướng mắc
- Thứ năm - 16/10/2025 14:10
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Tội phạm về ma túy, với tính chất phức tạp và không ngừng biến đổi, luôn là một trong những thách thức lớn nhất trong công tác xét xử. Từ việc định danh các chất ma túy mới đến việc phân định ranh giới giữa các hành vi phạm tội, những vướng mắc này đòi hỏi sự phân tích sâu sắc và áp dụng pháp luật linh hoạt nhưng vẫn phải đảm bảo tính thống nhất.
Phân biệt và dấu hiệu định tội - Tội phạm về ma tuý
1. Nhận diện tội phạm về ma tuý
- Mặt khách quan của hành vi phạm tội là yếu để phân biệt các tội danh. Pháp luật hình sự đã quy định một loạt cácc hành vi bị cấm - mỗi hành vi tương ứng với một tội danh.
| Hành vi | Tội danh tương ứng | Mô tả & Nhận diện |
| Trồng cây có chứa chất ma túy | Điều 247 | Hành vi gieo trồng, chăm sóc cây thuốc phiện, cây côca, cây cần sa hoặc các loại cây khác có chứa chất ma túy. Tội phạm hoàn thành từ lúc gieo hạt, không cần biết cây đã lớn hay chưa. |
| Sản xuất trái phép chất ma túy | Điều 248 | Hành vi điều chế, chiết xuất, tổng hợp để tạo ra chất ma túy từ các nguyên liệu có sẵn (ví dụ: nấu nhựa thuốc phiện, tổng hợp ma túy đá từ hóa chất). |
| Tàng trữ trái phép chất ma túy | Điều 249 | Hành vi cất giữ, cất giấu bất hợp pháp chất ma túy ở bất kỳ đâu (trong người, nhà ở, phương tiện...) mà không nhằm mục đích mua bán, vận chuyển hay sản xuất. |
| Vận chuyển trái phép chất ma túy | Điều 250 | Hành vi di chuyển bất hợp pháp chất ma túy từ nơi này đến nơi khác bằng bất kỳ phương thức nào. Quá trình vận chuyển có thể là giữa các quận, huyện, tỉnh, hoặc qua biên giới. |
| Mua bán trái phép chất ma túy | Điều 251 | Hành vi trao đổi chất ma túy lấy tiền hoặc các lợi ích vật chất khác. Bao gồm cả việc bán, mua lại để bán, môi giới, vận chuyển thuê cho người bán... Đây được xem là hành vi nguy hiểm nhất. |
| Chiếm đoạt chất ma túy | Điều 252 | Hành vi dùng vũ lực (cướp), đe dọa dùng vũ lực (cưỡng đoạt), lén lút (trộm cắp), hoặc lừa dối để lấy chất ma túy từ người khác. |
| Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy | Điều 255 | Hành vi chuẩn bị địa điểm, phương tiện, dụng cụ và tập hợp người khác lại để cùng sử dụng ma túy. Người tổ chức có thể không sử dụng nhưng vẫn phạm tội. |
| Chứa chấp việc sử dụng trái phép chất ma túy | Điều 256 | Hành vi cho thuê, cho mượn địa điểm hoặc có bất kỳ hành vi nào khác giúp người khác có nơi để sử dụng ma túy. |
| Lôi kéo, rủ rê người khác sử dụng trái phép chất ma túy | Điều 258 | Hành vi dùng lời nói hoặc hành động để dụ dỗ, kích động, ép buộc người khác dùng thử ma túy. |
- Để một hành vi bị xem là tội phạm về ma tuý thì đối tượng mà hành vi hướng tới bắt buộc phải là các chất cấm thuộc danh mục do Chính phụ ban hành. Nếu không có kết luận giám định khẳng định vật chứng là chát ma tuý thì không có cơ sở để xử lý hình sự, dù người phạm tội hay người khác có khai nhận đó là ma tuý.
- Mục đích phạm tội là dấu hiệu để phân biệt các tội danh có hành vi tương tự nhau. Chẳng hạn như:
• Mục đích tàng trữ: Chỉ nhằm mục đích cất giữ để bản thân sử dụng hoặc cất giữ hộ mà không có mục đích nào khác.
