Xử lý tài sản của người mất năng lực hành vi dân sự

1. Người mất năng lực hành vi dân sự được pháp luật xác định như thế nào?

Theo Điều 22 Bộ luật Dân sự 2015, một người chỉ được xác định là mất năng lực hành vi dân sự khi đáp ứng đồng thời các điều kiện sau:

• Người đó mắc bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác khiến không còn khả năng nhận thức, làm chủ hành vi của mình.

• Có kết luận giám định pháp y tâm thần xác định tình trạng này.

• Tòa án ban hành quyết định tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự theo yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan hoặc cơ quan, tổ chức có thẩm quyền.

Kể từ thời điểm có quyết định của Tòa án, người này không được tự mình xác lập, thực hiện giao dịch dân sự; mọi giao dịch phải do người đại diện theo pháp luật thay mặt thực hiện.

2. Ai có quyền quản lý và thực hiện giao dịch đối với tài sản của người mất năng lực hành vi dân sự?

Theo khoản 2 Điều 22 Bộ luật Dân sự 2015, người mất năng lực hành vi dân sự không tự mình xác lập, thực hiện giao dịch dân sự. Các giao dịch liên quan đến tài sản của họ phải do người đại diện theo pháp luật thực hiện.

Theo Điều 136 Bộ luật Dân sự 2015, người giám hộ là người đại diện theo pháp luật của người mất năng lực hành vi dân sự. Người giám hộ có trách nhiệm quản lý tài sản và chỉ được thực hiện giao dịch vì lợi ích của người được giám hộ theo quy định tại Điều 59 Bộ luật Dân sự 2015.

Người giám hộ có thể được xác định theo các trường hợp như:

• Người giám hộ đương nhiên theo Điều 53, chẳng hạn cha, mẹ của người thành niên mất năng lực hành vi dân sự nếu không có vợ, chồng, con đủ điều kiện làm người giám hộ.

• Người được UBND cấp xã cử nếu không có người giám hộ đương nhiên.

• Người được Tòa án chỉ định nếu có tranh chấp về người giám hộ hoặc việc cử người giám hộ.

Đặc biệt, khi giao dịch liên quan đến tài sản có giá trị lớn, người giám hộ phải có sự đồng ý của người giám sát việc giám hộ theo khoản 1 Điều 59 Bộ luật Dân sự 2015.

Tóm lại, người mất năng lực hành vi dân sự không tự mình quản lý, định đoạt tài sản. Người giám hộ là người quản lý và đại diện thực hiện giao dịch, nhưng phải thực hiện vì lợi ích của người được giám hộ; nếu định đoạt tài sản có giá trị lớn thì phải có sự đồng ý của người giám sát việc giám hộ.
👉 Tham khảo thêm: Tư vấn thủ tục tuyên bố người mất năng lực hành vi dân sự

3. Tài sản của người mất năng lực hành vi dân sự được quản lý, xử lý như thế nào?

Theo khoản 2 Điều 22 Bộ luật Dân sự 2015, sau khi một người bị Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự, mọi giao dịch dân sự liên quan đến tài sản của người đó phải do người đại diện theo pháp luật xác lập, thực hiện. Vì vậy, người mất năng lực hành vi dân sự không được tự mình quản lý hoặc định đoạt tài sản.

Theo Điều 58 Bộ luật Dân sự 2015, người giám hộ có quyền sử dụng tài sản của người được giám hộ để đáp ứng nhu cầu thiết yếu, được thanh toán các chi phí hợp lý trong quá trình quản lý tài sản và đại diện thực hiện các giao dịch nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người được giám hộ.

Bên cạnh đó, khoản 1 Điều 59 Bộ luật Dân sự 2015 quy định người giám hộ có trách nhiệm quản lý tài sản của người được giám hộ như tài sản của chính mình và chỉ được thực hiện các giao dịch liên quan đến tài sản vì lợi ích của người được giám hộ. Đối với tài sản có giá trị lớn như bán, cho thuê, cho vay, cầm cố, thế chấp, đặt cọc hoặc các giao dịch tương tự, phải có sự đồng ý của người giám sát việc giám hộ.

