Khởi kiện thừa kế tại nơi có di sản hay nơi cư trú của người mất?

1. Những ai có quyền khởi kiện chia di sản thừa kế?

Theo quy định của pháp luật Việt Nam, quyền khởi kiện chia di sản thừa kế trước hết phụ thuộc vào việc xác định ai là người có quyền hưởng di sản. Hiện nay có hai hình thức thừa kế chính là thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật. Cụ thể:

Đối với thừa kế theo di chúc, người có quyền khởi kiện là cá nhân được người chết chỉ định hưởng di sản trong di chúc;

Đối với thừa kế theo pháp luật, áp dụng trong các trường hợp quy định tại Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015 (như không có di chúc, di chúc không hợp pháp, người thừa kế theo di chúc không còn hoặc từ chối nhận di sản…), thì những người có quyền hưởng di sản được xác định theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, gồm:

• Hàng thừa kế thứ nhất: vợ, chồng, cha mẹ đẻ/nuôi, con đẻ/nuôi của người chết;
• Hàng thừa kế thứ hai: ông bà nội, ông bà ngoại; anh, chị, em ruột; cháu ruột mà người chết là ông/bà;
• Hàng thừa kế thứ ba: cụ nội, cụ ngoại; bác, chú, cậu, cô, dì ruột; cháu ruột mà người chết là bác, chú, cậu, cô, dì; chắt ruột.

Ngoài ra, thừa kế theo pháp luật cũng được áp dụng đối với các phần di sản không được định đoạt trong di chúc hoặc phần di chúc không có hiệu lực.

Tóm lại, người có quyền hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật đều có quyền khởi kiện để yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình khi phát sinh tranh chấp. Việc xác định đúng chủ thể có quyền khởi kiện không chỉ giúp đảm bảo quyền lợi chính đáng mà còn góp phần giúp quá trình giải quyết tranh chấp thừa kế được thực hiện đúng quy định và hiệu quả.

2. Thời hiệu khởi kiện thừa kế là bao lâu?

Căn cứ Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu khởi kiện về thừa kế được quy định khác nhau tùy theo từng loại yêu cầu và loại tài sản. Cụ thể:

• Đối với yêu cầu chia di sản thừa kế, thời hiệu là 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế. Hết thời hạn này, di sản thuộc về người đang quản lý; nếu không có người quản lý thì được xử lý theo quy định pháp luật;
• Đối với yêu cầu xác nhận quyền thừa kế hoặc bác bỏ quyền thừa kế của người khác, thời hiệu là 10 năm kể từ thời điểm mở thừa kế;
• Đối với yêu cầu thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại, thời hiệu là 03 năm kể từ thời điểm mở thừa kế.

Do đó, mỗi loại yêu cầu trong quan hệ thừa kế sẽ có thời hiệu riêng, vì vậy cần xác định đúng để đảm bảo quyền khởi kiện và tránh bị mất quyền lợi do hết thời hạn theo quy định.
👉 Tham khảo thêm: Thời hạn khai nhận di sản thừa kế

3. Khởi kiện thừa kế tại nơi có di sản hay nơi cư trú của người để lại di sản?

Theo quy định của pháp luật hiện hành, đối với thắc mắc khởi kiện thừa kế tại nơi có di sản hay nơi cư trú của người để lại di sản, thì cần xác định rõ đây là tranh chấp dân sự thuộc thẩm quyền của Tòa án và việc lựa chọn nơi khởi kiện sẽ phụ thuộc vào từng trường hợp cụ thể.

Theo khoản 5 Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, tranh chấp thừa kế là tranh chấp dân sự do Tòa án giải quyết. Đồng thời, căn cứ Điều 35 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, nếu vụ việc không có yếu tố nước ngoài thì thông thường thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân dân khu vực.

Tuy nhiên, vấn đề quan trọng nhất là xác định thẩm quyền theo lãnh thổ, tức là nộp đơn tại Tòa án khu vực nào. Nội dung này được quy định tại Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 và cần hiểu thông qua từng trường hợp cụ thể:

Thứ nhất, nếu di sản là bất động sản (nhà, đất): Bắt buộc phải khởi kiện tại Tòa án nơi có bất động sản theo điểm c khoản 1 Điều 39.

Ví dụ: Người để lại di sản cư trú tại TP.HCM nhưng có nhà đất tại Long An. Khi phát sinh tranh chấp thừa kế liên quan đến căn nhà này, người khởi kiện phải nộp đơn tại Tòa án nơi có bất động sản ở Long An, không phụ thuộc vào nơi cư trú trước đây của người đã mất.

