Di sản thừa kế đã được chia nhưng bỏ sót người thừa kế - cách xử lý

1.Khái quát chung về di sản thừa kế

Di sản thừa kế là một chế định trung tâm của pháp luật dân sự, phản ánh sự dịch chuyển tài sản từ người đã chết sang người còn sống theo ý chí của người để lại di sản hoặc theo quy định của pháp luật.

Theo quy định tại Điều 611 BLDS 2015 thì “Di sản bao gồm tài sản riêng của người chết, phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác.” Di sản có thể bao gồm nhiều loại tài sản khác nhau như vật, tiền, giấy tờ có giá và các quyền tài sản (quyền sử dụng đất, quyền sở hữu trí tuệ, quyền đòi nợ…). Quy định này thể hiện rõ phạm vi của di sản thừa kế không chỉ giới hạn ở tài sản thuộc sở hữu riêng của người đã chết mà còn bao gồm cả phần quyền tài sản của họ trong khối tài sản chung.

Đồng thời, tại Điều 609 BLDS 2015 cũng khẳng định cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình; để lại tài sản của mình cho người thừa kế theo pháp luật; hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật.

Một yếu tố quan trọng khác trong quan hệ thừa kế là chủ thể của quyền thừa kế, tức là người thừa kế. Theo Điều 613 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế là cá nhân phải còn sống vào thời điểm mở thừa kế, hoặc sinh ra và còn sống sau thời điểm mở thừa kế nhưng đã thành thai trước khi người để lại di sản chết.

Những quy định này không chỉ bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể trong quan hệ thừa kế mà còn góp phần duy trì sự ổn định của các quan hệ tài sản trong xã hội.

2. Nguyên tắc chia di sản thừa kế

Việc chia di sản thừa kế trong pháp luật dân sự Việt Nam được thực hiện trên cơ sở những nguyên tắc cơ bản nhằm bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể và tôn trọng ý chí của người để lại di sản.

Thứ nhất, pháp luật ghi nhận quyền thừa kế của cá nhân.

Theo quy định của BLDS 2015, cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình; để lại tài sản cho người thừa kế theo pháp luật; đồng thời, pháp luật còn ghi nhận quyền hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật. Đây là nguyên tắc nền tảng, thể hiện sự tôn trọng quyền sở hữu và quyền tự do định đoạt tài sản của cá nhân.

Thứ hai, nguyên tắc tôn trọng ý chí của người để lại di sản được đặt lên hàng đầu khi tồn tại di chúc hợp pháp.

Trong trường hợp này, việc phân chia di sản phải được thực hiện theo đúng nội dung di chúc, trừ những trường hợp pháp luật có quy định khác nhằm bảo vệ một số chủ thể đặc biệt.

Thứ ba, pháp luật bảo đảm quyền bình đẳng về thừa kế của cá nhân.

Theo Điều 610 Bộ luật Dân sự 2015, mọi cá nhân đều bình đẳng trong việc để lại tài sản và hưởng di sản, không phân biệt giới tính, độ tuổi hay địa vị xã hội.

Thứ tư, nguyên tắc bình đẳng giữa những người thừa kế cùng hàng được quy định tại Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015.

Theo đó, những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau, bảo đảm sự công bằng trong phân chia di sản theo pháp luật.

Thứ năm, pháp luật đặt ra cơ chế bảo vệ quyền lợi của người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc (Điều 644 BLDS 2015).

Theo đó, một số chủ thể như con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng; hoặc con thành niên không có khả năng lao động vẫn được hưởng một phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật, ngay cả khi không được chỉ định trong di chúc hoặc được hưởng ít hơn mức này.

Như vậy, các nguyên tắc chia di sản thừa kế vừa bảo đảm tôn trọng ý chí của người để lại di sản, vừa duy trì sự công bằng và bảo vệ quyền lợi của các chủ thể yếu thế trong quan hệ thừa kế.
👉 Tham khảo thêm: Dịch vụ tư vấn giải quyết bỏ sót người thừa kế tại TP.Hồ Chí Minh

3. Các trường hợp bỏ sót người thừa kế hay gặp

‘Bỏ sót người thừa kế’ là tình huống trong đó một hoặc một số chủ thể có quyền hưởng di sản theo quy định của pháp luật không được xác định, không được ghi nhận hoặc không được tham gia vào quá trình phân chia di sản. Vấn đề này có thể phát sinh từ nhiều nguyên nhân khác nhau, cả khách quan lẫn chủ quan, cụ thể như sau:

Trường hợp phổ biến là di chúc không hợp pháp.

Khi di chúc bị vô hiệu toàn bộ hay một phần, việc chia thừa kế có thể chuyển sang theo pháp luật. Trong quá trình đó, nếu không xác định đầy đủ các hàng thừa kế theo quy định, dễ dẫn đến việc bỏ sót người có quyền hưởng di sản.

Việc không xác định đầy đủ người thừa kế theo pháp luật cũng là nguyên nhân quan trọng.

Trong thực tiễn, có thể xảy ra trường hợp không biết hoặc không xác minh được toàn bộ quan hệ nhân thân của người chết (ví dụ: con ngoài giá thú, con nuôi hợp pháp, người thân ở xa…), dẫn đến việc không đưa họ vào danh sách người thừa kế.

Trường hợp người thừa kế đã thành thai nhưng chưa được ghi nhận tại thời điểm mở thừa kế.

