Tranh chấp suất thừa kế không phụ thuộc vào di chúc

1. Khái quát chung về vụ việc tranh chấp

- Bản án 317/2017/DS-PT ngày 21/12/2017 về “tranh chấp di sản thừa kế” của TAND tỉnh Tiền Giang giữa nguyên đơn: Chị Phạm Thị Mỹ H, sinh năm: 2001. Người đại diện hợp pháp của chị H: Chị Nguyễn Thị T (mẹ ruột chị H), sinh năm: 1971 với bị đơn: Bà Phạm Thị H1, sinh năm 1954 và ông Phạm Văn H2, sinh năm 1954. Người đại diện hợp pháp của ông H2 là bà Phạm Thị H1, sinh năm: 1954.

- Vụ án đặt ra một tình huống pháp lý tương đối đặc biệt trong lĩnh vực thừa kế, khi phát sinh tranh chấp chia di sản theo di chúc giữa người thừa kế theo di chúc và người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc. Điểm đáng chú ý là vụ việc chỉ tồn tại duy nhất một người thừa kế theo pháp luật ở hàng thừa kế thứ nhất, và chính người này đồng thời mang tư cách của người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc. Từ đó, yêu cầu hưởng di sản được đặt ra trong hai tư cách pháp lý khác nhau, dẫn đến cách thức xác định phần di sản có những đặc thù nhất định. Thông qua việc giải quyết vụ án, Tòa án đã vận dụng đúng trình tự, phương pháp phân chia di sản trong trường hợp có người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc, qua đó làm rõ hơn cách thức áp dụng các quy định pháp luật về thừa kế trong những tình huống không điển hình.

2. Tóm tắt nội dung bản án

Nguyên đơn là chị Phạm Thị Mỹ H, do chị Nguyễn Thị T làm đại diện hợp pháp, trình bày: Chị H là con của ông Phạm Quốc T và bà Nguyễn Thị T. Ông T và bà T kết hôn năm 2000, sau đó ly hôn vào ngày 18/10/2010. Sau khi ly hôn, ông T không tái hôn, không có con nuôi, cha mẹ nuôi; chị H là con chung duy nhất và sinh sống cùng ông T.

Ông T qua đời ngày 16/12/2012, để lại di sản gồm một căn nhà và một xe mô tô. Sau khi ông T mất, toàn bộ tài sản do bà Phạm Thị H1 (chị ruột ông T) quản lý. Bà H1 cho rằng trước khi qua đời, ông T đã lập di chúc ngày 21/10/2011 để lại toàn bộ tài sản cho bà H1 và ông Phạm Văn H2 (anh ruột ông T), với lý do hai người này đã hỗ trợ nuôi dưỡng chị H và chăm sóc ông T.

Không đồng ý, chị H khởi kiện yêu cầu Tòa án tuyên bố di chúc ngày 21/10/2011 vô hiệu, đồng thời yêu cầu được hưởng 2/3 di sản do ông T để lại và được nhận căn nhà để ở. Ngoài ra, chị H còn yêu cầu bà H1 và ông H2 giao chiếc xe mô tô cho mình sở hữu và sử dụng.

Tại bản án sơ thẩm số 127/2017/DS-ST ngày 07/9/2017, TAND thành phố M, tỉnh Tiền Giang xác định di chúc ngày 21/10/2011 là hợp pháp. Tuy nhiên, Tòa án vẫn chia di sản thừa kế cho chị H bằng 2/3 suất thừa kế theo pháp luật. Đồng thời, chị H (do bà Nguyễn Thị T đại diện) có nghĩa vụ thanh toán lại cho bà H1 và ông H2 giá trị tương ứng với 1/3 phần di sản mà chị được hưởng.

Không đồng ý với phán quyết trên, ngày 18/9/2017, bà H1 và ông H2 kháng cáo toàn bộ bản án sơ thẩm, yêu cầu được hưởng toàn bộ di sản theo di chúc của ông T và chỉ đồng ý chia lại cho chị H 1/3 giá trị tài sản.

Tại bản án phúc thẩm số 317/2017/DS-PT ngày 21/12/2017, TAND tỉnh Tiền Giang đã chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của chị H và giữ nguyên bản án sơ thẩm.

