Tổ chức hành nghề công chứng liên quan đến giải quyết vụ án

1. Quy định về việc đưa tổ chức hành nghề công chứng tham gia tố tụng

1.1 Xác định tư cách tố tụng

- Căn cứ pháp lý: Điều 73 BLTTDS 2015

- Tòa án sẽ triệu tập tổ chức hành nghề công chứng hoặc công chứng viên với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan khi việc giải quyết vụ án có ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và nghĩa vụ của họ.

1.2 Trách nhiệm bồi thường thiệt hại

- Căn cứ pháp lý: Điều 40 Luật Công chứng 2024

- Cụ thể như sau:

+ Tổ chức hành nghề công chứng phải bồi thường thiệt hại cho người yêu cầu công chứng và các cá nhân, tổ chức khác do lỗi mà công chứng viên của mình gây ra trong quá trình công chứng.

+ Công chứng viên phải hoàn trả lại một khoản tiền cho TCHNCC đã chi trả bồi thường, tùy theo mức độ lỗi.

1.3 Nghĩa vụ của tổ chức hành nghề công chứng

- Nghĩa vụ cung cấp tài liệu chứng cứ

Căn cứ pháp lý (cung cấp tài liệu): Điều 9 và Điều 66 Luật Công chứng 2024

• Tổ chức hành nghề công chứng có nghĩa vụ lưu trữ hồ sơ công chứng

• Phải cung cấp bản sao văn bản công chứng, trích lục hồ sơ công chứng theo yêu cầu của Tòa án, Viện kiểm sát trong các vụ án liên quan.

- Nghĩa vụ làm chứng (Người làm chứng)

Căn cứ pháp lý: Điều 77 BLTTDS 2015

Nếu Tòa án thấy cần thiết, công chứng viên - người đã trực tiếp thực hiện việc công chứng có thể bị triệu tập với tư cách người làm chứng để xác minh các tình tiết như: các bên có tự nguyện ký kết không, có minh mẫn không, có đúng là chữ ký của họ không...

- Giá trị pháp lý của văn bản công chứng

+ Căn cứ pháp lý: Điều 6 Luật Công chứng 2024 và Điều 92 BLTTDS 2015

+ Tình tiết, sự kiện trong văn bản công chứng hợp pháp được xem là không phải chứng minh, trừ trường hợp bị Tòa án tuyên bố là vô hiệu.

+ Văn bản công chứng có giá trị pháp lý. Bên nào cho rằng văn bản đó là giả mạo, vi phạm... thì bên đó có nghĩa vụ phải chứng minh

>> Tham khảo thêm: Dịch vụ làm di chúc công chứng

2. Tình huống thực tế và hướng dẫn từ TANDTC

2.1 Trách nhiệm bồi thường liên đới của Công chứng viên khi công chứng tài liệu giả trong vụ án hình sự

Tình huống: Bị cáo có hành vi lừa đảo chiếm đoạt tiền của bị hại, trong đó, Văn phòng Công chứng thực hiện việc công chứng đối với hợp đồng, giấy tờ, tài liệu (do bị cáo làm giả), tạo điều kiện cho bị cáo thực hiện hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Tuy nhiên, các cơ quan tiến hành tố tụng không truy cứu trách nhiệm hình sự của Công chứng viên thì có buộc Công chứng viên chịu trách nhiệm liên đới bồi thường cho bị hại hay không?

Vấn đề cần giải quyết: Xác định cơ sở pháp lý để buộc Công chứng viên phải chịu trách nhiệm dân sự liên đới bồi thường thiệt hại cho bị hại.

Hướng dẫn của TANDTC như sau:

Bị cáo thực hiện hành vi gian dối để chiếm đoạt tiền của bị hại. Quá trình điều tra, truy tố, xét xử không xem xét, xử lý hành vi vi phạm của Công chứng viên, nếu không có chứng cứ chứng minh Công chứng viên đồng phạm với bị cáo cũng như sử dụng số tiền bị cáo chiếm đoạt và Văn phòng Công chứng đã thực hiện công chứng theo quy định pháp luật, không thể biết được thủ đoạn gian dối của bị cáo để chiếm đoạt tiền của bị hại. Do đó, không thể buộc trách nhiệm liên đới của Công chứng viên phải bồi thường cho bị hại mà chỉ buộc bị cáo phải có trách nhiệm bồi thường (hoàn trả) số tiền đã chiếm đoạt của bị hại.

