Tranh chấp giữa di chúc và hợp đồng tặng cho

1. Khái quát chung về vụ việc tranh chấp giữa di chúc và hợp đồng tặng cho

- Bản án 58/2019/DSPT ngày 14/03/2019 về “tranh chấp yêu cầu phân chia di sản thừa kế theo di chúc và tặng cho tài sản” của TAND tỉnh Cà Mau giữa nguyên đơn: ông Lê Văn T1, sinh năm 1952 với bị đơn: ông Lê Văn H, sinh năm 1974. Nguyên đơn và bị đơn là hai anh em ruột.

- Vụ tranh chấp giữa người thừa kế theo di chúc và người thừa kế theo pháp luật về yêu cầu chia di sản thừa kế theo di chúc và hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất của người thừa kế theo di chúc. Ở vụ án này, Toà án ở cả hai cấp xét xử đều giải quyết đúng đắn, công nhận di chúc và hợp đồng tặng cho, công nhận thỏa thuận giữa người thừa kế theo di chúc và người thừa kế theo pháp luật.

Tham khảo thêm: Luật sư giỏi về giải quyết tranh chấp đất đai

2. Tóm tắt nội dung bản án

Cụ Lê Văn Ch (cụ Ch) và cụ Nguyễn Thị G (cụ G) có với nhau 09 người con gồm: Lê Văn M, Lê Văn T2, Lê Đăng Kh, Lê Thu Đ1, Lê Thanh X, Lê Văn Đ2, Lê Văn H, Lê Thị Lời và Lê Văn T1 (ông T1).

Năm 1993 cụ Ch được UBND huyện Đầm Dơi cấp GCNQSDĐ tên Lê Văn Ch, hiện giấy này do ông Lê Văn H (ông H) giữ. Trong quá trình sử dụng đến ngày 27/12/2011âl cụ Ch và cụ G có lập di chúc với nội dung: Cho ông T1 vĩnh viễn một phần đất nuôi trồng thủy sản có tổng diện tích 6.681,2m2, một phần đất thổ cư có tổng diện tích 254,6m2 và một phần đất nền mộ có tổng diện tích 155,8m2. Đến ngày 27/10/2012 cụ Ch qua đời còn cụ G đã già nên muốn tách QSDĐ do cụ Ch đứng tên sang cho ông T1 đứng tên QSDĐ theo di chúc của cụ Ch và cụ G lập ngày 27/12/2011âl nhưng ông H cố tình chiếm giữ GCNQSDĐ của cụ Ch dẫn đến tranh chấp.

Ông T1 yêu cầu TAND huyện Đầm Dơi giải quyết phân chia theo di chúc của cụ Ch và cụ G đã lập ngày 27/12/2011âl và biên bản họp gia đình ngày 20/10/2017.

Tại phiên hòa giải và tại phiên tòa sơ thẩm, ông T1 xác định đối với phần đất nuôi trồng thủy sản diện tích 6.681,2m2 giữa ông với ông H đã thỏa thuận giao cho ông được hưởng nên ông yêu cầu Tòa án công nhận quyền sở hữu cho ông; đối với phần diện tích đất khu mộ 155,8m2 giữa ông với ông H thống nhất thỏa thuận giao cho ông H được toàn quyền quản lý, sử dụng; còn lại phần đất thổ cư diện tích 254,6m2 ông yêu cầu được hưởng theo di chúc của cụ Ch, cụ G đã lập ngày 27/12/2011âl và biên bản họp gia đình ngày 20/10/2017.

Bản án dân sự sơ thẩm số 114/2018/DS-ST ngày 30/11/2018 của TAND huyện Đầm Dơi quyết định chấp nhận yêu cầu chia DSTK theo di chúc và hợp đồng tặng cho QSDĐ của ông T1. Ông T1 được hưởng phần đất thổ cư diện tích theo đo đạc 254,6m2. Công nhận sự thỏa thuận giữa ông T1 với ông H.

Ngày 14/12/2018, ông H kháng cáo một phần bản án sơ thẩm yêu cầu cấp phúc thẩm xét xử theo hướng sửa án sơ thẩm xem xét giao lại phần đất diện tích 254.6m2 giao cho ông được hưởng. Tại phiên tòa phúc thẩm, ông H thay đổi yêu cầu kháng cáo, ông H không yêu cầu ông T1 giao lại phần đất diện tích 254.6m2 cho ông được hưởng, chỉ yêu cầu ông T1 bồi thường thành quả lao động công bồi lắp bằng 20.000.000 đồng.

Bản án dân sự phúc thẩm số 58/2019/DSPT ngày 14/03/2019 về “tranh chấp yêu cầu phân chia di sản thừa kế theo di chúc và tặng cho tài sản” của TAND tỉnh Cà Mau không chấp nhận kháng cáo của ông H; Giữ bản án dân sự sơ thẩm số 114/2018/DS-ST ngày 30/11/2018 của TAND huyện Đầm Dơi.