Ngoài ra, người giám hộ không được tặng cho tài sản của người được giám hộ. Các giao dịch giữa người giám hộ và người được giám hộ liên quan đến tài sản cũng vô hiệu, trừ trường hợp giao dịch được thực hiện vì lợi ích của người được giám hộ và có sự đồng ý của người giám sát việc giám hộ.

Như vậy, việc quản lý và xử lý tài sản của người mất năng lực hành vi dân sự phải do người đại diện theo pháp luật hoặc người giám hộ thực hiện, đồng thời bảo đảm đúng quy định và vì lợi ích hợp pháp của người được giám hộ.
👉 Tham khảo thêm: Dịch vụ tư vấn cử người giám hộ trong thừa kế

4. Người đại diện có được bán, tặng cho, thế chấp hoặc định đoạt tài sản của người mất năng lực hành vi dân sự không?

Theo khoản 1 Điều 59 Bộ luật Dân sự 2015, người giám hộ được thực hiện các giao dịch liên quan đến tài sản của người mất năng lực hành vi dân sự nếu việc đó nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người được giám hộ.

Đối với tài sản có giá trị lớn, các giao dịch như bán, trao đổi, cho thuê, cho mượn, cho vay, cầm cố, thế chấp, đặt cọc hoặc các giao dịch dân sự khác phải có sự đồng ý của người giám sát việc giám hộ.

Tuy nhiên, người giám hộ không được tặng cho tài sản của người được giám hộ cho người khác. Đồng thời, các giao dịch giữa người giám hộ và người được giám hộ liên quan đến tài sản đều vô hiệu, trừ trường hợp giao dịch được thực hiện vì lợi ích của người được giám hộ và có sự đồng ý của người giám sát việc giám hộ.

Vì vậy, người đại diện có thể bán, thế chấp hoặc thực hiện các giao dịch định đoạt tài sản trong phạm vi pháp luật cho phép, nhưng không được tặng cho tài sản của người được giám hộ và phải tuân thủ các điều kiện theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015.

5. Thủ tục xử lý tài sản của người mất năng lực hành vi dân sự được thực hiện như thế nào?

Việc xử lý tài sản của người mất năng lực hành vi dân sự được thực hiện thông qua người đại diện theo pháp luật hoặc người giám hộ và phải tuân thủ quy định của Bộ luật Dân sự cũng như pháp luật có liên quan. Về cơ bản, thủ tục được thực hiện theo các bước sau:

- Bước 1: Xác định người giám hộ

Trước tiên, cần xác định người giám hộ hợp pháp của người mất năng lực hành vi dân sự. Theo Điều 53 Bộ luật Dân sự 2015, tùy từng trường hợp, người giám hộ đương nhiên có thể là vợ, chồng, con hoặc cha, mẹ của người mất năng lực hành vi dân sự.

Nếu không có người giám hộ đương nhiên thì UBND cấp xã cử người giám hộ; trường hợp có tranh chấp về người giám hộ thì Tòa án chỉ định người giám hộ theo Điều 54 Bộ luật Dân sự 2015.

- Bước 2: Xác định tài sản và giao dịch cần thực hiện

Người giám hộ xác định tài sản của người được giám hộ và giao dịch dự kiến thực hiện. Việc quản lý, định đoạt tài sản phải vì lợi ích của người được giám hộ theo khoản 1 Điều 59 Bộ luật Dân sự 2015.

- Bước 3: Thực hiện giám sát việc giám hộ

Theo khoản 1 Điều 51 Bộ luật Dân sự 2015, người thân thích có thể thỏa thuận cử người giám sát việc giám hộ hoặc lựa chọn cá nhân, pháp nhân khác làm người giám sát. Nếu việc giám sát liên quan đến quản lý tài sản thì người giám sát phải đăng ký tại UBND cấp xã nơi cư trú của người được giám hộ.

