Hiểu như thế nào về "thừa kế thế vị" cho đúng?

1. Khái niệm “thừa kế thế vị”

Căn cứ quy định tại Điều 652 BLDS 2015 về thừa kế thế vị như sau:

Điều 652. Thừa kế thế vị

Trường hợp con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống; nếu cháu cũng chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì chắt được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của chắt được hưởng nếu còn sống.

⇒ Người thừa kế là người có khả năng được hưởng di sản theo qui định của pháp luật và phải còn sống vào thời điểm mở thừa kế. Tuy nhiên, trên thực tế có những trường hợp người thừa kế không còn sống vào thời điểm mở thừa kế (chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người để lại di sản). Do đó, để đảm bảo quyền và lợi ích cho những người có quan hệ huyết thống trực hệ gần gũi, thừa kế thế vị đã được quy định tại Điều 652 BLDS 2015.

⇒ Như vậy, thừa kế thế vị được hiểu là việc cháu (chắt) được thay thế vị trí của cha hoặc mẹ (ông hoặc bà) để hưởng di sản của ông hoặc bà (cụ) trong trường hợp cha hoặc mẹ (ông hoặc bà) đã chết trước hoặc chết cùng thời điểm với ông hoặc bà (cụ).

👉 Tham khảo thêm: Thủ tục phân chia di sản - hướng dẫn từ Luật sư

2. Đặc điểm của nguyên tắc thừa kế thế vị

💠 Thừa kế thế vị chỉ phát sinh trong quan hệ thừa kế theo pháp luật. 

Điều này xảy ra khi người được chỉ định hưởng thừa kế theo di chúc chết trước người lập di chúc thì phần di chúc liên quan đến người chết trước đó sẽ vô hiệu.

💠 Thừa kế thế vị được quy định để bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của cháu, chắt trong trường hợp cha, mẹ của cháu, chắt chết trước hoặc chết cùng thời điểm với ông bà hoặc các cụ.

Điều này xảy ra đối với những người có mối quan hệ huyết thống, gần gũi với người để lại di sản.

💠 Thừa kế thế vị phát sinh trên cơ sở quan hệ huyết thống và quan hệ nuôi dưỡng giữa người để lại di sản với con cháu của người đó. 

+ Về quan hệ huyết thống, thừa kế thế vị xét trên các yếu tố quan hệ huyết thống giữa người để lại di sản và người thuộc hàng thừa kế thứ nhất có quan hệ cha con, mẹ con. 

+ Thừa kế thế vị không những phát sinh giữa những người có quan hệ huyết thống mà còn phát sinh giữa những người có quan hệ nuôi dưỡng nhau. 

• Con nuôi chết trước cha, mẹ nuôi thì con của con nuôi được hưởng thừa kế thế vị của cha, mẹ nuôi. 

• Con riêng của vợ hoặc chồng với cha kế, mẹ kế nếu có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con thì con đẻ của họ sẽ được hưởng thừa kế thế vị khi học chết trước hoặc chết cùng thời điểm với cha kế, mẹ kế.  

💠 Thừa kế thế vị có mối quan hệ mật thiết với thừa kế theo hàng. 

+ Quan hệ thừa kế thế vị không phải là quan hệ thừa kế theo thứ tự hàng nhưng hàng thừa kế là căn cứ để xác định quan hệ thừa kế thế vị trong trường hợp con của người để lại di sản là người được hưởng thừa kế theo hàng nhưng đã chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người để lại di sản. 

+ Những người thừa kế thế vị chỉ được hưởng chung một suất thừa kế được chia theo pháp luật mà người được thừa kế theo hàng được hưởng nếu còn sống nhưng đã chết trước hoặc chết cùng một thời điểm với người để lại di sản 

3. Các trường hợp phát sinh thừa kế thế vị

- Cháu thế vị cha hoặc mẹ để hưởng di sản của ông bà.

