Đang tranh chấp ranh giới có khai nhận thừa kế được không?

1. Đang tranh chấp ranh giới có khai nhận thừa kế được không?

Theo khoản 42 Điều 3 Luật Đất đai 2024:

Thửa đất là phần diện tích đất được giới hạn bởi ranh giới mô tả trên hồ sơ địa chính hoặc được xác định trên thực địa. Ranh giới thửa đất là căn cứ để xác định phạm vi đất thuộc quyền sử dụng của mỗi người sử dụng đất.

Theo khoản 47 Điều 3 Luật Đất đai 2024:

Tranh chấp đất đai là tranh chấp về quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất giữa hai hoặc nhiều bên trong quan hệ đất đai. 

Từ những quy định này, có thể hiểu tranh chấp ranh giới đất là trường hợp tranh chấp liên quan đến việc xác định đường ranh, mốc giới hoặc phạm vi diện tích đất thuộc quyền sử dụng của các bên, thường xảy ra giữa những người sử dụng đất liền kề. Ví dụ, hai hộ gia đình không thống nhất vị trí hàng rào, một bên cho rằng hộ còn lại đã lấn sang phần đất thuộc quyền sử dụng của mình. Khi đó, việc giải quyết tranh chấp cần làm rõ ranh giới thửa đất và quyền sử dụng đất hợp pháp của mỗi bên trên cơ sở giấy tờ đất đai, hồ sơ địa chính và hiện trạng sử dụng đất.

Theo điểm b khoản 1 Điều 45 Luật Đất đai 2024:

1. Người sử dụng đất được thực hiện các quyền chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại, thừa kế, tặng cho quyền sử dụng đất; thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất khi có đủ các điều kiện sau đây:

a) Có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở hoặc Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất hoặc Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất, trừ trường hợp thừa kế quyền sử dụng đất, chuyển đổi đất nông nghiệp khi dồn điền, đổi thửa, tặng cho quyền sử dụng đất cho Nhà nước, cộng đồng dân cư và trường hợp quy định tại khoản 7 Điều 124 và điểm a khoản 4 Điều 127 của Luật này;

b) Đất không có tranh chấp hoặc tranh chấp đã được giải quyết bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền, bản án, quyết định của Tòa án, quyết định hoặc phán quyết của Trọng tài đã có hiệu lực pháp luật;

… 

Theo đó, một trong những điều kiện để thực hiện quyền thừa kế quyền sử dụng đất là đất không có tranh chấp hoặc tranh chấp đã được giải quyết. Quy định này đặt ra yêu cầu về tình trạng pháp lý của thửa đất khi người thừa kế thực hiện quyền đối với quyền sử dụng đất được nhận thừa kế. Do đó, nếu thửa đất đang có tranh chấp ranh giới chưa được giải quyết, người thừa kế có thể gặp trở ngại khi thực hiện thủ tục thừa kế và đăng ký quyền sử dụng đất. 

Như vậy, đất đang có tranh chấp ranh giới thì quyền khai nhận thừa kế hay đăng ký sang tên không thể thực hiện. Bởi vì, phạm vi di sản thừa kế chưa được xác định rõ nên việc công chứng hay sang tên thường phải chờ giải quyết tranh chấp.

👉 Tham khảo thêm: Tư vấn giải quyết tranh chấp đất đai tại TP. HCM

2. Khi đất đang tranh chấp ranh giới thì làm thủ tục thừa kế như thế nào?

Trước khi làm thủ tục thừa kế, cần giải quyết tranh chấp ranh giới. Có thể thực hiện qua các bước sau:

Bước 1. Thu thập hồ sơ, xác định ranh giới thửa đất

Chuẩn bị Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, giấy tờ về nguồn gốc đất, hồ sơ địa chính, bản trích đo địa chính, tài liệu về quá trình sử dụng đất và các chứng cứ liên quan. Trường hợp cần thiết, có thể đề nghị đo đạc hiện trạng để đối chiếu ranh giới thực tế với hồ sơ địa chính.

Bước 2. Tiến hành hòa giải tranh chấp đất đai

Theo khoản 1 và khoản 2 Điều 235 Luật Đất đai 2024, Nhà nước khuyến khích các bên tự hòa giải; trước khi yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp theo Điều 236, các bên về nguyên tắc phải thực hiện hòa giải tại UBND cấp xã nơi có đất tranh chấp, trừ trường hợp pháp luật quy định khác.