👉 Tham khảo thêm: Luật sư tranh tụng giỏi liên hệ VPLS Tô Đình Huy

3. Bình luận nội dung vụ việc tranh chấp

3.1. Xác định tư cách thừa kế của chị H

- Một trong những yêu cầu quan trọng của nguyên đơn là được hưởng 2/3 di sản do ông T để lại. Để giải quyết yêu cầu này, trước hết cần xác định chính xác tư cách người thừa kế (NTK) của chị H.

- Chị H là người thừa kế theo pháp luật (NTKTPL) của ông T, thuộc hàng thừa kế thứ nhất. Tuy nhiên, do ông T đã lập di chúc định đoạt toàn bộ tài sản cho bà H1 và ông H2 nên chị H không được hưởng di sản theo di chúc.

→ Vì vậy, chị H thuộc trường hợp “người thừa kế không được người lập di chúc cho hưởng di sản”.

Đồng thời:

• Chị H là con chưa thành niên, nên thuộc diện NTKKPTNDDC theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015.

• Di chúc của ông T không có nội dung truất quyền thừa kế của chị H, nên chị không phải là người bị truất quyền hưởng di sản.

Trong trường hợp này:

• Chị H không được hưởng di sản theo di chúc

• Cũng không có phần di sản nào để chia theo pháp luật (vì toàn bộ di sản đã được định đoạt trong di chúc)

→ Do đó, cách duy nhất để bảo vệ quyền lợi là yêu cầu hưởng 2/3 suất thừa kế theo pháp luật với tư cách NTKKPTNDDC, hoàn toàn phù hợp với quy định pháp luật.

3.2. Xác định suất thừa kế theo pháp luật

Đây là bước quan trọng để tính phần của NTKKPTNDDC và hàng thừa kế thứ nhất chỉ có duy nhất chị H

Do đó: 1 suất thừa kế theo pháp luật = toàn bộ di sản của ông T

→ Phần chị H được hưởng: 2/3 của 1 suất thừa kế = 2/3 toàn bộ di sản

3.3. Xác định quyền của NTKKPTNDDC

- Chị H là: NTKTPL duy nhất

Đồng thời là NTKKPTNDDC

→ Được hưởng: 2/3 toàn bộ di sản, không phụ thuộc vào nội dung di chúc

3.4. Quy định về trích phần thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc

- Phần di sản của chị H không tự phát sinh mà phải được trích từ phần của người thừa kế theo di chúc: Bà H1 và ông H2 ban đầu mỗi người được 1/2 di sản

- Sau khi trích cho chị H:

• Mỗi người bị trừ 2/3 phần mình được hưởng

• Còn lại 1/6 di sản/người

→ Kết quả:

• Chị H: 2/3 di sản

• Bà H1: 1/6 di sản

• Ông H2: 1/6 di sản

4. Tổng kết

Vụ án thể hiện rõ nguyên tắc quan trọng trong pháp luật thừa kế là quyền định đoạt tài sản của người lập di chúc không mang tính tuyệt đối mà bị giới hạn bởi quy định bảo vệ người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015. Thông qua việc áp dụng đúng trình tự các bước phân chia di sản, Tòa án đã đảm bảo sự hài hòa giữa ý chí của người để lại di sản và quyền lợi chính đáng của người thừa kế thuộc diện đặc biệt, qua đó khẳng định tính công bằng, hợp lý trong giải quyết tranh chấp. Đồng thời, vụ án cũng cho thấy việc giải quyết thừa kế không chỉ dừng lại ở khía cạnh pháp lý mà còn phản ánh các giá trị đạo đức, trách nhiệm gia đình và sự bảo vệ đối với người yếu thế trong quan hệ thừa kế.

Nếu Quý khách hàng đang gặp vướng mắc liên quan đến thừa kế, di chúc, tranh chấp đất đai hoặc di sản thờ cúng, đừng ngần ngại liên hệ với chúng tôi để được hỗ trợ kịp thời. Đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm của chúng tôi luôn sẵn sàng tư vấn, đưa ra giải pháp pháp lý tối ưu và đồng hành cùng Quý khách trong suốt quá trình giải quyết vụ việc. Liên hệ ngay qua hotline, email hoặc đến trực tiếp văn phòng để được tư vấn chi tiết và bảo mật tuyệt đối. Các yêu cầu giải đáp thắc mắc hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng của chúng tôi theo địa chỉ phía trên hoặc liên hệ qua Hotline: 0978845617, Email: info@luatsuhcm.com.