Yêu cầu bồi thường thiệt hại trong vụ án hành chính: điều kiện phát sinh yêu cầu

1. Quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại nhà nước

Theo quy định tại khoản 1 Điều 7 Luật Tố tụng hành chính 2015 (được sửa đổi bổ sung bởi khoản 7 Điều 2 Luật Kiểm toán nhà nước sửa đổi 2019) thì yêu cầu bồi thường thiệt hại trong vụ án hành chính đối với:

- Quyết định hành chính;

- Hành vi hành chính;

- Quyết định kỷ luật buộc thôi việc;

- Quyết định giải quyết khiếu nại có liên quan đến xử lý vụ việc cạnh tranh;

- Quyết định giải quyết khiếu nại trong hoạt động kiểm toán nhà nước;

- Danh sách cử tri do cơ quan nhà nước lập.

Người có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại trong vụ án hành chính là người khởi kiện, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bị thiệt hại trực tiếp bởi quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính trái pháp luật.

Điều kiện phát sinh quyền yêu cầu bồi thường

• Có quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính trái pháp luật
• Có thiệt hại thực tế xảy ra (người yêu cầu phải chứng minh được có những tổn thất cụ thể)
• Có mối quan hệ nhân quả trực tiếp

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại thuộc về Nhà nước, cụ thể là cơ quan đã ban hành quyết định hành chính hoặc thực hiện hành vi hành chính trái pháp luật.

2. Tình huống cụ thể và giải đáp từ TANDTC

2.1 Hết thời hiệu khởi kiện hủy quyết định hành chính, yêu cầu bồi thường thiệt hại giải quyết ra sao?

Tình huống: Trường hợp thời hiệu khởi kiện đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính đã hết dẫn đến cần đình chỉ giải quyết mà vụ án còn có yêu cầu bồi thường thiệt hại do quyết định hành chính, hành vi hành chính đó gây ra thì Tòa án giải quyết như thế nào?

Vấn đề cần giải quyết:

(1) Cơ sở để Tòa án xem xét việc bồi thường là phải có phán quyết khẳng định quyết định hoặc hành vi hành chính đó là trái pháp luật. Khi yêu cầu hủy quyết định bị đình chỉ do hết thời hiệu thì yêu cầu bồi thường thiệt hại được Toà án xử lý như thế nào?

(2) Khi không còn cơ sở để xem xét yêu cầu chính, Tòa án sẽ phải xử lý yêu cầu bồi thường còn lại như thế nào?

Hướng dẫn từ TANDTC như sau:

Khoản 1 Điều 7 Luật Tố tụng hành chính quy định:

“… Khi giải quyết yêu cầu bồi thường thiệt hại trong vụ án hành chính, các quy định của pháp luật về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước và pháp luật về tố tụng dân sự được áp dụng để giải quyết.”

Khoản 2 Điều 6 Luật Trách nhiệm bồi thường nhà nước quy định:

“Thời hiệu yêu cầu bồi thường trong quá trình giải quyết vụ án hành chính được xác định theo thời hiệu khởi kiện vụ án hành chính.”

Như vậy, trường hợp đương sự khởi kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính đồng thời có yêu cầu bồi thường thiệt hại do quyết định hành chính, hành vi hành chính gây ra mà thời hiệu khởi kiện đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính đó đã hết thì Tòa án căn cứ điểm g khoản 1 Điều 143 Luật Tố tụng hành chính để đình chỉ giải quyết vụ án.

2.2 Có được bổ sung yêu cầu bồi thường thiệt hại tại phiên tòa sơ thẩm không?

Tình huống: Tại phiên tòa sơ thẩm, đương sự bổ sung yêu cầu bồi thường thiệt hại do quyết định hành chính, hành vi hành chính gây ra có được xác định là vượt quá yêu cầu khởi kiện ban đầu quy định tại Điều 173 Luật Tố tụng hành chính không?

Vấn đề cần giải quyết: Xác định yêu cầu bồi thường thiệt hại được bổ sung tại phiên tòa sơ thẩm có phải là một yêu cầu độc lập, hoàn toàn mới hay là một yêu cầu phái sinh, có mối quan hệ trực tiếp với yêu cầu khởi kiện ban đầu.

