Tranh chấp giá trị di sản thừa kế: Tòa án chia di sản dựa trên tiêu chí nào?

1. Khái quát chung về vụ việc tranh chấp liên xác định phương án chia di sản thừa kế

- Bản án 73/2022/DS-PT ngày 07/04/2022 về “tranh chấp chia thừa kế theo di chúc” của TAND tỉnh Tiền Giang giữa nguyên đơn: Nguyễn Thị Ch, sinh năm 1964 với bị đơn: Nguyễn Văn H, sinh năm 1972. Nguyên đơn và bị đơn là vợ chồng.

- Vụ án miêu tả tranh chấp giữa những người thừa kế theo di chúc với nhau về chia thừa kế theo giá trị. Tòa án đã xem xét yêu cầu của đương sự về việc hưởng di sản thừa kế bằng hiện vật hay bằng giá trị (tiền), xem xét điều kiện, hoàn cảnh của từng người thừa kế (ai có nhu cầu cấp bách hơn), thực trạng di sản để đề xuất chia di sản cho phù hợp.

2. Tóm tắt nội dung bản án

- Bà Nguyễn Thị Ch và ông Nguyễn Văn H kết hôn vào năm 2002. Cha mẹ của ông H là ông Nguyễn Văn R (chết ngày 02/12/2018) và bà Nguyễn Thị Nh (chết ngày 30/8/2018). Trước đó, vào ngày 03/01/2002, ông R và bà Nh đã lập di chúc, theo đó để lại cho bà Ch và ông H quyền sử dụng phần đất lúa có diện tích 3.005 m² cùng với 83 m² đất vườn và căn nhà tọa lạc trên đất vườn này. Hiện nay, toàn bộ nhà đất nêu trên do ông H trực tiếp quản lý và sử dụng.

- Do mâu thuẫn trong đời sống hôn nhân, bà Ch không thể tiếp tục chung sống với ông H nên đã ra ngoài sinh sống cùng con chung. Từ đó phát sinh tranh chấp, bà Ch yêu cầu được chia phần di sản thừa kế mà ông R và bà Nh để lại theo nội dung di chúc. Cụ thể, bà Ch đề nghị được nhận bằng hiện vật đối với 665 m² đất lúa và nhận bằng giá trị (tiền) đối với 41,5 m² đất vườn theo kết quả định giá của Hội đồng định giá, với lý do diện tích đất vườn nhỏ, không đủ điều kiện tách thửa, đồng thời trên đất có nhà thờ dùng để thờ cúng cha mẹ chồng.

- Bản án dân sự sơ thẩm số 152/2021/DS-ST ngày 03/11/2021 của Tòa án nhân dân thị xã G, tỉnh Tiền Giang, Tòa án đã quyết định: giao cho bà Ch phần di sản thừa kế được quy đổi thành tiền với tổng giá trị 340.500.000 đồng, tương ứng với 665 m² đất lúa (trong tổng diện tích 3.005 m²) và 41,5 m² đất vườn (trong tổng diện tích 83 m²) theo di chúc ngày 03/01/2002. Đồng thời, buộc ông H có nghĩa vụ thanh toán cho bà Ch số tiền nêu trên ngay sau khi bản án có hiệu lực pháp luật. Trường hợp chậm thi hành, ông H còn phải chịu lãi đối với số tiền chậm trả theo quy định tại khoản 2 Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015 kể từ thời điểm bà Ch có đơn yêu cầu thi hành án.

Đối với phần di sản còn lại, Tòa án giao cho ông H quyền sử dụng 1.330 m² đất lúa và toàn bộ 83 m² đất vườn; ông H có quyền quản lý, sử dụng và thực hiện thủ tục đăng ký cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật.

- Bản án dân sự phúc thẩm số 73/2022/DS-PT ngày 07/04/2022 của Tòa án nhân dân tỉnh Tiền Giang, Tòa án đã chấp nhận một phần kháng nghị của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân thị xã G và sửa một phần bản án sơ thẩm liên quan đến án phí, các nội dung khác của bản án sơ thẩm được giữ nguyên.

👉 Tham khảo thêm: Luật sư giải quyết tranh chấp thừa kế là nhà đất

3. Bình luận nội dung vụ việc tranh chấp liên quan đến di sản thờ cúng

3.1. Về cách thức Tòa án lựa chọn phương án chia di sản theo giá trị

Trong vụ án này, mặc dù nguyên đơn bà Ch có yêu cầu được nhận di sản thừa kế kết hợp giữa hiện vật (đối với 665 m² đất lúa) và giá trị (đối với 41,5 m² đất vườn), Tòa án cấp sơ thẩm đã không chấp nhận phương án chia hỗn hợp mà lựa chọn giải pháp phân chia toàn bộ di sản theo giá trị đối với phần của bà Ch. Theo đó, toàn bộ hiện vật được giao cho ông H – người đang trực tiếp quản lý, sử dụng tài sản – và ông H có nghĩa vụ thanh toán lại giá trị tương ứng cho bà Ch.

Cách thức giải quyết này cho thấy Tòa án đã không chỉ căn cứ vào ý chí của đương sự mà còn đặt trong mối tương quan với tính chất của di sản và khả năng phân chia trên thực tế. Việc chia tách hiện vật (đặc biệt là đất ở, đất vườn có nhà thờ) có thể làm giảm giá trị sử dụng, phá vỡ kết cấu tài sản hoặc không đảm bảo điều kiện pháp lý (như không đủ điều kiện tách thửa). Do đó, lựa chọn chia theo giá trị là hợp lý nhằm bảo toàn tối đa giá trị kinh tế và công năng của di sản.