[Công văn số 196/TANDTC-PC ngày 03/10/2023 của TANDTC]

2.2 Tư cách tố tụng của Tổ chức hành nghề công chứng trong các vụ án dân sự

Tình huống: Trong quá trình giải quyết tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất hoặc hợp đồng mua bán tài sản, thế chấp tài sản... Tòa án có phải đưa tổ chức hành nghề công chứng hợp đồng vào tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan không?

Vấn đề cần giải quyết: Xác định điều kiện và sự cần thiết để Tòa án đưa Tổ chức hành nghề công chứng vào tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.

(1) Sự tham gia có phải là bắt buộc hay không?

(2) Tính hợp pháp của hợp đồng công chứng

Hướng dẫn của TANDTC như sau:

Theo quy định tại điểm d và điểm g khoản 2 Điều 17 của Luật Công chứng sửa đổi năm 2018 thì Công chứng viên có nghĩa vụ giải thích cho người yêu cầu công chứng hiểu rõ quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của họ, ý nghĩa và hậu quả pháp lý của việc công chứng; trường hợp từ chối yêu cầu công chứng thì phải giải thích rõ lý do cho người yêu cầu công chứng và chịu trách nhiệm trước pháp luật và trước người yêu cầu công chứng về văn bản công chứng của mình.

Điều 38 của Luật Công chứng sửa đổi năm 2018 quy định:

“1. Tổ chức hành nghề công chứng phải bồi thường thiệt hại cho người yêu cầu công chứng và cá nhân, tổ chức khác do lỗi mà công chứng viên, nhân viên hoặc người phiên dịch là cộng tác viên của tổ chức mình gây ra trong quá trình công chứng.

2. Công chứng viên, nhân viên hoặc người phiên dịch là cộng tác viên gây thiệt hại phải hoàn trả lại một khoản tiền cho tổ chức hành nghề công chứng đã chi trả khoản tiền bồi thường cho người bị thiệt hại theo quy định của pháp luật; trường hợp không hoàn trả thì tổ chức hành nghề công chứng có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết”.

Khoản 4 Điều 68 của Bộ luật Tố tụng dân sự quy định:

“Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án dân sự là người tuy không khởi kiện, không bị kiện, nhưng việc giải quyết vụ án dân sự có liên quan đến quyền lợi, nghĩa vụ của họ nên họ được tự mình đề nghị hoặc các đương sự khác đề nghị và được Tòa án chấp nhận đưa họ vào tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.

Trường hợp việc giải quyết vụ án dân sự có liên quan đến quyền lợi, nghĩa vụ của một người nào đó mà không có ai đề nghị đưa họ vào tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan thì Tòa án phải đưa họ vào tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan".

Như vậy, căn cứ các quy định nêu trên, tùy từng trường hợp mà Tòa án xem xét có đưa tổ chức hành nghề công chứng vào tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Trường hợp việc giải quyết tranh chấp hợp đồng có liên quan đến nghĩa vụ giải thích của Công chứng viên theo quy định tại điểm d khoản 2 Điều 17 của Luật Công chứng sửa đổi năm 2018, trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho người yêu cầu công chứng của tổ chức hành nghề công chứng thì Tòa án xem xét đưa tổ chức hành nghề công chứng vào tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.

[Công văn số 02/TANDTC-PC ngày 02/8/2021 của TANDTC]

*Lưu ý: Luật Công chứng 2024 là luật có hiệu lực hiện hành. Khi tham khảo hướng dẫn từ TANDTC cần đối chiếu với các quy định của pháp luật hiện hành.

Chuyên đề trên đây là chia sẻ của chúng tôi về vấn đề Tổ chức hành nghề công chứng liên quan đến giải quyết vụ án nhằm hỗ trợ người đọc có thêm kiến thức về pháp luật, không nhằm mục đích thương mại. Các thông tin trong chuyên đề Tổ chức hành nghề công chứng liên quan đến giải quyết vụ án chỉ là quan điểm cá nhân người viết, người đọc chỉ tham khảo. Chúng tôi đề nghị Quý Khách hàng nên tham khảo ý kiến chuyên môn từ Luật sư của chúng tôi đối với các vấn đề cụ thể. Các yêu cầu giải đáp thắc mắc hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng của chúng tôi theo địa chỉ phía trên hoặc liên hệ qua Hotline: 0978845617, Email: info@luatsuhcm.com.