Người giám sát có trách nhiệm theo dõi, kiểm tra người giám hộ và xem xét, có ý kiến bằng văn bản về việc xác lập, thực hiện giao dịch dân sự theo khoản 4 Điều 51 Bộ luật Dân sự 2015.

- Bước 4: Xin sự đồng ý của người giám sát khi định đoạt tài sản có giá trị lớn

Theo khoản 1 Điều 59 Bộ luật Dân sự 2015, việc bán, trao đổi, cho thuê, cho mượn, cho vay, cầm cố, thế chấp, đặt cọc và các giao dịch dân sự khác đối với tài sản có giá trị lớn của người được giám hộ phải được sự đồng ý của người giám sát việc giám hộ.

Do đó, đối với tài sản có giá trị lớn, người giám hộ không được tự ý định đoạt tài sản mà phải có sự đồng ý của người giám sát việc giám hộ trước khi thực hiện giao dịch.

- Bước 5: Hoàn tất thủ tục đối với giao dịch

Sau khi đáp ứng các điều kiện về người giám hộ và giám sát việc giám hộ, người giám hộ thực hiện giao dịch theo đúng quy định. Tùy loại tài sản, có thể phải thực hiện công chứng, chứng thực, đăng ký biến động hoặc các thủ tục khác theo pháp luật chuyên ngành.

Lưu ý: Người giám hộ không được đem tài sản của người được giám hộ tặng cho người khác. Mọi giao dịch liên quan đến tài sản phải hướng đến việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người được giám hộ.

Như vậy, việc xử lý tài sản của người mất năng lực hành vi dân sự phải được thực hiện bởi người đại diện hợp pháp, đúng trình tự pháp luật và luôn bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người được giám hộ.

6. Những lưu ý khi xử lý tài sản của người mất năng lực hành vi dân sự

Việc xử lý tài sản của người mất năng lực hành vi dân sự cần được thực hiện đúng quy định của pháp luật để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người được giám hộ. Một số lưu ý quan trọng gồm:

• Chỉ người đại diện theo pháp luật hoặc người giám hộ mới có quyền quản lý, thực hiện giao dịch đối với tài sản của người mất năng lực hành vi dân sự.

• Mọi giao dịch phải nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người được giám hộ, không được lợi dụng việc đại diện để phục vụ lợi ích cá nhân.

• Đối với tài sản có giá trị lớn, người giám hộ phải có sự đồng ý của người giám sát việc giám hộ trước khi thực hiện các giao dịch theo quy định của pháp luật.

• Không được tặng cho tài sản của người được giám hộ và cần thực hiện đầy đủ các thủ tục công chứng, đăng ký hoặc thủ tục pháp lý khác nếu pháp luật có yêu cầu.

Việc tuân thủ đúng các quy định về quản lý và xử lý tài sản không chỉ bảo vệ quyền lợi của người mất năng lực hành vi dân sự mà còn hạn chế rủi ro, tranh chấp pháp lý phát sinh. Trường hợp gặp khó khăn hoặc có vướng mắc, nên tham khảo ý kiến của luật sư để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời.

Chuyên đề trên đây là chia sẻ của chúng tôi về vấn đề Xử lý tài sản của người mất năng lực hành vi dân sự nhằm hỗ trợ người đọc có thêm kiến thức về pháp luật, không nhằm mục đích thương mại. Các thông tin trong chuyên đề Xử lý tài sản của người mất năng lực hành vi dân sự chỉ là quan điểm cá nhân người viết, người đọc chỉ tham khảo. Chúng tôi đề nghị Quý Khách hàng nên tham khảo ý kiến chuyên môn từ Luật sư của chúng tôi đối với các vấn đề cụ thể. Các yêu cầu giải đáp thắc mắc hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng của chúng tôi theo địa chỉ phía trên hoặc liên hệ qua Hotline: 0909160684, Email: info@luatsuhcm.com.