Thừa kế thế vị được thừa kế những quyền, nghĩa vụ gì?

1. Thừa kế thế vị là gì?

Thừa kế thế vị là trường hợp người thừa kế ở đời sau được thay thế vị trí của người thừa kế ở đời trước để hưởng phần di sản mà đáng lẽ người ở đời trước được hưởng nếu còn sống.

Căn cứ Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về thừa kế thế vị như sau:

“Trường hợp con của người để lại di sản chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu được hưởng nếu còn sống; nếu cháu cũng chết trước hoặc cùng một thời điểm với người để lại di sản thì chắt được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của chắt được hưởng nếu còn sống.”

Như vậy, thừa kế thế vị là quy định mang tính nhân văn, bảo đảm cho quyền thừa kế không bị gián đoạn chỉ vì người có quyền hưởng di sản ở đời trước đã chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người để lại di sản.
👉 Tham khảo thêm: Luật sư thừa kế giỏi tại Thành phố Hồ Chí Minh 

2. Trường hợp thừa kế thế vị xảy ra khi nào?

Thừa kế thế vị chỉ phát sinh trong những trường hợp nhất định và không áp dụng một cách tùy tiện. Căn cứ theo quy định tại Điều 652 Bộ luật dân sự 2015 quy định, thừa kế thế vị xảy ra khi xảy ra các trường hợp sau:

Thứ nhất, người con của người để lại di sản chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người để lại di sản. Khi đó, cháu ruột (con của người được hưởng di sản sản) của người để lại di sản sẽ được thay thế cha hoặc mẹ mình để hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ đáng lẽ được hưởng nếu còn sống.

Thứ hai, nếu cháu cũng chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người để lại di sản thì chắt sẽ được thế vị để hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của chắt đáng lẽ được hưởng nếu còn sống.

Việc thừa kế thế vị chỉ đặt ra trong phạm vi thừa kế theo pháp luật không áp dụng đối với trường hợp thừa kế theo di chúc. Bởi vì, di chúc thể hiện ý chí định đoạt riêng của người để lại di sản. Nếu người được chỉ định trong di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc thì phần di chúc đó không còn hiệu lực đối với người này và sẽ được xử lý theo quy định tương ứng của pháp luật.

Có thể thấy, thừa kế thế vị chỉ xuất hiện khi người thừa kế ở thế hệ trước không còn khả năng nhận di sản do đã chết trước hoặc chết cùng thời điểm, và pháp luật cho phép thế hệ sau được thay thế để bảo đảm quyền lợi trong quan hệ huyết thống trực hệ.
👉 Tham khảo thêm: Dịch vụ khai di sản thừa kế

3. Điều kiện để được hưởng thừa kế thế vị là gì?

Để được hưởng thừa kế thế vị, người thừa kế phải đáp ứng các điều kiện do Bộ luật Dân sự 2015 quy định và phải thuộc đúng trường hợp được thế vị. Có thể kể đến các điều kiện cần để được hưởng thừa kế thế vị bao gồm:

Người được hưởng thừa kế thế vị phải là cháu hoặc chắt của người để lại di sản. Nghĩa là phải có quan hệ huyết thống trực hệ theo đúng trật tự thế vị mà pháp luật quy định.

Người mà cháu hoặc chắt thế vị phải là con của người được hưởng di sản, tức người thuộc hàng thừa kế thứ nhất và có quyền hưởng di sản nếu còn sống. Nói cách khác, chỉ khi cha hoặc mẹ của cháu/chắt đáng lẽ có quyền hưởng thừa kế nhưng đã chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người để lại di sản thì mới phát sinh quyền thừa kế thế vị.

Người được hưởng thừa kế thế vị cũng phải thỏa mãn điều kiện chung của người thừa kế. Theo Điều 613 của Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế phải còn sống vào thời điểm mở thừa kế hoặc đã thành thai trước thời điểm người để lại di sản chết và sau đó sinh ra còn sống.

Người thừa kế thế vị không được rơi vào các trường hợp bị loại trừ quyền hưởng di sản theo quy định của pháp luật, chẳng hạn như thuộc trường hợp không được quyền hưởng di sản hoặc bị truất quyền hưởng di sản theo quy định liên quan.

Một điểm cần lưu ý nữa là, khi có nhiều người cùng thuộc diện thừa kế thế vị thì họ sẽ cùng hưởng chung phần di sản mà cha hoặc mẹ của họ đáng lẽ được hưởng nếu còn sống. Phần di sản này không chia theo hàng thừa kế mới mà chia theo phần mà người bị thế vị lẽ ra được nhận.
👉 Tham khảo thêm: Thủ tục, hồ sơ nhận thừa kế theo di chúc

4. Người hưởng thừa kế có nghĩa vụ về tài sản như thế nào?

Không chỉ có quyền hưởng di sản, người thừa kế còn phải thực hiện các nghĩa vụ tài sản do người chết để lại trong phạm vi di sản mà mình nhận được.

Căn cứ Điều 615 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về việc thực hiện nghĩa vụ do người chết để lại như sau:

“Điều 615. Thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại

1. Những người hưởng thừa kế có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài sản trong phạm vi di sản do người chết để lại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

2. Trường hợp di sản chưa được chia thì nghĩa vụ tài sản do người chết để lại được người quản lý di sản thực hiện theo thỏa thuận của những người thừa kế trong phạm vi di sản do người chết để lại.