Thứ hai, nếu di sản là động sản (tiền, xe, tài sản khác): Không áp dụng nơi có di sản, mà xác định theo nơi cư trú hoặc làm việc của bị đơn theo khoản 1 Điều 39.

Ví dụ: Tranh chấp về tiền tiết kiệm hoặc xe ô tô của người đã mất. Nếu bị đơn (người đang quản lý tài sản hoặc có tranh chấp) cư trú tại Bình Dương thì phải khởi kiện tại Tòa án nơi bị đơn cư trú, không phải nơi người chết từng sinh sống.

Thứ ba, các bên có quyền thỏa thuận lựa chọn Tòa án: Theo điểm h khoản 2 Điều 39, các bên có thể lập văn bản thỏa thuận lựa chọn Tòa án nơi cư trú của nguyên đơn để giải quyết tranh chấp.

Ví dụ: Các đồng thừa kế thống nhất bằng văn bản chọn Tòa án nơi một người trong số họ cư trú để giải quyết vụ việc nhằm thuận tiện đi lại.

Thứ tư, trường hợp di sản gồm cả bất động sản và động sản: Thẩm quyền sẽ được xác định theo nơi có bất động sản.

Ví dụ: Di sản gồm một căn nhà và tiền tiết kiệm. Khi có tranh chấp, vẫn phải khởi kiện tại Tòa án nơi có căn nhà, dù tranh chấp có thể liên quan cả đến tiền.

Việc xác định nơi khởi kiện tranh chấp thừa kế cần căn cứ vào loại di sản và quy định về thẩm quyền theo cấp, theo lãnh thổ để xác định đúng Tòa án có thẩm quyền. Do đó, người khởi kiện nên tham khảo ý kiến luật sư nhằm bảo đảm nộp đơn đúng Tòa án, tránh bị trả lại đơn hoặc kéo dài thời gian giải quyết.
👉 Tham khảo thêm: Thuê luật sư giải quyết tranh chấp thừa kế là nhà đất

4. Có thể ủy quyền nộp đơn khởi kiện thừa kế không?

Căn cứ quy định của pháp luật hiện hành, cá nhân có quyền khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế và có thể thực hiện thông qua người đại diện hợp pháp trong một số trường hợp.

Theo Điều 134 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân có thể xác lập, thực hiện giao dịch dân sự thông qua người đại diện, trừ trường hợp pháp luật yêu cầu phải tự mình thực hiện. Đồng thời, căn cứ Điều 85 và Điều 186 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, người khởi kiện có quyền tự mình hoặc thông qua người đại diện hợp pháp để nộp đơn khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền.

Theo đó:

• Cá nhân có thể ủy quyền cho người khác nộp đơn khởi kiện và tham gia tố tụng trong phạm vi được ủy quyền;
• Người đại diện theo ủy quyền có thể thay mặt người khởi kiện thực hiện các thủ tục cần thiết tại Tòa án.

Tuy nhiên, theo khoản 1 Điều 189 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, đơn khởi kiện vẫn phải do chính người khởi kiện ký tên hoặc điểm chỉ, không được ủy quyền ký thay.

Như vậy, pháp luật cho phép ủy quyền nộp đơn khởi kiện thừa kế, nhưng việc ký đơn vẫn phải do chính người khởi kiện trực tiếp thực hiện để đảm bảo tính hợp pháp và thể hiện đúng ý chí khởi kiện.
👉 Tham khảo thêm: Luật sư thừa kế giỏi tại Thành phố Hồ Chí Minh

Chuyên đề trên đây là chia sẻ của chúng tôi về vấn đề Khởi kiện thừa kế tại nơi có di sản hay nơi cư trú của người để lại di sản? nhằm hỗ trợ người đọc có thêm kiến thức về pháp luật, không nhằm mục đích thương mại. Các thông tin trong chuyên đề Khởi kiện thừa kế tại nơi có di sản hay nơi cư trú của người để lại di sản? chỉ là quan điểm cá nhân người viết, người đọc chỉ tham khảo. Chúng tôi đề nghị Quý Khách hàng nên tham khảo ý kiến chuyên môn từ Luật sư của chúng tôi đối với các vấn đề cụ thể. Các yêu cầu giải đáp thắc mắc hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng của chúng tôi theo địa chỉ phía trên hoặc liên hệ qua Hotline: 0978845617, Email: info@luatsuhcm.com.