Quy định miễn tạm đóng án phí khi khởi kiện tranh chấp thừa kế

1. Tạm ứng án phí là gì?

Theo Điều 9, Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 thì các cơ quan, tổ chức, cá nhân phải nộp tiền tạm ứng án phí, tạm ứng lệ phí Tòa án, án phí, lệ phí Tòa án, trừ trường hợp không phải nộp hoặc được miễn nộp tiền tạm ứng án phí, tạm ứng lệ phí Tòa án, án phí, lệ phí Tòa án theo quy định của Nghị quyết này.

Theo đó, hiện nay không có quy định pháp luật định nghĩa về tạm ứng án phí. Thông thường, trước khi bắt đầu quá trình giải quyết vụ án thì người khởi kiện phải nộp một khoản tiền do Tòa án tạm tính (tiền tạm ứng án phí), biên lai nộp tiền tạm ứng án phí chính là căn cứ để Tòa án tiến hành thụ lý vụ án.

👉 Tham khảo thêm: Tư vấn kháng cáo tranh chấp thừa kế nhà đất

2. Mức tạm ứng án phí khi khởi kiện tranh chấp thừa kế 

Mức tạm ứng án phí trong vụ án tranh chấp thừa kế được xác định theo quy định tại Điều 7 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14, căn cứ vào tính chất là vụ án dân sự có giá ngạch hoặc không có giá ngạch.

Thứ nhất, đối với tranh chấp thừa kế không có yêu cầu xác định giá trị tài sản cụ thể (tranh chấp về quyền thừa kế, xác định người thừa kế), mức tạm ứng án phí sơ thẩm được xác định bằng mức án phí dân sự sơ thẩm không có giá ngạch theo quy định.

Thứ hai, đối với tranh chấp thừa kế có yêu cầu phân chia di sản là tài sản cụ thể, mức tạm ứng án phí sơ thẩm được tính là 50% mức án phí dân sự sơ thẩm có giá ngạch, tương ứng với giá trị tài sản có tranh chấp do đương sự yêu cầu Tòa án giải quyết, nhưng không thấp hơn mức án phí đối với vụ án không có giá ngạch.

Thứ ba, trong trường hợp vụ án thừa kế được giải quyết theo thủ tục phúc thẩm, mức tạm ứng án phí phúc thẩm được áp dụng tương ứng với mức án phí dân sự phúc thẩm theo quy định pháp luật.

Thứ tư, nếu vụ án thừa kế được giải quyết theo thủ tục rút gọn, mức tạm ứng án phí được giảm còn 50% so với mức tạm ứng án phí tương ứng của thủ tục thông thường.

Tóm lại, mức tạm ứng án phí trong tranh chấp thừa kế được xác định linh hoạt theo tính chất tranh chấp (có hoặc không có giá ngạch), cấp xét xử và thủ tục tố tụng, bảo đảm phù hợp với quy định của pháp luật và giá trị tài sản đang tranh chấp.

3. Thời hạn nộp tiền tạm ứng án phí khi khởi kiện tranh chấp thừa kế

Trong tố tụng dân sự, việc nộp tiền tạm ứng án phí là nghĩa vụ bắt buộc để Tòa án thụ lý và giải quyết vụ án. Đối với tranh chấp thừa kế, thời hạn nộp tiền tạm ứng án phí được xác định theo quy định tại Điều 17 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14, áp dụng thống nhất đối với các vụ án dân sự.

Thứ nhất, đối với giai đoạn sơ thẩm, trong thời hạn 07 ngày làm việc kể từ ngày nhận được thông báo của Tòa án về việc nộp tiền tạm ứng án phí, nguyên đơn, bị đơn có yêu cầu phản tố và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có yêu cầu độc lập phải thực hiện nghĩa vụ nộp tiền tạm ứng án phí và nộp lại biên lai cho Tòa án. Thời hạn này chỉ được gia hạn trong trường hợp có lý do chính đáng theo quy định của pháp luật.

Thứ hai, đối với giai đoạn phúc thẩm, người kháng cáo bản án, quyết định của Tòa án cấp sơ thẩm phải nộp tiền tạm ứng án phí trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày nhận được thông báo của Tòa án cấp sơ thẩm và nộp biên lai cho Tòa án, trừ trường hợp có lý do chính đáng.

Thứ ba, trường hợp không thực hiện đúng thời hạn nộp tạm ứng án phí mà không có lý do chính đáng, Tòa án có thể không thụ lý hoặc đình chỉ việc giải quyết theo quy định tố tụng.

