Di sản được di tặng trước thời điểm mở thừa kế - quyền và nghĩa vụ

1. Di sản được di tặng là gì?

- Căn cứ quy định tại Điều 646 BLDS 2015 về di tặng di sản thừa kế như sau:

Điều 646. Di tặng

1. Di tặng là việc người lập di chúc dành một phần di sản để tặng cho người khác. Việc di tặng phải được ghi rõ trong di chúc.

2. Người được di tặng là cá nhân phải còn sống vào thời điểm mở thừa kế hoặc sinh ra và còn sống sau thời điểm mở thừa kế nhưng đã thành thai trước khi người để lại di sản chết. Trường hợp người được di tặng không phải là cá nhân thì phải tồn tại vào thời điểm mở thừa kế.

3. Người được di tặng không phải thực hiện nghĩa vụ tài sản đối với phần được di tặng, trừ trường hợp toàn bộ di sản không đủ để thanh toán nghĩa vụ tài sản của người lập di chúc thì phần di tặng cũng được dùng để thực hiện phần nghĩa vụ còn lại của người này.

Theo quy định tại Điều 646 Bộ luật Dân sự 2015, di tặng được hiểu là việc người lập di chúc dành một phần di sản để tặng cho người khác. Việc di tặng phải được ghi rõ trong di chúc.

Người được di tặng không phải là người thừa kế. Do đó, họ không phải thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại, trừ trường hợp toàn bộ di sản không đủ để thanh toán nghĩa vụ tài sản của người lập di chúc thì phần di tặng cũng được dùng để thực hiện nghĩa vụ này.

- Cần lưu ý các đặc điểm về di tặng như sau:

• Về mặt hình thức: Nội dung di tặng phải được ghi nhận trực tiếp và rõ ràng trong văn bản di chúc. Nếu di chúc không xác định rõ là di tặng, phần tài sản đó sẽ được mặc định hiểu là di sản thừa kế theo di chúc.

• Về đối tượng hưởng di tặng: Có thể là bất kỳ cá nhân hoặc tổ chức nào. Tuy nhiên, phải đáp ứng điều kiện về năng lực pháp luật dân sự tại thời điểm mở thừa kế (cá nhân phải còn sống hoặc đã thành thai; tổ chức phải đang tồn tại).

• Quyền từ chối: Tương tự như người thừa kế, người được di tặng có quyền từ chối nhận di tặng để đảm bảo quyền tự do ý chí và phù hợp với quy định tại Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015.

👉 Tham khảo thêm: Luật sư chuyên về thừa kế nhà đất tại Thành phố Hồ Chí Minh

2. Phân biệt quyền và nghĩa vụ của người được di tặng với người thừa kế

Điểm khác biệt trọng yếu giữa người được hưởng di tặng và người thừa kế nằm ở trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại.

• Nguyên tắc miễn trừ nghĩa vụ: Người được hưởng di tặng không phải thực hiện nghĩa vụ tài sản đối với phần di sản được nhận. Nghĩa vụ này thuộc về những người thừa kế trong phạm vi di sản mà họ nhận được.

• Trường hợp ngoại lệ: Tại Khoản 3 Điều 646, pháp luật quy định: Nếu toàn bộ di sản còn lại không đủ để thanh toán nghĩa vụ tài sản của người lập di chúc thì phần di tặng cũng được dùng để thực hiện nghĩa vụ này.

• Rủi ro về hiện vật: Trong trường hợp di sản di tặng là một vật đặc định nhưng tại thời điểm phân chia di sản vật đó không còn tồn tại, người hưởng di tặng không có quyền yêu cầu những người thừa kế khác phải bồi hoàn bằng tiền hoặc vật khác tương đương.

3. Thứ tự ưu tiên và phương thức phân chia di sản khi có di tặng

Trong quy trình thực tế, phần di sản dùng để di tặng thường được tách ra trước khi xác định phần di sản còn lại để chia cho các đồng thừa kế. Điều này nhằm tôn trọng tuyệt đối ý chí của người để lại di sản.

Ví dụ minh họa và phân tích thực tiễn:

Giả sử Ông A chết để lại di sản 900 triệu đồng. Di chúc ghi rõ: Di tặng cho ông B (bạn thân) 100 triệu đồng. Phần còn lại chia đều cho vợ (C) và con (D). Ông A nợ 300 triệu đồng.

Trường hợp 1: Các bên thỏa thuận chia di sản trước, thực hiện nghĩa vụ sau.

1. Xác định phần di tặng: Ông B nhận đủ 100 triệu đồng và không có nghĩa vụ trả nợ.

2. Xác định phần di sản của người thừa kế: Số di sản còn lại là 900 - 100 = 800 triệu đồng. Chia cho C và D mỗi người 400 triệu đồng.

3. Thực hiện nghĩa vụ tài sản: C và D mỗi người chịu trách nhiệm trả nợ theo tỷ lệ di sản nhận được. Mỗi người trả 150 triệu đồng (300 / 2).

4. Kết quả thực nhận: C và D mỗi người còn lại 250 triệu đồng.

Trường hợp 2: Thanh toán nợ trước khi chia di sản (đúng trình tự ưu tiên Điều 658).

1. Thanh toán nợ: 900 - 300 = 600 triệu đồng (di sản sạch).

2. Thực hiện di tặng: Ông B nhận 100 triệu đồng.

3. Chia thừa kế: C và D mỗi người nhận (600 - 100) / 2 = 250 triệu đồng.

Di tặng là một công cụ hữu hiệu để người để lại di sản tri ân hoặc hỗ trợ các đối tượng không thuộc hàng thừa kế pháp luật. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng cần lưu ý:

1. Tính rõ ràng của ngôn ngữ: Cần sử dụng thuật ngữ “di tặng” thay vì “để lại cho” hoặc “cho thừa kế” để tránh tranh chấp về trách nhiệm trả nợ sau này.

2. Giới hạn quyền: Việc di tặng không được làm phương hại đến quyền lợi của những người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc (Điều 644).

👉 Tham khảo thêm: Luật sư về đất đai thừa kế uy tín tại TP. Hồ Chí Minh 

Chuyên đề trên đây là chia sẻ của chúng tôi về vấn đề Phân chia di sản thừa kế trong trường hợp có di tặng được quy định như thế nào? nhằm hỗ trợ người đọc có thêm kiến thức về pháp luật, không nhằm mục đích thương mại. Các thông tin trong chuyên đề Phân chia di sản thừa kế trong trường hợp có di tặng được quy định như thế nào?chỉ là quan điểm cá nhân người viết, người đọc chỉ tham khảo. Chúng tôi đề nghị Quý Khách hàng nên tham khảo ý kiến chuyên môn từ Luật sư của chúng tôi đối với các vấn đề cụ thể. Các yêu cầu giải đáp thắc mắc hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng của chúng tôi theo địa chỉ phía trên hoặc liên hệ qua Hotline: 0978845617, Email: info@luatsuhcm.com.