Hướng dẫn từ TANDTC như sau:

Căn cứ quy định tại khoản 1 Điều 7 Luật Tố tụng hành chính, khoản 2, khoản 4 Điều 4 Thông tư số 02/2023/TT-TANDTC ngày 24/8/2023 của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn thi hành Điều 55 của Luật trách nhiệm bồi thường của nhà nước về giải quyết yêu cầu bồi thường trong quá trình tố tụng hình sự, tố tụng hành chính tại Tòa án thì việc đương sự bổ sung yêu cầu bồi thường thiệt hại tại phiên tòa sơ thẩm là vượt quá yêu cầu khởi kiện ban đầu theo quy định tại Điều 173 Luật Tố tụng hành chính. Tòa án không giải quyết yêu cầu bồi thường thiệt hại mà giải thích cho đương sự để họ khởi kiện yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết theo quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường nhà nước sau khi họ nhận được bản án, quyết định của Tòa án hoặc theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự.

Ví dụ: Người khởi kiện yêu cầu hủy Quyết định cưỡng chế thu hồi đất. Tại phiên tòa sơ thẩm, người khởi kiện bổ sung yêu cầu bồi thường thiệt hại do việc thực hiện cưỡng chế thu hồi đất gây ra. Nếu người khởi kiện bổ sung yêu cầu về bồi thường thiệt hại trước hoặc tại phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và đối thoại thì được xem xét, giải quyết trong vụ án hành chính. Nếu người khởi kiện bổ sung yêu cầu về bồi thường thiệt hại tại phiên tòa sơ thẩm là vượt quá yêu cầu khởi kiện ban đầu theo quy định tại Điều 173 Luật Tố tụng hành chính. Tòa án không xem xét giải quyết yêu cầu bồi thường thiệt hại mà giải thích cho đương sự để họ khởi kiện yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết theo quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường nhà nước sau khi họ nhận được bản án, quyết định của Tòa án hoặc theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự.

>>Tham khảo thêm: Luật sư tư vấn khởi kiện quyết định hành chính

2.3 Nghĩa vụ nộp án phí đối với yêu cầu bồi thường thiệt hại trong tố tụng hành chính

Tình huống: Trong vụ án hành chính, người khởi kiện yêu cầu người bị kiện bồi thường thiệt hại do quyết định hành chính trái pháp luật gây ra thì có phải chịu án phí không?

Vấn đề cần giải quyết: Xác định nghĩa vụ nộp án phí của người khởi kiện đối với yêu cầu bồi thường thiệt hại được đưa ra trong cùng một vụ án hành chính.

Hướng dẫn của TANDTC như sau:

Yêu cầu bồi thường thiệt hại do quyết định hành chính được ban hành trái pháp luật gây ra là yêu cầu bồi thường thiệt hại thuộc phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Theo quy định tại khoản 1 Điều 7 Luật Tố tụng hành chính, khoản 1 Điều 76 Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước và điểm a, b khoản 4 Điều 8 Thông tư số 02/2023/TT-TANDTC ngày 24/08/2023 hướng dẫn thi hành Điều 55 của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước về giải quyết yêu cầu bồi thường trong quá trình tố tụng hình sự, tố tụng hành chính tại Tòa án thì người khởi kiện không phải nộp án phí, lệ phí và các loại phí khác đối với yêu cầu bồi thường.

>>Tham khảo thêm: Tư vấn soạn thảo hồ sơ khởi kiện vụ án hành chính

Chuyên đề trên đây là chia sẻ của chúng tôi về vấn đề Yêu bồi thường thiệt hại trong vụ án hành chính: điều kiện phát sinh yêu cầu nhằm hỗ trợ người đọc có thêm kiến thức về pháp luật, không nhằm mục đích thương mại. Các thông tin trong chuyên đề Yêu bồi thường thiệt hại trong vụ án hành chính: điều kiện phát sinh yêu cầu chỉ là quan điểm cá nhân người viết, người đọc chỉ tham khảo. Chúng tôi đề nghị Quý Khách hàng nên tham khảo ý kiến chuyên môn từ Luật sư của chúng tôi đối với các vấn đề cụ thể. Các yêu cầu giải đáp thắc mắc hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng của chúng tôi theo địa chỉ phía trên hoặc liên hệ qua Hotline: 0978845617, Email: info@luatsuhcm.com.