Tranh chấp hiệu lực di chúc miệng

1. Khái quát chung về vụ việc tranh chấp

- Bản án số 03/DSST ngày 20/11/2016 của TAND Quận T đã xét xử phân chia thừa kế giữa nguyên đơn là bà Ng với bị đơn là anh L (sinh năm 1976).

- Vụ việc là tranh chấp thừa kế liên quan đến hiệu lực của di chúc miệng do người để lại di sản lập trước khi chết. Trước khi qua đời, người này đã đọc nội dung di chúc để người vợ viết hộ, trong đó định đoạt một phần tài sản là nhà ở cho vợ và một người con riêng. Bản di chúc có chữ ký của người để lại di sản và một người làm chứng. Sau khi người để lại di sản chết, người vợ yêu cầu chia thừa kế theo nội dung di chúc. Tòa án cấp sơ thẩm chấp nhận di chúc và chia di sản theo ý chí được thể hiện trong văn bản. Tuy nhiên, một số người thừa kế không đồng ý và kháng cáo, cho rằng di chúc không hợp pháp. Tòa án cấp phúc thẩm xác định di chúc không đáp ứng điều kiện về người làm chứng, do chỉ có một người làm chứng hợp lệ, còn người vợ là người được hưởng di sản nên không có tư cách làm chứng. Vì vậy, Tòa án không công nhận hiệu lực của di chúc và quyết định chia di sản thừa kế theo pháp luật.

2. Tóm tắt nội dung bản án

Sau khi ly hôn với người vợ trước, ông T đã bán căn nhà ở phố B để mua một căn nhà tại mặt đường C. Sau đó, ông T chung sống với bà Ng và đến ngày 22/4/2007 thì hai người đăng ký kết hôn. Trong thời gian chung sống, ông T và bà Ng không có con chung. Giấy tờ mua bán căn nhà tại mặt đường C được lập bằng giấy viết tay và đứng tên ông T.

Ngày 20/12/2015, ông T qua đời do bệnh ung thư gan. Trước khi mất khoảng 4 tiếng, ông T đọc nội dung di chúc và nhờ bà Ng viết hộ. Sau khi viết xong, bà Ng đưa bút để ông T ký vào bản di chúc. Bản di chúc này có chữ ký của ông M với tư cách là người làm chứng. Theo nội dung di chúc, ông T định đoạt căn nhà tại mặt đường C cho bà Ng và anh L, là con riêng của ông T, mỗi người được hưởng một phần hai căn nhà.

Sau khi ông T chết, bà Ng yêu cầu chia thừa kế đối với khối di sản do ông T để lại. Tòa án cấp sơ thẩm đã chấp nhận di chúc miệng và xác định bà Ng cùng anh L được hưởng căn nhà tại mặt đường C theo nội dung di chúc; phần di sản còn lại của ông T được chia theo pháp luật.

Không đồng ý với bản án sơ thẩm, anh L và anh S, đều là con riêng của ông T, kháng cáo. Những người kháng cáo cho rằng bà Ng không được hưởng di sản theo di chúc vì bản di chúc không có hiệu lực pháp luật.

Vụ án sau đó được Tòa án cấp phúc thẩm xem xét lại. Tại bản án số 110/DSPT ngày 26/5/2016, Hội đồng xét xử nhận định rằng di chúc miệng do ông T lập được bà Ng viết hộ chỉ có một người làm chứng hợp lệ là ông M. Mặc dù bà Ng có ký trong di chúc, nhưng bà là người được hưởng di sản nên không đủ tư cách làm người làm chứng. Theo quy định của pháp luật, di chúc miệng phải có ít nhất hai người làm chứng. Vì vậy, Tòa án cấp phúc thẩm không công nhận hiệu lực của di chúc, sửa bản án sơ thẩm và quyết định chia di sản thừa kế của ông T theo pháp luật.

3. Bình luận nội dung vụ việc tranh chấp

3.1 Tranh chấp về hiệu lực của di chúc miệng

Đây là vụ án tranh chấp thừa kế mà vấn đề pháp lý trọng tâm là xác định di chúc miệng có hợp pháp hay không. Người để lại di sản đã thể hiện ý chí định đoạt căn nhà cho người vợ sau và một người con riêng. Tuy nhiên, ý chí này được thể hiện trong thời điểm người lập di chúc đang bệnh nặng, chỉ vài giờ trước khi chết, đồng thời nội dung di chúc do chính người được hưởng di sản viết hộ. Vì vậy, việc xem xét tính hợp pháp của di chúc phải được thực hiện chặt chẽ, đặc biệt là về hình thức và người làm chứng.