Thứ tư, “lý do chính đáng” được hiểu là những trở ngại khách quan, sự kiện bất khả kháng hoặc tình huống không thể lường trước và không thể khắc phục dù đã áp dụng mọi biện pháp cần thiết, dẫn đến việc đương sự không thể thực hiện nghĩa vụ trong thời hạn luật định.

Như vậy, thời hạn nộp tiền tạm ứng án phí trong tranh chấp thừa kế được quy định chặt chẽ theo từng giai đoạn tố tụng, chủ yếu là 07 ngày ở sơ thẩm và 10 ngày ở phúc thẩm, nhằm bảo đảm tính kịp thời, nghiêm minh và hiệu quả trong hoạt động giải quyết tranh chấp dân sự.

4. Các trường hợp được miễn nộp tiền tạm đóng án phí khi khởi kiện tranh chấp thừa kế 

Trong tố tụng dân sự, chế định miễn nộp tiền tạm ứng án phí thể hiện chính sách nhân đạo của Nhà nước, nhằm bảo đảm quyền tiếp cận công lý cho các chủ thể yếu thế. 

Đối với tranh chấp thừa kế, các trường hợp được miễn được xác định theo Điều 12 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 như sau:

Thứ nhất, nhóm đối tượng yếu thế về xã hội và kinh tế

Các cá nhân thuộc nhóm dễ bị tổn thương được pháp luật ưu tiên bảo vệ, bao gồm: trẻ em; người cao tuổi; người khuyết tật; người có công với cách mạng; đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn; thân nhân liệt sĩ có giấy chứng nhận hợp lệ; và cá nhân thuộc hộ nghèo, cận nghèo. Các đối tượng này được miễn nộp tiền tạm ứng án phí khi khởi kiện tranh chấp thừa kế nhằm bảo đảm quyền tiếp cận Tòa án.

Thứ hai, nhóm trường hợp đặc thù theo chính sách bảo vệ quyền nhân thân

Pháp luật cũng ghi nhận việc miễn án phí đối với các quan hệ mang tính nhân thân và bảo vệ quyền cơ bản, như: yêu cầu cấp dưỡng; yêu cầu xác định cha, mẹ cho con chưa thành niên hoặc con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự. Dù không trực tiếp là tranh chấp thừa kế, nhưng đây là nhóm quan hệ được miễn án phí theo chính sách tương tự về bảo vệ quyền con người.

Thứ ba, nguyên tắc áp dụng miễn trong trường hợp có thỏa thuận về án phí

Trong trường hợp các đương sự thỏa thuận về việc phân chia nghĩa vụ chịu án phí, nếu người có nghĩa vụ thuộc diện được miễn thì chỉ được miễn đối với phần nghĩa vụ của chính họ. Trường hợp người đó nhận nộp thay cho người khác thì phần nghĩa vụ này không thuộc phạm vi được miễn.

Thứ tư, phạm vi miễn trong nghĩa vụ tài chính tố tụng

Việc miễn không chỉ áp dụng đối với tiền tạm ứng án phí mà còn áp dụng đối với án phí phải nộp khi bản án, quyết định có hiệu lực, nhằm bảo đảm tính thống nhất trong chính sách hỗ trợ người yếu thế trong tiếp cận công lý.

Như vậy, pháp luật quy định tương đối rộng các trường hợp được miễn nộp tiền tạm ứng án phí trong tranh chấp thừa kế, tập trung vào các nhóm đối tượng yếu thế và một số quan hệ đặc thù, qua đó bảo đảm công bằng xã hội và quyền tiếp cận Tòa án, đồng thời vẫn duy trì nguyên tắc phân định nghĩa vụ tài chính rõ ràng giữa các đương sự.

👉 Tham khảo thêm: Luật sư giải quyết tranh chấp thừa kế tại Tòa án

Chuyên đề trên đây là chia sẻ của chúng tôi về vấn đề “Quy định miễn tạm đóng án phí khi khởi kiện tranh chấp thừa kế” nhằm hỗ trợ người đọc có thêm kiến thức về pháp luật, không nhằm mục đích thương mại. Các thông tin trong chuyên đề “Quy định miễn tạm đóng án phí khi khởi kiện tranh chấp thừa kế” chỉ là quan điểm cá nhân người viết, người đọc chỉ tham khảo. Chúng tôi đề nghị Quý Khách nên tham khảo ý kiến chuyên môn từ Luật sư của chúng tôi đối với các vấn đề cụ thể. Các yêu cầu giải đáp thắc mắc hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng của chúng tôi theo địa chỉ phía trên hoặc liên hệ qua Hotline: 0978845617, Email: info@luatsuhcm.com.