Sau khi nhận đơn yêu cầu hòa giải, Chủ tịch UBND cấp xã thành lập Hội đồng hòa giải tranh chấp đất đai. Thời hạn hòa giải không quá 30 ngày kể từ ngày nhận được đơn. Kết quả phải được lập thành biên bản, ghi nhận hòa giải thành hoặc không thành theo quy định. 

Bước 3. Yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết nếu hòa giải không thành

Nếu không đạt được thỏa thuận, các bên cần xác định phương thức giải quyết theo Điều 236 Luật Đất đai 2024:

- Trường hợp có Giấy chứng nhận hoặc giấy tờ thuộc Điều 137 Luật Đất đai 2024: Tranh chấp thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án.

- Trường hợp không có Giấy chứng nhận và không có giấy tờ thuộc Điều 137: Các bên có thể lựa chọn khởi kiện tại Tòa án theo thủ tục tố tụng dân sự hoặc yêu cầu giải quyết tranh chấp tại cơ quan hành chính có thẩm quyền theo quy định hiện hành.

Bước 4. Thực hiện theo kết quả giải quyết tranh chấp

Sau khi tranh chấp được giải quyết, các bên thực hiện theo biên bản hòa giải thành, bản án hoặc quyết định có hiệu lực pháp luật. Nếu kết quả giải quyết làm thay đổi ranh giới, diện tích hoặc người sử dụng đất, cần thực hiện thủ tục đăng ký, chỉnh lý hồ sơ địa chính hoặc đăng ký biến động theo quy định.

Sau khi thực hiện xong các bước để giải quyết tranh chấp ranh giới. Người thừa kế tiếp tục thực hiện thủ tục nhận thừa kế theo quy định pháp luật. 

👉 Tham khảo thêm: Luật sư giỏi về giải quyết tranh chấp đất đai

3. Những lưu ý khi khai nhận thừa kế đối với đất đang tranh chấp ranh giới

- Phân biệt tranh chấp ranh giới đất liền kề và tranh chấp di sản thừa kế giữa các đồng thừa kế:

+ Tranh chấp ranh giới thường liên quan đến phạm vi, diện tích hoặc quyền sử dụng đất giữa các chủ thể liền kề; 

+ Tranh chấp thừa kế có thể liên quan đến người được hưởng di sản, hiệu lực di chúc hoặc cách phân chia di sản. 

Hai loại tranh chấp có thể phát sinh đồng thời nhưng cần xác định đúng nội dung tranh chấp để lựa chọn hướng giải quyết phù hợp.

- Không tự ý xác định phần đất tranh chấp là di sản chắc chắn thuộc người chết. Giấy chứng nhận và các tài liệu đất đai là căn cứ quan trọng để xem xét quyền sử dụng đất, nhưng không đồng nghĩa mọi thông tin về ranh giới, diện tích đều không thể bị tranh luận khi có bất đồng thực tế. Vì vậy, cần xác minh phạm vi đất đang tranh chấp và ưu tiên giải quyết tranh chấp trước khi phân chia di sản, nhằm hạn chế trường hợp diện tích được ghi nhận trong văn bản phân chia không phù hợp với kết quả giải quyết sau đó, dẫn đến phải điều chỉnh hồ sơ hoặc phát sinh bất đồng giữa những người thừa kế. Sau khi có kết quả giải quyết, các bên có cơ sở xác định rõ hơn phạm vi di sản để tiếp tục thực hiện thủ tục thừa kế và đăng ký đất đai.

- Kiểm tra các điều kiện khác để thực hiện quyền sử dụng đất. Ngoài điều kiện không có tranh chấp hoặc tranh chấp đã được giải quyết, khoản 1 Điều 45 Luật Đất đai 2024 còn quy định về giấy chứng nhận hoặc các trường hợp ngoại lệ, tình trạng kê biên, thời hạn sử dụng đất và biện pháp khẩn cấp tạm thời.

Tóm lại, đất đang tranh chấp ranh giới không đồng nghĩa người thừa kế đương nhiên mất quyền hưởng di sản, nhưng tranh chấp có thể ảnh hưởng đến việc xác định phạm vi di sản và hoàn tất thủ tục đăng ký quyền sử dụng đất. Vì vậy, cần làm rõ tình trạng pháp lý, ưu tiên giải quyết tranh chấp trước khi phân chia di sản và kiểm tra các điều kiện thực hiện quyền theo Luật Đất đai 2024. Việc xử lý đúng trình tự sẽ giúp hạn chế phát sinh vướng mắc trong quá trình công chứng, phân chia di sản và sang tên cho người thừa kế.