3.2 Di chúc miệng không đáp ứng điều kiện về người làm chứng

Theo quy định của pháp luật dân sự, di chúc miệng chỉ hợp pháp khi người lập di chúc thể hiện ý chí cuối cùng trước mặt ít nhất hai người làm chứng. Trong vụ việc này, bản di chúc chỉ có một người làm chứng hợp lệ. Người vợ có ký trong di chúc nhưng là người được hưởng di sản nên không có tư cách làm chứng. Do đó, di chúc không bảo đảm điều kiện bắt buộc về số lượng và tư cách người làm chứng.

3.3 Người được hưởng di sản không thể là người làm chứng cho di chúc

Việc pháp luật không cho phép người thừa kế hoặc người có quyền lợi liên quan làm chứng cho di chúc nhằm bảo đảm tính khách quan, trung thực của việc lập di chúc. Trong vụ việc này, người vợ vừa là người viết hộ di chúc, vừa là người được hưởng một nửa căn nhà theo nội dung di chúc. Điều này làm phát sinh nguy cơ thiếu khách quan trong việc ghi nhận ý chí của người để lại di sản. Vì vậy, việc không công nhận tư cách làm chứng của người vợ là phù hợp.

👉 Tham khảo thêm: Luật sư giải quyết tranh chấp thừa kế là nhà đất

3.4 Phán quyết của Tòa án

- Bản án sơ thẩm chưa đánh giá đầy đủ điều kiện hợp pháp của di chúc

Tòa án cấp sơ thẩm đã chấp nhận di chúc và chia căn nhà theo nội dung di chúc. Tuy nhiên, hướng giải quyết này chưa thật sự chặt chẽ vì chưa xem xét đầy đủ điều kiện bắt buộc của di chúc miệng, đặc biệt là điều kiện phải có ít nhất hai người làm chứng hợp lệ. Việc người lập di chúc có ký vào văn bản không làm thay đổi bản chất rằng di chúc miệng vẫn phải tuân thủ đúng thủ tục luật định.

- Phán quyết của Tòa án cấp phúc thẩm là có căn cứ

Tòa án cấp phúc thẩm không công nhận hiệu lực của di chúc và quyết định chia di sản theo pháp luật là phù hợp. Khi di chúc không hợp pháp thì phần di sản được định đoạt trong di chúc không thể chia theo ý chí trong di chúc, mà phải chia theo quy định về thừa kế theo pháp luật. Hướng giải quyết này bảo đảm quyền lợi của các đồng thừa kế và bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật về thừa kế.

4. Tổng kết

Từ vụ việc trên có thể thấy, di chúc miệng là một hình thức di chúc đặc biệt, chỉ được pháp luật công nhận khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện chặt chẽ về hoàn cảnh lập di chúc, số lượng và tư cách người làm chứng, cũng như trình tự ghi nhận ý chí của người để lại di sản. Trong vụ án này, mặc dù người để lại di sản có thể đã thể hiện ý chí định đoạt tài sản cho vợ và con riêng, nhưng di chúc lại không bảo đảm điều kiện về người làm chứng hợp lệ. Người vợ là người được hưởng di sản nên không thể đồng thời là người làm chứng cho di chúc.

Vì vậy, việc Tòa án cấp phúc thẩm không công nhận hiệu lực của di chúc và quyết định chia di sản theo pháp luật là phù hợp. Phán quyết này bảo đảm sự khách quan trong việc giải quyết tranh chấp thừa kế, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các đồng thừa kế và thể hiện yêu cầu phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật đối với di chúc miệng. Qua đó, vụ án cũng cho thấy khi lập di chúc, đặc biệt là di chúc miệng, cần bảo đảm đúng hình thức, thủ tục luật định để tránh phát sinh tranh chấp và bảo đảm ý chí của người để lại di sản được thực hiện trên thực tế.

Nếu Quý khách hàng đang gặp vướng mắc liên quan đến thừa kế, di chúc, tranh chấp đất đai hoặc các vấn đề khác, đừng ngần ngại liên hệ với chúng tôi để được hỗ trợ kịp thời. Đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm của chúng tôi luôn sẵn sàng tư vấn, đưa ra giải pháp pháp lý tối ưu và đồng hành cùng Quý khách trong suốt quá trình giải quyết vụ việc. Liên hệ ngay qua hotline, email hoặc đến trực tiếp văn phòng để được tư vấn chi tiết và bảo mật tuyệt đối. Các yêu cầu giải đáp thắc mắc hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng của chúng tôi theo địa chỉ phía trên hoặc liên hệ qua Hotline: 0978845617, Email: info@luatsuhcm.com.