Tranh chấp thừa kế: Di chúc không xác định rõ phần cho từng người thừa kế thì thoả thuận như thế nào?

1. Khái quát về vụ việc tranh chấp di sản thừa kế

- Bản án 65/2018/DS-ST ngày 09/11/2018 về “tranh chấp di sản thừa kế” của Toà án nhân dân thị xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dương giữa nguyên đơn là bà Lê Thị Đ, bà Lê Thị B, ông Lê Văn L, ông Lê Văn O với bị đơn là ông Lê Văn U.

- Vụ án miêu tả tranh chấp giữa những người thừa kế theo di chúc với nhau liên quan đến phân chia di sản thừa kế theo di chúc theo cách thức chia đều (còn được gọi là phân định tổng quát). Ở vụ án này, Toà án đã áp dụng cách thức chia đều, khi di chúc chỉ xác định người hưởng di sản theo di chúc mà không xác định rõ phần cho từng người thừa kế. Chừng nào chia di sản được bằng hiện vật thì phải ưu tiên chia di sản bằng hiện vật, người nhận hiện vật có giá trị lớn hơn phải thanh toán phần chênh lệch cho người nhận hiện vật có giá trị nhỏ hơn sau khi quy hiện vật ra giá trị.

👉 Tham khảo thêm: Tư vấn thủ tục kê khai di sản thừa kế

2. Tóm tắt nội dung bản án

- Vụ án “tranh chấp di sản thừa kế” được giải quyết tại TAND thị xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dương liên quan đến di sản của bà Nguyễn Thị Ch (sinh năm 1931, mất ngày 01/01/2016) và ông Lê Văn G (sinh năm 1920, mất ngày 11/02/2004).

- Trong thời kỳ hôn nhân, bà Ch và ông G có 07 người con gồm: ông E (đã chết năm 1986, có 05 người con), bà B (chết năm 2018, có người thừa kế là ông P), cùng các con còn lại là bà Đ, ông L, ông O, ông Đ và ông U. Ngoài các con nêu trên, bà Ch không còn người thừa kế nào khác thuộc hàng thừa kế thứ nhất.

📑 Di sản và nội dung di chúc

Di sản thừa kế của bà Ch bao gồm:

• Quyền sử dụng đất với diện tích 22.848,2m²

• 1.240 cây cao su

• 01 căn nhà cấp 4 trên đất

Ngày 16/6/2014, bà Ch lập di chúc tại Văn phòng Công chứng Tân Uyên, theo đó chỉ định để lại toàn bộ quyền sử dụng đất cho 06 người con gồm: bà B, bà Đ, ông L, ông O, ông Đ và ông U.

Đáng chú ý, di chúc này không đề cập đến việc phân chia tài sản gắn liền với đất, cụ thể là cây cao su và căn nhà cấp 4.

💥 Phát sinh tranh chấp thừa kế

Sau khi bà Ch qua đời, giữa các đồng thừa kế phát sinh tranh chấp. Ông U không đồng ý chia di sản theo nội dung di chúc mà yêu cầu:

• Chia di sản thành 07 phần, bao gồm cả phần của ông E (đã chết)

• Hoặc xem xét công sức chăm sóc, nuôi dưỡng bà Ch và quản lý tài sản của gia đình ông E

Trước yêu cầu này, các nguyên đơn khởi kiện đề nghị Tòa án:

• Chia thừa kế theo di chúc đối với quyền sử dụng đất cho 06 người được chỉ định

• Chia thừa kế theo pháp luật đối với tài sản trên đất (cây cao su và nhà cấp 4) cho hàng thừa kế thứ nhất

🏛️ Phán quyết của Tòa án

Tại Bản án số 65/2018/DS-ST ngày 09/11/2018, TAND thị xã Tân Uyên nhận định yêu cầu của nguyên đơn là có căn cứ và quyết định:

• Chấp nhận chia di sản là quyền sử dụng đất theo di chúc thành 06 phần bằng nhau, mỗi phần tương ứng 3.808m²

• Phần thừa kế của bà B được chuyển giao cho ông P (người thừa kế hợp pháp của bà B)

• Do có sự chênh lệch diện tích thực tế, ông L được nhận nhiều hơn, còn ông O nhận ít hơn, nên ông L phải thanh toán lại cho ông O số tiền 40.650.000 đồng

Đối với tài sản trên đất (cây cao su và nhà cấp 4), Tòa án xác định sẽ được chia theo quy định của pháp luật về thừa kế.

👉 Tham khảo thêm: Luật sư giải quyết tranh chấp thừa kế là nhà đất

3. Bình luận nội dung vụ việc

🟠 Phát sinh tranh chấp do không thống nhất việc phân chia di sản

Trong vụ án, một trong những người thừa kế theo di chúc là ông U không đồng ý thỏa thuận với 05 anh chị còn lại để phân chia di sản theo đúng ý nguyện của người lập di chúc (bà Ch).