- Chắt thế vị cha hoặc mẹ của chắt để hưởng di sản của cụ. 

Trong trường hợp này, chắt sẽ được thay thế vị trí của cha hoặc mẹ của chắt để hưởng di sản của cụ khi thuộc một trong các trường hợp sau: 

• Trường hợp con của người để lại di sản chết trước người để lại di sản, cháu của người để lại di sản cũng chết trước với người để lại di sản nhưng chết sau con của người để lại di sản sẽ được hưởng phần di sản mà cháu của người để lại di sản được hưởng nếu còn sống vào thời điểm người để lại di sản chết. 

• Trường hợp con, cháu của người để lại di sản đều chết cùng thời điểm với người để lại di sản thì chắt được hưởng phần di sản mà cháu của người để lại di sản được hưởng nếu còn sống vào thời điểm mở thừa kế. 

• Trường hợp con của người để lại di sản chết trước người để lại di sản, cháu của người để lại di sản chết sau con của người để lại di sản nhưng chết cùng thời điểm với người để lại di sản thì chắt được hưởng phần di sản mà cháu của người để lại di sản được hưởng nếu còn sống vào thời điểm mở thừa kế. 

• Trường hợp con của người để lại di sản không được quyền hưởng di sản của người để lại di sản và cháu của người để lại di sản chết trước người để lại di sản thì chắt cũng không được thế vị cháu để hưởng thừa kế đối với di sản của người để lại di sản (nếu người để lại di sản không còn người thừa kế di sản ở hàng thứ nhất). 

4. Các điều kiện phát sinh thừa kế thế vị

Để áp dụng quy định tại Điều 652 BLDS 2015, cần thỏa mãn các điều kiện tiên quyết sau:

• Về đối tượng thế vị: Chỉ áp dụng trong mối quan hệ huyết thống giữa người để lại di sản và người thừa kế (Con thế vị cha/mẹ để hưởng di sản của ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại; Chắt thế vị cha/mẹ để hưởng di sản của cụ nội, cụ ngoại).

• Về thời điểm chết: Người thừa kế (cha hoặc mẹ) phải chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người để lại di sản. Nếu người thừa kế chết sau người để lại di sản, sẽ áp dụng chế định thừa kế chuyển tiếp thay vì thừa kế thế vị.

• Về hình thức thừa kế: Thừa kế thế vị chỉ phát sinh trong thừa kế theo pháp luật. Trong thừa kế theo di chúc, nếu người được chỉ định trong di chúc chết trước hoặc cùng lúc với người lập di chúc, phần di chúc đó không có hiệu lực và phần di sản liên quan sẽ được chia theo pháp luật (từ đó mới có thể phát sinh thế vị).

• Về năng lực hành vi và quyền thừa kế: Người thế vị phải còn sống tại thời điểm người để lại di sản chết hoặc được sinh ra và còn sống sau thời điểm mở thừa kế nhưng đã thành thai trước khi người để lại di sản chết. Đồng thời, người thế vị không thuộc trường hợp bị tước quyền thừa kế theo Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015 (trừ trường hợp người để lại di sản vẫn cho hưởng theo di chúc).

Chuyên đề trên đây là chia sẻ của chúng tôi về vấn đề Hiểu như thế nào về "thừa kế thế vị" cho đúng? nhằm hỗ trợ người đọc có thêm kiến thức về pháp luật, không nhằm mục đích thương mại. Các thông tin trong chuyên đề Hiểu như thế nào về "thừa kế thế vị" cho đúng? chỉ là quan điểm cá nhân người viết, người đọc chỉ tham khảo. Chúng tôi đề nghị Quý Khách hàng nên tham khảo ý kiến chuyên môn từ Luật sư của chúng tôi đối với các vấn đề cụ thể. Các yêu cầu giải đáp thắc mắc hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng của chúng tôi theo địa chỉ phía trên hoặc liên hệ qua Hotline: 0978845617, Email: info@luatsuhcm.com.