3.2. Về việc áp dụng nguyên tắc bình đẳng về giá trị giữa các đồng thừa kế

Tòa án đã vận dụng nguyên tắc bình đẳng về giá trị hưởng thừa kế thay vì bình đẳng tuyệt đối về hiện vật. Đây là một cách tiếp cận phù hợp với thực tiễn xét xử, bởi trong nhiều trường hợp, di sản không thể chia đều bằng hiện vật mà vẫn đảm bảo giá trị tương đương.

Trong vụ án, cả bà Ch và ông H đều có nhu cầu nhận hiện vật, nhưng chỉ có một người có thể nhận để đảm bảo tính toàn vẹn của tài sản. Tòa án đã lựa chọn giao toàn bộ hiện vật cho ông H và buộc thanh toán phần chênh lệch cho bà Ch. Cách thức này vừa đảm bảo quyền lợi về mặt giá trị của bà Ch, vừa tránh việc chia cắt tài sản một cách cơ học.

Đáng chú ý, trước khi quyết định phương án phân chia, Tòa án đã tiến hành định giá di sản, từ đó xác định chính xác giá trị từng kỷ phần. Đây là bước quan trọng nhằm đảm bảo việc thanh toán chênh lệch được thực hiện một cách công bằng, minh bạch.

3.3. Về việc ưu tiên người đang quản lý, sử dụng ổn định tài sản

Một trong những điểm hợp lý trong phán quyết là việc Tòa án ưu tiên giao hiện vật cho ông H – người đang trực tiếp quản lý, sử dụng nhà đất. Thực tiễn xét xử cho thấy, việc giao tài sản cho người đang sử dụng ổn định không chỉ giúp duy trì hiện trạng tài sản, mà còn hạn chế phát sinh tranh chấp mới sau khi bản án được thi hành.

Bên cạnh đó, yếu tố nhu cầu thực tế và hoàn cảnh của các đương sự cũng đã được Tòa án cân nhắc. Đây là cách tiếp cận linh hoạt, phù hợp với bản chất của quan hệ thừa kế – không chỉ là phân chia tài sản mà còn phải đảm bảo ổn định đời sống của các bên liên quan.

3.4. Phán quyết của Toà án

Từ các phân tích trên, có thể thấy phương án chia di sản theo hướng: giao hiện vật cho một bên, bên còn lại nhận giá trị tương ứng bằng tiền là giải pháp phù hợp trong bối cảnh vụ án. Cách giải quyết này giúp khắc phục một trong những sai sót phổ biến trong thực tiễn xét xử, đó là chia hiện vật một cách cứng nhắc, dẫn đến giảm giá trị hoặc làm phát sinh tranh chấp tiếp theo.

Việc bà Ch sau đó rút yêu cầu kháng cáo và chấp nhận phương án chia theo giá trị cũng phần nào cho thấy tính khả thi và hợp lý của phán quyết.

4. Tổng kết

Mặc dù bản án có cách giải quyết hợp lý, nhưng vụ án cũng cho thấy khoảng trống pháp lý nhất định. Cụ thể, Bộ luật Dân sự 2015 (đặc biệt là Điều 659) chưa quy định rõ ràng, cụ thể về các phương thức phân chia di sản trong trường hợp không thể chia bằng hiện vật, dẫn đến việc áp dụng pháp luật còn phụ thuộc nhiều vào sự đánh giá của Tòa án.

Trong khi đó, cơ chế chia theo giá trị – tương tự tinh thần tại khoản 2 Điều 660 – lại chưa được thể hiện một cách đầy đủ, thống nhất trong hệ thống quy định. Điều này có thể dẫn đến sự thiếu đồng nhất trong thực tiễn xét xử giữa các Tòa án.

Có thể khẳng định rằng bản án đã lựa chọn được phương án giải quyết hài hòa giữa quy định của pháp luật và thực tiễn, đảm bảo quyền lợi của các đồng thừa kế trên phương diện giá trị, đồng thời duy trì sự ổn định của tài sản. Tuy nhiên, để nâng cao tính dự đoán và thống nhất trong xét xử, pháp luật dân sự vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng cụ thể hóa hơn nữa các phương thức phân chia di sản.

👉 Tham khảo thêm: Tư vấn kháng cáo tranh chấp thừa kế nhà đất

Nếu Quý khách hàng đang gặp vướng mắc liên quan đến thừa kế, di chúc, tranh chấp đất đai hoặc các vấn đề khác, đừng ngần ngại liên hệ với chúng tôi để được hỗ trợ kịp thời. Đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm của chúng tôi luôn sẵn sàng tư vấn, đưa ra giải pháp pháp lý tối ưu và đồng hành cùng Quý khách trong suốt quá trình giải quyết vụ việc. Liên hệ ngay qua hotline, email hoặc đến trực tiếp văn phòng để được tư vấn chi tiết và bảo mật tuyệt đối. Để giải đáp thắc mắc, hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng luật sư của chúng tôi theo địa chỉ Hotline: 0978845617, Email: info@luatsuhcm.com.