Phân chia di sản thừa kế theo di chúc mà người thừa kế chết trước hoặc chết cùng thời điểm

1. Hệ quả pháp lý khi người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm

Cơ sở pháp lý: điểm c khoản 1 Điều 650 Bộ luật dân sự 2015

Trong trường hợp người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người để lại di sản, hoặc cơ quan, tổ chức được chỉ định hưởng di sản không còn tồn tại tại thời điểm mở thừa kế, thì các chủ thể này được xác định là không còn đủ tư cách pháp lý để trở thành người thụ hưởng di sản theo di chúc.

Hệ quả là phần nội dung di chúc liên quan đến các chủ thể này không phát sinh hiệu lực thi hành (được xem là di chúc bị thất hiệu đối với phần tương ứng). Theo quy định tại điểm c khoản 1 Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015, phần di sản đó sẽ được giải quyết theo quy định về thừa kế theo pháp luật.

2. Việc không áp dụng thừa kế thế vị trong thừa kế theo di chúc

Đối với phần di sản mà người thừa kế theo di chúc đáng lẽ được hưởng nhưng đã chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người để lại di sản, không đặt ra chế định thừa kế thế vị. Điều này xuất phát từ nguyên tắc người được chỉ định trong di chúc phải còn sống tại thời điểm mở thừa kế thì mới có quyền hưởng di sản.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng nếu người này đồng thời là người thừa kế theo pháp luật, thì vấn đề thừa kế thế vị vẫn có thể được áp dụng đối với phần di sản chia theo pháp luật, với điều kiện người đó có con và không thuộc trường hợp bị truất quyền hoặc bị tước quyền hưởng di sản.

👉 Tham khảo thêm: Thủ tục, hồ sơ khai di sản thừa kế tại Tp.HCM

3. Trường hợp có nhiều người thừa kế theo di chúc

Khi di chúc chỉ định nhiều người thừa kế nhưng chỉ có một hoặc một số người trong đó chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người để lại di sản, thì:

• Chỉ phần di chúc liên quan đến người đã chết là không có hiệu lực pháp luật;

• Phần di sản tương ứng với người này sẽ được chia theo pháp luật;

• Những người thừa kế theo di chúc còn sống vẫn được hưởng phần di sản theo đúng nội dung mà người lập di chúc đã định đoạt.

4. Trường hợp di chúc có người thừa kế là cơ quan, tổ chức

Nguyên tắc nêu trên cũng được áp dụng tương tự đối với trường hợp cơ quan, tổ chức được chỉ định là người thừa kế theo di chúc nhưng không còn tồn tại tại thời điểm mở thừa kế. Khi đó, phần di sản dành cho các chủ thể này sẽ được chuyển sang chia theo pháp luật cho những người thừa kế của người để lại di sản.

5. Về việc xác định suất thừa kế theo pháp luật

Trong trường hợp không phát sinh thừa kế thế vị đối với người thừa kế theo di chúc đã chết trước hoặc chết cùng thời điểm, thì người này không được tính là một “nhân suất” trong tổng số những người thừa kế theo pháp luật khi xác định phần di sản được chia.

Nói cách khác, việc chia thừa kế theo pháp luật sẽ chỉ được thực hiện giữa những người thừa kế còn đủ điều kiện hưởng di sản, không bao gồm người đã chết mà không có thừa kế thế vị.

6. Ví dụ 

Ông T (vợ đã mất) có bốn người con là A, B, C, D. Năm 2021, ông T và anh C chết cùng thời điểm do dịch bệnh. Vào thời điểm anh C qua đời, anh đã có vợ là V và 02 người con là C1 và C2. Ông T qua đời có để lại di chúc cho anh C 1/2 di sản, cho A và B mỗi người 1/4 di sản. Sau khi ông T qua đời, D kiện đến Tòa án xin được hưởng di sản của ông T. Di sản của ông T gồm 1 tỷ đồng. Theo sự kiện, ông T chết có để lại di chúc cho anh C hưởng 1/2 di sản (di chúc đã lập từ trước, không phải hôm ông T chết mới lập) nhưng anh C đã chết cùng thời điểm với ông T. Do vậy, phần di sản liên quan đến phần di chúc chỉ định cho anh C được hưởng không có hiệu lực thi hành (vì người thừa kế phải còn sống vào thời điểm mở thừa kế); phần di sản liên quan đến phần của di chúc vô hiệu được đem chia theo pháp luật. Trước tiên chia di sản của ông T theo di chúc cho A và B mỗi người 1/4 di sản của ông X là 1 tỷ : 4 = 250 triệu đồng. Phần di sản còn lại của ông T liên quan đến phần di chúc không có hiệu lực thi hành được chia theo pháp luật cho bốn người A, B, C, D mỗi người 500 triệu : 4 = 125 triệu đồng. Anh C chết cùng thời điểm với ông T, do vậy con của anh C là C1 và C2 được thừa kế thế vị phần của anh C nếu còn sống được hưởng của ông T, vậy C1 = C2 = 125 triệu : 2 = 62,5 triệu đồng.  

👉 Tham khảo thêm: Luật sư chuyên về thừa kế nhà đất tại Tp.HCM

Chuyên đề trên đây là chia sẻ của chúng tôi về vấn đề phân chia di sản mà có người thừa kế chết trước hoặc cùng thời điểm nhằm hỗ trợ người đọc có thêm kiến thức về pháp luật, không nhằm mục đích thương mại. Các thông tin trong chuyên đề phân chia di sản mà có người thừa kế chết trước hoặc cùng thời điểm chỉ là quan điểm cá nhân người viết, người đọc chỉ tham khảo. Chúng tôi đề nghị Quý Khách hàng nên tham khảo ý kiến chuyên môn từ Luật sư của chúng tôi đối với các vấn đề cụ thể. Các yêu cầu giải đáp thắc mắc hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng của chúng tôi theo địa chỉ phía trên hoặc liên hệ qua Hotline: 0978845617, Email: info@luatsuhcm.com.