3. Trường hợp di sản đã được chia thì mỗi người thừa kế thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại tương ứng nhưng không vượt quá phần tài sản mà mình đã nhận, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

4. Trường hợp người thừa kế không phải là cá nhân hưởng di sản theo di chúc thì cũng phải thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại như người thừa kế là cá nhân.”

Có thể thấy, những người thừa kế có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài sản của người chết trong phạm vi di sản, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Trường hợp di sản chưa chia, nghĩa vụ tài sản được người quản lý di sản thực hiện theo thỏa thuận của những người thừa kế trong phạm vi di sản để lại. Trường hợp di sản đã chia thì mỗi người thừa kế thực hiện nghĩa vụ tương ứng với phần di sản mình nhận, nhưng không vượt quá phần tài sản đó, trừ khi có thỏa thuận khác.

Điều này có nghĩa là, khi người được hưởng thừa kế thế vị nhận di sản thì cũng đồng thời có trách nhiệm thực hiện các nghĩa vụ tài sản tương ứng, nếu người chết còn để lại nghĩa vụ phải thanh toán. Quyền hưởng di sản luôn đi cùng với nghĩa vụ tài sản trong giới hạn pháp luật cho phép.

5. Xử lý thế nào nếu những người có quyền thừa kế di sản của nhau mà chết cùng thời điểm?

Đây là trường hợp được pháp luật dự liệu rất rõ tại Điều 619 Bộ luật Dân sự như sau “Trường hợp những người có quyền thừa kế di sản của nhau đều chết cùng thời điểm hoặc được coi là chết cùng thời điểm do không thể xác định được người nào chết trước (sau đây gọi chung là chết cùng thời điểm) thì họ không được thừa kế di sản của nhau và di sản của mỗi người do người thừa kế của người đó hưởng, trừ trường hợp thừa kế thế vị theo quy định tại Điều 652 của Bộ luật này.”

Theo quy định, nếu những người có quyền thừa kế di sản của nhau đều chết cùng thời điểm hoặc được coi là chết cùng thời điểm do không thể xác định được người nào chết trước thì họ không được thừa kế di sản của nhau. Khi đó, di sản của mỗi người sẽ được chuyển cho những người thừa kế của chính người đó, trừ trường hợp thừa kế thế vị theo Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015.

Quy định này có ý nghĩa rất quan trọng trong thực tiễn. Ví dụ, nếu cha và con cùng tử vong trong một vụ tai nạn mà không xác định được ai chết trước, thì cha không được hưởng di sản của con và con cũng không được hưởng di sản của cha. Di sản của mỗi người sẽ được giải quyết riêng theo hàng thừa kế của chính người đó. Tuy nhiên, nếu có cháu hoặc chắt đủ điều kiện thừa kế thế vị thì pháp luật vẫn bảo lưu quyền của họ đối với phần di sản mà cha hoặc mẹ họ lẽ ra được hưởng.

Như vậy, trong trường hợp chết cùng thời điểm, nguyên tắc chung là những người có quyền thừa kế của nhau sẽ không được hưởng di sản của nhau. Nhưng để tránh làm mất quyền lợi của con cháu trực hệ, pháp luật cho phép áp dụng cơ chế thừa kế thế vị trong phạm vi nhất định.

Từ các quy định nêu trên có thể thấy, thừa kế thế vị chỉ phát sinh khi con của người để lại di sản chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người để lại di sản; nếu cháu cũng chết trước hoặc cùng thời điểm thì chắt sẽ được thế vị. Đây là một chế định đặc thù của pháp luật thừa kế, chỉ áp dụng trong thừa kế theo pháp luật và nhằm bảo vệ quyền lợi của những người thân thích thuộc dòng máu trực hệ.

Bên cạnh đó, khi những người có quyền thừa kế di sản của nhau chết cùng thời điểm hoặc không xác định được ai chết trước, họ không được thừa kế di sản của nhau, và di sản của mỗi người sẽ được giải quyết theo pháp luật, trừ trường hợp có căn cứ thừa kế thế vị.
👉 Tham khảo thêm: Tư vấn thủ tục nhận thừa kế đối với sổ tiết kiệm, tài khoản ngân hàng

Chuyên đề trên đây là chia sẻ của chúng tôi về vấn đề trường hợp thừa kế thế vị xảy ra khi nào? nhằm hỗ trợ người đọc có thêm kiến thức về pháp luật, không nhằm mục đích thương mại. Các thông tin trong chuyên đề trường hợp thừa kế thế vị xảy ra khi nào? chỉ là quan điểm cá nhân người viết, người đọc chỉ tham khảo. Chúng tôi đề nghị Quý Khách hàng nên tham khảo ý kiến chuyên môn từ Luật sư của chúng tôi đối với các vấn đề cụ thể. Các yêu cầu giải đáp thắc mắc hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng của chúng tôi theo địa chỉ phía trên hoặc liên hệ qua Hotline: 0978845617, Email: info@luatsuhcm.com.