Quy định về hàng thừa kế theo pháp luật

1. Cơ sở pháp lý về hàng thừa kế theo pháp luật

Căn cứ quy định tại Điều 650 Bộ luật sư sự 2015 quy định về những người thừa kế theo pháp luật gồm có:

Điều 650. Những trường hợp thừa kế theo pháp luật

1. Thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong trường hợp sau đây:

a) Không có di chúc;

b) Di chúc không hợp pháp;

c) Những người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc; cơ quan, tổ chức được hưởng thừa kế theo di chúc không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế;

d) Những người được chỉ định làm người thừa kế theo di chúc mà không có quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.

2. Thừa kế theo pháp luật cũng được áp dụng đối với các phần di sản sau đây:

a) Phần di sản không được định đoạt trong di chúc;

b) Phần di sản có liên quan đến phần của di chúc không có hiệu lực pháp luật;

c) Phần di sản có liên quan đến người được thừa kế theo di chúc nhưng họ không có quyền hưởng di sản, từ chối nhận di sản, chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc; liên quan đến cơ quan, tổ chức được hưởng di sản theo di chúc, nhưng không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế.

Đồng thời, căn cứ quy định tại Điều 651 Bộ luật dân sự 2015 về người thừa kế theo pháp luật được hưởng thừa kế theo thứ tự như sau:

Điều 651. Người thừa kế theo pháp luật

1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:

a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;

b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;

c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.

3. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.

Như vậy, theo quy định pháp luật, có 03 hàng thừa kế bao gồm:

- Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;

- Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;

- Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

👉 Tham khảo thêm: Tư vấn cách chia tài sản thừa kế theo quy định pháp luật

2. Phân tích quy định về hàng thừa kế thứ nhất

- Hàng thừa kế thứ nhất, gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết. 

- Những người thừa kế thuộc hàng thừa kế thứ nhất dựa trên cả ba mối quan hệ bao gồm quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống và quan hệ nuôi dưỡng. Những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất đều có nghĩa vụ nuôi dưỡng, chăm sóc nhau, là giám hộ và đại diện đương nhiên của nhau khi thỏa mãn các điều kiện luật định.

3. Phân tích quy định về hàng thừa kế thứ hai

- Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại.

Như vậy, những người thừa kế thuộc hàng thừa kế thứ hai dựa trên mối quan hệ huyết thống.

- Trong pháp luật thừa kế Việt Nam, hàng thừa kế thứ hai đóng vai trò quan trọng khi người để lại di sản không có người thừa kế ở hàng thứ nhất. Việc xác định đúng đối tượng ở hàng này giúp đảm bảo sự công bằng và gìn giữ giá trị văn hóa “kính trên nhường dưới” của dân tộc. Cụ thể, 

+ Mối quan hệ thừa kế giữa ông bà và cháu

Dựa trên quan hệ huyết thống và đạo lý "ông bà mẫu mực, con cháu thảo hiền", pháp luật quy định quyền thừa kế tương hỗ như sau:

• Ông bà nội, ông bà ngoại: Nếu còn sống vào thời điểm cháu qua đời, họ sẽ là người thừa kế hợp pháp ở hàng thứ hai đối với di sản của cháu.

• Cháu ruột: Ngược lại, khi ông bà qua đời mà không có người thừa kế hàng thứ nhất (hoặc họ đã mất/từ chối nhận di sản), cháu ruột sẽ là người thuộc hàng thừa kế thứ hai.

+ Quyền thừa kế giữa anh, chị, em ruột

Pháp luật năm 2026 xác định mối quan hệ anh chị em ruột dựa trên nguyên tắc cùng dòng máu:

• Đối tượng áp dụng: Anh, chị, em ruột là những người có cùng cha mẹ, hoặc cùng cha khác mẹ, hoặc cùng mẹ khác cha. Chỉ cần chung một người cha hoặc một người mẹ sinh ra, họ đều là người thừa kế thứ hai của nhau.

• Trường hợp loại trừ:

  • Con riêng của vợ/chồng: Không được coi là anh, chị, em ruột của nhau, do đó không mặc nhiên thuộc hàng thừa kế thứ hai.

  • Con nuôi và con đẻ: Giữa con nuôi và con đẻ của người nhận nuôi không tồn tại quan hệ anh chị em ruột theo huyết thống, vì vậy họ không thuộc hàng thừa kế của nhau, trừ trường hợp có quy định khác về con nuôi.

Lưu ý: Việc nắm vững danh sách hàng thừa kế thứ hai giúp các gia đình chủ động trong việc khai nhận di sản, ngăn ngừa tranh chấp và thực hiện đúng đạo lý truyền thống Việt Nam.

4. Phân tích quy định về hàng thừa kế thứ ba

- Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

- Những người thừa kế thuộc hàng thừa kế thứ ba được hiểu như sau:

+ Những người ở hàng thừa kế thứ ba gồm nhiều thế hệ và nhiều bậc trên - dưới khác nhau theo quan hệ huyết thống. Cụ nội là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại của cha đẻ. Cụ ngoại là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại của mẹ đẻ. Khi người để lại di sản (chắt) chết thì cụ là người thuộc hàng thừa kế thứ ba và ngược lại.

+ Bác ruột là anh ruột hoặc chị ruột của cha đẻ hoặc mẹ đẻ của người chết để lại di sản. Chú ruột là em trai ruột của cha đẻ của người chết để lại di sản. Cậu ruột là em trai ruột của mẹ đẻ của người chết để lại di sản. Cô ruột là em gái ruột của cha đẻ của người chết để lại di sản. Dì ruột là em gái ruột của mẹ đẻ của người chết để lại di sản.

Quan hệ thừa kế giữa những người này và người để lại di sản hình thành trên cơ sở mối quan hệ huyết thống giữa hai đời liền kề nhau.

👉 Tham khảo thêm: Luật sư tư vấn thủ tục, hồ sơ khai di sản thừa kế tại Tp.HCM

Tóm lại

Di sản sẽ được dịch chuyển theo thứ tự từ hàng gần nhất đến hàng xa hơn, cụ thể như sau:

• Hàng thừa kế thứ nhất: Luôn nhận được quyền ưu tiên cao nhất vì đây là những người có mối quan hệ thân thích, gắn bó mật thiết nhất với người quá cố.

• Hàng thừa kế thứ hai: Chỉ được xét đến khi hàng thứ nhất không còn ai (do đã qua đời, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hoặc từ chối nhận di sản).

• Hàng thừa kế thứ ba: Là đối tượng sau cùng, chỉ được nhận di sản khi cả hàng thứ nhất và hàng thứ hai đều không có người nhận.

Nếu sau khi rà soát cả 03 hàng thừa kế mà vẫn không xác định được người thụ hưởng hợp pháp, toàn bộ di sản sẽ thuộc quyền sở hữu của Nhà nước.

Chuyên đề trên đây là chia sẻ của chúng tôi về vấn đề Quy định về hàng thừa kế theo pháp luật nhằm hỗ trợ người đọc có thêm kiến thức về pháp luật, không nhằm mục đích thương mại. Các thông tin trong chuyên đề Quy định về hàng thừa kế theo pháp luật chỉ là quan điểm cá nhân người viết, người đọc chỉ tham khảo. Chúng tôi đề nghị Quý Khách hàng nên tham khảo ý kiến chuyên môn từ Luật sư của chúng tôi đối với các vấn đề cụ thể. Các yêu cầu giải đáp thắc mắc hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng của chúng tôi theo địa chỉ phía trên hoặc liên hệ qua Hotline: 0978845617, Email: info@luatsuhcm.com.