Theo quy định pháp luật, thai nhi đã thành thai trước khi người để lại di sản chết vẫn có quyền hưởng thừa kế nếu sinh ra và còn sống. Tuy nhiên, trên thực tế, việc không nhận diện hoặc không chờ đợi sự ra đời của chủ thể này có thể dẫn đến việc bỏ sót quyền thừa kế.

Việc không bảo đảm quyền của người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc cũng có thể dẫn đến bỏ sót.

Cụ thể, những người thuộc diện được bảo vệ (như con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng, hoặc con thành niên không có khả năng lao động) có thể không được đề cập trong di chúc hoặc được hưởng phần di sản thấp hơn mức luật định, nhưng nếu không được xem xét đúng quy định thì quyền lợi của họ sẽ bị bỏ qua.

Nguyên nhân còn có thể xuất phát từ sai sót trong quá trình giải quyết thừa kế như việc kê khai di sản không đầy đủ, thiếu minh bạch, hoặc cố ý che giấu thông tin về người thừa kế nhằm trục lợi.

Như vậy, việc “bỏ sót người thừa kế” có thể phát sinh từ nhiều tình huống khác nhau, đòi hỏi quá trình xác định chủ thể thừa kế và phân chia di sản phải được thực hiện một cách đầy đủ, chính xác và tuân thủ chặt chẽ các quy định của pháp luật nhằm bảo đảm công bằng và hạn chế tranh chấp.
👉 Tham khảo thêm: Tư vấn trình tự, thủ tục thực hiện quyền thừa kế

4. Người thừa kế bị bỏ sót giải quyết như thế nào?

Khi phát hiện việc bỏ sót người thừa kế, việc xử lý cần được thực hiện trên cơ sở bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người bị bỏ sót, đồng thời duy trì sự ổn định của các quan hệ tài sản đã được xác lập. Cụ thể như sau:

Trước hết, cần xác định lại đầy đủ và chính xác người thừa kế.

Việc rà soát phải căn cứ vào di chúc (nếu có) và các quy định về thừa kế theo pháp luật để xác định toàn bộ những người có quyền hưởng di sản, bao gồm cả những chủ thể thuộc diện thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc.

Thứ hai, về nguyên tắc xử lý phần di sản đã chia

Nếu việc phân chia trước đó chưa làm phát sinh quyền sở hữu hợp pháp ổn định (chưa đăng ký, chưa hoàn tất thủ tục chuyển giao), thì cần tiến hành chia lại di sản theo đúng quy định pháp luật, bảo đảm tất cả người thừa kế đều được hưởng phần di sản tương ứng.

Trường hợp di sản đã được chia và chuyển giao hợp pháp cho các đồng thừa kế, thì người bị bỏ sót có quyền yêu cầu những người đã nhận di sản hoàn trả phần giá trị mà họ đáng lẽ được hưởng. Việc hoàn trả có thể thực hiện bằng hiện vật hoặc bằng tiền tương ứng với giá trị phần di sản bị thiếu.

Thứ ba, đối với trường hợp có di chúc, cần xem xét hiệu lực của di chúc và điều chỉnh việc phân chia.

Nếu di chúc hợp pháp nhưng không bảo đảm quyền của người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc, thì phải trích một phần di sản để bảo vệ quyền lợi cho các chủ thể này theo quy định.

Thứ tư, trong trường hợp phát sinh tranh chấp, các bên có thể thỏa thuận giải quyết trên cơ sở tự nguyện.

Nếu không đạt được thỏa thuận, người bị bỏ sót có quyền khởi kiện yêu cầu Tòa án có thẩm quyền giải quyết, nhằm xác định lại quyền thừa kế và phân chia lại di sản theo đúng quy định pháp luật.

Cuối cùng, cần lưu ý việc tuân thủ thời hiệu khởi kiện về thừa kế.

Người bị bỏ sót phải thực hiện quyền yêu cầu của mình trong thời hạn luật định; nếu hết thời hiệu, việc bảo vệ quyền lợi sẽ gặp hạn chế nhất định.

Như vậy, việc người thừa kế bị bỏ sót phải được tiến hành một cách thận trọng, đúng trình tự pháp luật, bảo đảm hài hòa giữa việc bảo vệ quyền lợi chính đáng của người bị bỏ sót và sự ổn định của các quan hệ tài sản đã được xác lập.
👉 Tham khảo thêm: Dịch vụ tư vấn phân chia di sản thừa kế tại TP. Hồ Chí Minh

Chuyên đề trên đây là chia sẻ của chúng tôi về vấn đề “Di sản thừa kế đã được chia nhưng bỏ sót người thừa kế - cách xử lý” nhằm hỗ trợ người đọc có thêm kiến thức về pháp luật, không nhằm mục đích thương mại. Các thông tin trong chuyên đề “Di sản thừa kế đã được chia nhưng bỏ sót những người thừa kế - cách xử lý” chỉ là quan điểm cá nhân người viết, người đọc chỉ tham khảo. Chúng tôi đề nghị Quý Khách nên tham khảo ý kiến chuyên môn từ Luật sư của chúng tôi đối với các vấn đề cụ thể. Các yêu cầu giải đáp thắc mắc hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng của chúng tôi theo địa chỉ phía trên hoặc liên hệ qua Hotline: 0978845617, Email: info@luatsuhcm.com.