• Mục đích vận chuyển: Chỉ nhằm mục đích di chuyển hộ chất ma túy để nhận tiền công, không liên quan đến việc mua bán.
• Mục đích mua bán: Mọi hành vi tàng trữ, vận chuyển, sản xuất... đều nhằm mục đích cuối cùng là bán lại để kiếm lời.
Tóm lại, việc xác định các yếu tố trên có ý nghĩa quan trọng để cơ quan tiến hành tố tụng có thể xác định đúng người, đúng tội, tránh bỏ lọt tội phạm hoặc oan sai cho người vô tội.
>>Tham khảo thêm: Luật sư tư vấn tội phạm và hình phạt
2. Tình huống và thực tiễn xét xử tại Toà án
Trong công tác xét xưe, không ít các tình huống gây lúng túng, khó khăn trong công tác xét xử. Do đó, Toà án nhân dân tối cao (TANDTC) đã ban hành Công văn số 89/TANDTC-TC ngày 30/6/2020 để giải đáp một số vướng mắc trong thực tiễn xét xử có liên quan đến định tội danh trong những trường hợp liên quan về ma tuý.
2.1 Hành vi cung cấp ma tuý cho người khác sử dụng có phải tội "Tổ chức sử dụng trái phép chất ma tuý" không?
Tình huống: Đối tượng có hành vi đưa ma túy cho người khác sử dụng, nhưng không phát hiện có người chỉ huy, phân công, điều hành đối tượng để đưa ma túy cho người khác sử dụng. Vậy trường hợp này có xử lý đối tượng là người trực tiếp đã cung cấp ma túy cho người khác về tội “Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy” hay không?
Vấn đề cần giải quyết: Xác định bản chất của hành vi "tổ chức" trong cấu thành tội "Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy" theo Điều 255 BLHS 2015, cụ thể là hành cung cấp ma túy cho người khác sử dụng có đủ yếu tố để cấu thành tội danh này hay không?
Hướng dẫn từ TANDTC như sau:
Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy không đồng nhất với khái niệm “phạm tội có tổ chức”. Theo quy định tại Điều 17 của Bộ luật Hình sự thì:
“Phạm tội có tổ chức là hình thức đồng phạm có sự câu kết chặt chẽ giữa những người cùng thực hiện tội phạm.”
Người tổ chức là người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy việc thực hiện tội phạm. Còn tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy được hiểu là thực hiện một trong các hành vi bố trí, sắp xếp, điều hành con người, phương tiện; cung cấp ma túy, điểm, phương tiện, dụng cụ… để thực hiện việc sử dụng trái phép chất ma túy. Trong tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy cũng có đồng phạm nhưng đồng phạm ở đây được hiểu là thực hiện theo sự chỉ huy, phân công điều hành (không có sự câu kết chặt chẽ giữa những người cùng thực hiện tội phạm, không bắt buộc phải có sự phân công, chỉ đạo, điều hành chặt chẽ trong các đồng phạm).
Do đó, hành vi cung cấp ma túy cho người khác sử dụng là một trong các hành vi “Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy”. Người có hành vi này bị xử lý theo quy định tại Điều 255 của BLHS.
2.2 "Rủ nhau" cùng sử dụng ma túy có phải là Tội rủ rê, lôi kéo người khác không?
Tình huống: Trường hợp rủ nhau sử dụng trái phép chất ma túy thì có được xác định là rủ rê, dụ dỗ người khác sử dụng trái phép chất ma túy để xử lý hình sự theo quy định tại Điều 258 của Bộ luật Hình sự hay không?
Vấn đề cần giải quyết: Hành vi "rủ nhau" có giống với "rủ rê, dụ dỗ" không và có đủ yếu tố CTTP theo Điều 258 BLHS 2015?
Hướng dẫn từ TANDTC như sau:
Khoản 1 Điều 258 của Bộ luật Hình sự quy định:
“Người nào rủ rê, dụ dỗ, xúi giục hoặc bằng các thủ đoạn khác nhằm lôi kéo người khác sử dụng trái phép chất ma túy, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm”.