3. Bình luận nội dung vụ việc tranh chấp giữa di chúc và hợp đồng tặng cho

3.1 Di sản theo di chúc hay theo thỏa thuận của người thừa kế?

- Trong lĩnh vực thừa kế, một trong những tình huống pháp lý phức tạp nhất là khi di chúc đã phân chia tài sản cụ thể, nhưng sau đó các người thừa kế lại đạt được thỏa thuận phân chia khác. Điều này đặt ra câu hỏi: nên ưu tiên ý chí của người lập di chúc hay quyền tự do thỏa thuận của người thừa kế?

- Về mặt nguyên tắc, pháp luật dân sự Việt Nam đồng thời ghi nhận:

(i) tôn trọng tối đa ý chí định đoạt của người để lại di sản; và

(ii) bảo đảm quyền tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận giữa các chủ thể.

Sự “giao thoa” này khiến việc áp dụng pháp luật trong thực tiễn không đơn thuần là lựa chọn một trong hai, mà đòi hỏi phải xác định đúng thời điểm phát sinh quyền, bản chất giao dịch và tính hợp pháp của thỏa thuận.

3.2 Di chúc phân chia hiện vật nhưng vẫn thay đổi bằng thỏa thuận

- Trong vụ án, người lập di chúc đã phân định rõ ràng di sản theo từng hiện vật cụ thể cho người thừa kế theo di chúc, bao gồm đất nuôi trồng thủy sản (6.681,2m²), đất thổ cư (254,6m²) và đất nền mộ (155,8m²). Đây là dạng di chúc xác định và chỉ định cụ thể phần di sản được thụ hưởng, giúp hạn chế tranh chấp về phạm vi tài sản và quyền hưởng.

- Tuy nhiên, sau khi mở thừa kế, các người thừa kế (bao gồm cả người thừa kế theo di chúc và theo pháp luật) đã đạt được thỏa thuận phân chia khác với nội dung di chúc. Tòa án trong trường hợp này đã công nhận thỏa thuận của các bên thay vì áp dụng cứng nhắc nội dung di chúc ban đầu.

Có thể thấy:

- Bản chất pháp lý, di chúc là sự thể hiện ý chí đơn phương của người để lại di sản, có hiệu lực kể từ thời điểm mở thừa kế. Trong khi đó, thỏa thuận phân chia di sản là một giao dịch dân sự đa phương, phát sinh sau khi quyền thừa kế đã hình thành.

- Khi người thừa kế đã xác lập quyền đối với di sản, họ có quyền định đoạt phần tài sản của mình. Việc các bên thỏa thuận phân chia lại di sản thực chất là một dạng giao dịch trao đổi, phân bổ lại quyền tài sản, miễn là đáp ứng các điều kiện về hiệu lực của giao dịch dân sự.

Do đó, không tồn tại sự “xung đột tuyệt đối” giữa di chúc và thỏa thuận. Thay vào đó, thỏa thuận hợp pháp có thể được xem là bước tiếp theo trong quá trình thực hiện quyền tài sản của người thừa kế.

3.3 Phán quyết của Toà án

- Việc Tòa án công nhận thỏa thuận của các người thừa kế trong vụ án là một hướng tiếp cận phù hợp. Bởi nó bảo đảm ba yếu tố quan trọng: tôn trọng ý chí ban đầu của người lập di chúc, ghi nhận quyền tự định đoạt của người thừa kế và tạo điều kiện cho việc giải quyết tranh chấp theo hướng hòa giải, ổn định.

- Từ đó, dễ dàng nhận thấy rằng đây cũng là phương án tối ưu giúp giảm thiểu xung đột, tiết kiệm chi phí tố tụng và bảo đảm lợi ích thực tế của các bên. Đặc biệt trong các vụ án có yếu tố gia đình, việc ưu tiên thỏa thuận còn góp phần duy trì quan hệ tình cảm và trật tự xã hội.

4. Tổng kết

Vụ án cho thấy một vấn đề quan trọng: Di chúc không phải là “kết thúc” của việc phân chia di sản mà trên thực tế người thừa kế vẫn có quyền điều chỉnh thông qua thỏa thuận. Tuy nhiên, để đảm bảo:

• Tính hợp pháp

• Tránh tranh chấp

Cần có sự hiểu biết đầy đủ về:

• Hiệu lực di chúc

• Quyền thỏa thuận

• Và bản chất của từng loại tài sản

Tham khảo thêm: Tư vấn kháng cáo tranh chấp thừa kế nhà đất

Nếu Quý khách hàng đang gặp vướng mắc liên quan đến thừa kế, di chúc, tranh chấp đất đai hoặc hợp đồng tặng cho, đừng ngần ngại liên hệ với chúng tôi để được hỗ trợ kịp thời. Đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm của chúng tôi luôn sẵn sàng tư vấn, đưa ra giải pháp pháp lý tối ưu và đồng hành cùng Quý khách trong suốt quá trình giải quyết vụ việc. Liên hệ ngay qua hotline, email hoặc đến trực tiếp văn phòng để được tư vấn chi tiết và bảo mật tuyệt đối. Các yêu cầu giải đáp thắc mắc hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng của chúng tôi theo địa chỉ phía trên hoặc liên hệ qua Hotline: 0978845617, Email: info@luatsuhcm.com.