Vợ kế có được chia tài sản khi chồng mất không để lại di chúc?

1. Chế định thừa kế, các hình thức thừa kế theo quy định theo pháp luật Việt Nam 

Theo quy định tại Điều 609, BLDS 2015 thì “Cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình, để lại tài sản của mình cho người thừa kế theo pháp luật, hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật.” Quy định này cho thấy pháp luật Việt Nam thừa nhận hai hình thức thừa kế cơ bản, bao gồm thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật. 

- Đối với thừa kế theo di chúc, di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. (Điều 624, BLDS 2015). Song, Điều 625 BLDS 2015 cũng nêu rõ, người lập di chúc phải là người thành niên có đủ điều kiện theo quy định của BLDS 2015 có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình; người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi cũng được lập di chúc, nếu được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về vấn đề lập di chúc.

- Đối với thừa kế theo pháp luật, đây là hình thức thừa kế áp dụng theo hàng thừa kế, điều kiện và trình tự thừa kế do pháp luật quy định. Thừa kế theo pháp luật thường được đưa ra khi thuộc một trong các trường hợp sau: 1) Không có di chúc; 2) Di chúc không hợp pháp; 3) Những người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc; cơ quan, tổ chức được hưởng thừa kế theo di chúc không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế; 4) Những người được chỉ định làm người thừa kế theo di chúc mà không có quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản. (Khoản 1, Điều 650, BLDS 2015)

Từ đó có thể thấy, trong trường hợp người chết không để lại di chúc, việc phân chia di sản sẽ được thực hiện theo quy định của pháp luật về thừa kế.

Tham khảo thêm: Tư vấn cách chia tài sản thừa kế theo quy định pháp luật

2. Quy định của pháp luật về thừa kế khi không có di chúc 

Như đã phân tích trên, khi không có di chúc để lại thì hình thức thừa kế theo pháp luật được áp dụng. (theo điểm a, khoản 1, Điều 650, BLDS 2015). Thừa kế theo pháp luật được hiểu là thừa kế theo hàng thừa kế, với những điều kiện và trình tự thừa kế do pháp luật quy định. 

Khoản 1, Điều 651, BLDS 2015 quy định những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau: 

• Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;

• Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;

• Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

Quy định này là cơ sở pháp lý quan trọng để xác định quyền thừa kế của các chủ thể khi người chết không để lại di chúc.

3. Khái niệm, địa vị pháp lý và phân biệt một số trường hợp dễ nhầm lẫn của vợ kế

Khái niệm 

- Trong đời sống xã hội, “vợ kế” được hiểu là người phụ nữ kết hôn với một người đàn ông sau khi quan hệ hôn nhân trước của người đàn ông đó đã chấm dứt, có thể do ly hôn hoặc do người vợ trước đã qua đời. Thuật ngữ này thường được dùng để phân biệt với người vợ trước trong cùng một gia đình.

- Tuy nhiên, “vợ kế” không phải là thuật ngữ pháp lý chính thức. Pháp luật Việt Nam không phân biệt vợ trước hay vợ sau, mà chỉ công nhận vợ hoặc chồng hợp pháp khi quan hệ hôn nhân được xác lập đúng quy định của pháp luật. Vì vậy, nếu việc kết hôn hợp pháp thì người được gọi là “vợ kế” vẫn có đầy đủ quyền và nghĩa vụ của người vợ trong quan hệ hôn nhân.

Địa vị pháp lý 

Theo quy định tại Khoản 1, Điều 8, Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 thì một người phụ nữ được công nhận là vợ hợp pháp khi việc kết hôn đáp ứng các điều kiện sau: 1) Nam từ đủ 20 tuổi trở lên, nữ từ đủ 18 tuổi trở lên; 2) Việc kết hôn do nam và nữ tự nguyện quyết định; 3) Không bị mất năng lực hành vi dân sự; 4) Việc kết hôn không thuộc một trong các trường hợp cấm kết hôn theo quy định của Luật này. Việc đăng ký kết hôn phải do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện theo quy định của Luật này và pháp luật về hộ tịch. 