Như vậy, người có hành vi dụ dỗ, khêu gợi sự ham muốn của người khác để họ sử dụng trái phép chất ma túy với mình thì thuộc trường hợp rủ rê, lôi kéo theo quy định tại Điều 258 của BLHS. Tuy nhiên, đối với trường hợp các con nghiện cùng nhau góp tiền, cùng nhau sử dụng ma túy thì không xác định là rủ rê, lôi kéo người khác sử dụng ma túy theo quy định tại Điều 258 của BLHS.
Ví dụ:
- Nguyễn Văn A (không nghiện ma túy) nhưng A đã dụ dỗ, khêu gợi sự ham muốn của Nguyễn Văn B để B sử dụng trái phép chất ma túy với mình. Trường hợp này xác định là rủ rê, lôi kéo người khác sử dụng ma túy theo quy định tại Điều 258 của BLHS.
- Nguyễn Văn A (nghiện ma túy) đã dụ dỗ, khêu gợi sự ham muốn của Nguyễn Văn B (không nghiện ma túy) để B sử dụng trái phép chất ma túy với mình. Trường hợp này xác định là rủ rê, lôi kéo người khác sử dụng ma túy theo quy định tại Điều 258 của BLHS.
- Nguyễn Văn A (nghiện ma túy) rủ Nguyễn Văn B (nghiện ma túy) cùng nhau góp tiền, cùng nhau sử dụng trái phép chất ma túy, mặc dù A đã có hành vi dụ dỗ để B cùng sử dụng trái phép chất ma túy, nhưng không xác định đây là rủ rê, lôi kéo người khác sử dụng ma túy theo quy định tại Điều 258 của BLHS.
2.3 Khi nào ma túy cất giấu ở nhà bị coi là để mua bán?
Tình huống: Trường hợp đối tượng bị bắt quả tang bán ma túy. Qua điều tra thu được một lượng ma túy khác mà đối tượng này cất giấu trong nhà, đối tượng khai vừa để sử dụng vừa để bán thì xử lý đối tượng này về tội mua bán trái phép chất ma túy hay tội tàng trữ trái phép chất ma túy?
Vấn đề cần giải quyết: Xác định tội danh đối với lượng ma túy bị thu giữ tại nhà của đối tượng, dựa trên việc làm rõ mục đích cất giấu của người này.
Hướng dẫn từ TANDTC như sau:
Trường hợp này phải căn cứ vào hành vi và ý thức chủ quan của người phạm tội để xem xét trách nhiệm hình sự. Nếu các hành vi đủ yếu tố cấu thành của 02 tội thì xem xét xử lý cả về 02 tội theo quy định của Bộ luật Hình sự. Trường hợp bắt được đối tượng mua bán trái phép chất ma túy, sau đó đối tượng khai có tàng trữ trái phép chất ma túy ở nhà để sử dụng thì xem xét xử lý đối tượng này về tội mua bán trái phép chất ma túy và tội tàng trữ trái phép chất ma túy. Trường hợp bắt được đối tượng mua bán trái phép ma túy, sau đó đối tượng tiếp tục khai còn tàng trữ ma túy trái phép chất ma túy ở nhà để mua bán thì cộng tổng khối lượng ma túy để xử lý về tội mua bán trái phép chất ma túy theo quy định của BLHS.
>>Tham khảo thêm: Luật sư tư vấn giảm nhẹ trách nhiệm hình sự
Chuyên đề trên đây là chia sẻ của chúng tôi về vấn đề Định tội danh trong các vụ án ma tuý và một số vướng mắc nhằm hỗ trợ người đọc có thêm kiến thức về pháp luật, không nhằm mục đích thương mại. Các thông tin trong chuyên đề Định tội danh trong các vụ án ma tuý và một số vướng mắc chỉ là quan điểm cá nhân người viết, người đọc chỉ tham khảo. Chúng tôi đề nghị Quý Khách hàng nên tham khảo ý kiến chuyên môn từ Luật sư của chúng tôi đối với các vấn đề cụ thể. Các yêu cầu giải đáp thắc mắc hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng của chúng tôi theo địa chỉ phía trên hoặc liên hệ qua Hotline: 0978845617, Email: info@luatsuhcm.com.