Ông U yêu cầu chia lại toàn bộ di sản thành 07 phần, bao gồm cả phần của ông E – người không được chỉ định hưởng di sản theo di chúc. Tuy nhiên, mặc dù ông E thuộc diện người thừa kế theo pháp luật, nhưng ông đã chết trước bà Ch. Do đó, chỉ có thể phát sinh thừa kế thế vị đối với các con của ông E, chứ không làm phát sinh quyền hưởng di sản theo di chúc nếu không được chỉ định.

Yêu cầu của ông U vì vậy không phù hợp với nội dung di chúc hợp pháp đã được lập trước đó.

🟠 Chia thừa kế theo di chúc hợp pháp

Đối với yêu cầu phân chia di sản theo di chúc đối với quyền sử dụng đất, Tòa án xác định:

• Di chúc của bà Ch được lập hợp pháp

• Nội dung di chúc không vi phạm điều cấm của pháp luật

• Ý chí của người để lại di sản cần được tôn trọng và bảo vệ

Do đó, việc Tòa án cấp sơ thẩm quyết định chia quyền sử dụng đất theo di chúc là hoàn toàn có căn cứ pháp luật, nhằm đảm bảo nguyên tắc tôn trọng quyền định đoạt của người lập di chúc.

🟠 Trường hợp di chúc phân định tổng quát: Áp dụng nguyên tắc chia đều

Một điểm quan trọng trong vụ án là di chúc của bà Ch chỉ xác định người được hưởng di sản, nhưng không xác định cụ thể phần di sản của từng người.

Đây được xem là trường hợp phân định tổng quát di sản. Trong trường hợp này, việc chia thừa kế cần tuân theo các bước:

• Định giá toàn bộ di sản để xác định tổng giá trị

• Xác định giá trị phần di sản mà mỗi người thừa kế được hưởng

• Tiến hành phân chia hiện vật tương ứng với giá trị đó

Từ đó, Tòa án áp dụng nguyên tắc chia đều di sản cho các đồng thừa kế theo di chúc.

🟠 Nguyên tắc ưu tiên chia di sản bằng hiện vật

Di sản là quyền sử dụng đất có diện tích 22.848,2m² và đảm bảo điều kiện tách thửa theo quy định pháp luật. Đồng thời, các đồng thừa kế đều có nhu cầu sử dụng đất.

Vì vậy, Tòa án ưu tiên:

• Chia di sản bằng hiện vật thay vì quy đổi hoàn toàn thành tiền

• Phân chia thành 06 phần bằng nhau theo di chúc

• Mỗi người thừa kế được nhận 3.808m² đất

Đối với phần của bà B (đã chết), phần di sản này được chuyển giao cho ông P theo quy định về thừa kế chuyển tiếp.

🟠 Thanh toán chênh lệch giá trị giữa các phần di sản

Do điều kiện thực tế của thửa đất, diện tích được phân chia cho từng người có sự chênh lệch:

• Ông L nhận diện tích lớn hơn (4.079,2m²)

• Ông O nhận diện tích nhỏ hơn (3.537m²)

Để đảm bảo công bằng, Tòa án buộc:

• Ông L phải thanh toán cho ông O số tiền 40.650.000 đồng

• Khoản tiền này nhằm bù đắp phần giá trị chênh lệch sau khi quy đổi hiện vật thành tiền

4. Tổng kết

Từ vụ án này, có thể rút ra các nguyên tắc quan trọng trong giải quyết tranh chấp thừa kế:

• Tôn trọng ý chí của người lập di chúc hợp pháp

• Nếu di chúc không xác định rõ phần di sản, áp dụng nguyên tắc chia đều

• Ưu tiên chia di sản bằng hiện vật nếu có thể

• Người nhận phần tài sản có giá trị lớn hơn phải thanh toán chênh lệch cho người nhận ít hơn

• Chỉ áp dụng thừa kế theo pháp luật khi không có di chúc hoặc di chúc không điều chỉnh toàn bộ di sản

👉 Tham khảo thêm: Tư vấn kháng cáo tranh chấp thừa kế nhà đất

Nếu Quý khách hàng đang gặp vướng mắc liên quan đến thừa kế, di chúc, tranh chấp đất đai hoặc các vấn đề khác, đừng ngần ngại liên hệ với chúng tôi để được hỗ trợ kịp thời. Đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm của chúng tôi luôn sẵn sàng tư vấn, đưa ra giải pháp pháp lý tối ưu và đồng hành cùng Quý khách trong suốt quá trình giải quyết vụ việc. Liên hệ ngay qua hotline, email hoặc đến trực tiếp văn phòng để được tư vấn chi tiết và bảo mật tuyệt đối. Các yêu cầu giải đáp thắc mắc hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng của chúng tôi theo địa chỉ phía trên hoặc liên hệ qua Hotline: 0978845617, Email: info@luatsuhcm.com.