Một số trường hợp dễ nhầm lẫn

Trong thực tế, khái niệm “vợ kế” dễ bị nhầm lẫn với một số trường hợp khác:

- Vợ kế hợp pháp: là người kết hôn hợp pháp với người chồng sau khi quan hệ hôn nhân trước của người chồng đã chấm dứt. Người này có đầy đủ quyền và nghĩa vụ theo quy định pháp luật.

- Chung sống như vợ chồng nhưng không đăng ký kết hôn: quan hệ này không được pháp luật công nhận là quan hệ vợ chồng, do đó người phụ nữ không có địa vị pháp lý của người vợ.

- Hôn nhân vi phạm chế độ một vợ một chồng: nếu người đàn ông đang có vợ hợp pháp mà kết hôn với người khác, quan hệ hôn nhân đó có thể bị tuyên vô hiệu và người phụ nữ (kết hôn sau) trong trường hợp này không được công nhận là vợ hợp pháp.

Tóm lại, để xác định quyền và nghĩa vụ pháp lý của “vợ kế”, yếu tố quyết định không phải là vị trí “vợ trước hay vợ sau”, mà là tính hợp pháp của quan hệ hôn nhân theo quy định của pháp luật.

4. Quyền thừa kế của vợ kế khi chồng mất không để lại di chúc?

Căn cứ theo điểm a, khoản 1, Điều 651 BLDS 2015, hàng thừa kế thứ nhất trong những hàng thừa kế theo quy định của pháp luật gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết. Có thể thấy, vợ hoặc chồng của người chết thuộc hàng thừa kế thứ nhất. Vì vậy, nếu người “vợ kế” là vợ hợp pháp (tức là quan hệ hôn nhân được xác lập đúng quy định pháp luật) thì người này có quyền thừa kế di sản của chồng khi chồng chết mà không để lại di chúc.

Trong trường hợp này, di sản sẽ được chia đều cho những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất, bao gồm vợ, cha mẹ và các con của người chết (nếu còn). Do đó, vợ kế hợp pháp được hưởng phần di sản ngang bằng với các đồng thừa kế khác trong cùng hàng thừa kế.

Lưu ý: nếu người được gọi là vợ kế không có quan hệ hôn nhân hợp pháp, chẳng hạn như chỉ chung sống như vợ chồng nhưng không đăng ký kết hôn hoặc hôn nhân bị tuyên vô hiệu, thì người đó không được xác định là vợ hợp pháp và vì vậy không có quyền thừa kế theo pháp luật với tư cách là vợ của người đã chết.

Như vậy, quyền thừa kế của vợ kế khi chồng chết không để lại di chúc phụ thuộc vào tính hợp pháp của quan hệ hôn nhân. Nếu quan hệ hôn nhân được pháp luật công nhận, người vợ kế có quyền hưởng di sản như những người thừa kế khác trong cùng hàng thừa kế theo quy định của pháp luật.

Tham khảo thêm: Luật sư hướng dẫn nhận thừa kế không có di chúc

Chuyên đề trên đây là chia sẻ của chúng tôi về vấn đề “Vợ kế có được chia tài sản khi chồng mất không để lại di chúc?” nhằm hỗ trợ người đọc có thêm kiến thức về pháp luật, không nhằm mục đích thương mại. Các thông tin trong chuyên đề “Vợ kế có được chia tài sản khi chồng mất không để lại di chúc?” chỉ là quan điểm cá nhân người viết, người đọc chỉ tham khảo. Chúng tôi đề nghị Quý Khách nên tham khảo ý kiến chuyên môn từ Luật sư của chúng tôi đối với các vấn đề cụ thể. Các yêu cầu giải đáp thắc mắc hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng của chúng tôi theo địa chỉ phía trên hoặc liên hệ qua Hotline: 0978845617, Email: info@luatsuhcm.com.