Người dưới 18 tuổi có được lập di chúc không?

1. Tại sao việc lập di chúc lại cần thiết?

Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân về việc định đoạt tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Đây là một trong những căn cứ pháp lý quan trọng để xác định quyền thừa kế đối với di sản của người đã mất.

Theo quy định tại Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015, “Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết”. Như vậy, di chúc có bản chất là một hành vi pháp lý đơn phương của cá nhân nhằm định đoạt tài sản của mình sau khi qua đời.

Trong thực tiễn, di chúc có thể được lập dưới nhiều hình thức khác nhau. Pháp luật hiện hành cho phép cá nhân lập di chúc bằng văn bản hoặc trong một số trường hợp đặc biệt có thể lập di chúc miệng. Tuy nhiên, hình thức di chúc bằng văn bản vẫn được khuyến khích sử dụng vì bảo đảm tính rõ ràng, minh bạch và dễ dàng chứng minh khi phát sinh tranh chấp.

Di chúc bằng văn bản có thể được lập dưới các hình thức sau:

• Di chúc bằng văn bản có công chứng.
• Di chúc bằng văn bản có chứng thực.
• Di chúc bằng văn bản không có công chứng hoặc chứng thực.
• Di chúc bằng văn bản có người làm chứng.

Để một bản di chúc có hiệu lực pháp luật thì ngoài việc tuân thủ đúng hình thức theo quy định, di chúc còn phải đáp ứng các điều kiện về nội dung và chủ thể theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015. Cụ thể, di chúc hợp pháp phải đáp ứng các điều kiện như sau:

• Người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt khi lập di chúc.
• Việc lập di chúc phải hoàn toàn tự nguyện, không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép.
• Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.
• Hình thức di chúc phù hợp với quy định của pháp luật.

Như vậy, di chúc là một văn bản pháp lý quan trọng thể hiện ý chí của cá nhân về việc định đoạt tài sản của mình sau khi qua đời. Trong thực tế, đa số người lập di chúc là những người đã thành niên, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự và có tài sản riêng cần phân chia cho người thân. Tuy nhiên, trong một số trường hợp đặc biệt, người chưa đủ 18 tuổi cũng có thể sở hữu tài sản riêng từ nhiều nguồn khác nhau như được tặng cho, được thừa kế hoặc có thu nhập hợp pháp từ hoạt động lao động, sáng tạo. Điều này dẫn đến câu hỏi rằng liệu người chưa thành niên có được quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình hay không.

Việc xác định quyền lập di chúc của người dưới 18 tuổi không chỉ liên quan đến quyền tự định đoạt tài sản của cá nhân mà còn gắn liền với vấn đề năng lực hành vi dân sự và sự bảo vệ của pháp luật đối với người chưa thành niên. Do đó, pháp luật Việt Nam đã có những quy định cụ thể nhằm vừa bảo đảm quyền lợi của người chưa thành niên, vừa hạn chế các rủi ro có thể phát sinh trong quan hệ thừa kế.

Tham khảo thêm: Luật sư tư vấn thủ tục lập di chúc

2. Người dưới 18 tuổi có được lập di chúc không?

Một trong những điều kiện quan trọng để xác định quyền lập di chúc là độ tuổi và năng lực hành vi dân sự của người lập di chúc. Theo quy định tại Điều 625 Bộ luật Dân sự 2015, pháp luật quy định về người lập di chúc như sau:

“1. Người thành niên có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình.

2. Người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi có thể lập di chúc, nếu được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.”

Từ quy định trên có thể thấy rằng pháp luật Việt Nam không hoàn toàn cấm người dưới 18 tuổi lập di chúc. Tuy nhiên, quyền này được giới hạn và chỉ áp dụng đối với một số trường hợp nhất định nhằm bảo đảm quyền lợi của người chưa thành niên. Cụ thể:

Thứ nhất, người dưới 15 tuổi không có quyền lập di chúc.

Ở độ tuổi này, cá nhân chưa có đủ khả năng nhận thức và làm chủ hành vi của mình trong việc định đoạt tài sản. Do đó, pháp luật không cho phép họ lập di chúc.

Thứ hai, người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi có thể lập di chúc nhưng phải có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ.

Quy định này nhằm bảo đảm rằng việc định đoạt tài sản của người chưa thành niên được thực hiện dưới sự giám sát của những người có trách nhiệm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ.

Thứ ba, người từ đủ 18 tuổi trở lên có quyền tự mình lập di chúc.

Ở độ tuổi này, cá nhân được coi là người thành niên và có đầy đủ năng lực hành vi dân sự, vì vậy họ có thể tự mình quyết định việc định đoạt tài sản mà không cần sự đồng ý của bất kỳ ai.

Quy định nêu trên cho thấy pháp luật vừa bảo đảm quyền định đoạt tài sản của cá nhân, vừa bảo đảm sự bảo vệ cần thiết đối với người chưa thành niên, tránh trường hợp họ bị lợi dụng hoặc bị tác động khi lập di chúc.

3. Điều kiện để di chúc của người từ 15 đến dưới 18 tuổi có hiệu lực

Đối với người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi, việc lập di chúc chỉ được pháp luật công nhận khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện nhất định. Nếu không đáp ứng các điều kiện này thì di chúc có thể bị tuyên vô hiệu khi phát sinh tranh chấp thừa kế.

3.1 Có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ

Đây là điều kiện quan trọng nhất đối với di chúc của người chưa thành niên. Việc cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý cho người từ 15 đến dưới 18 tuổi lập di chúc thể hiện sự giám sát và bảo vệ của gia đình đối với quyền lợi của người chưa thành niên.

Sự đồng ý này có thể được thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, chẳng hạn như:

• Cha, mẹ hoặc người giám hộ ký xác nhận trong văn bản di chúc.
• Thể hiện bằng văn bản riêng kèm theo di chúc.
• Được xác nhận trực tiếp khi lập di chúc tại cơ quan công chứng.

Việc có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ sẽ giúp bảo đảm tính hợp pháp của di chúc và hạn chế nguy cơ bị tuyên vô hiệu trong tương lai.

3.2 Người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt

Một điều kiện quan trọng khác là người lập di chúc phải minh mẫn và sáng suốt tại thời điểm lập di chúc. Điều này có nghĩa là họ phải nhận thức rõ hành vi của mình và hiểu được hậu quả pháp lý của việc lập di chúc.

Nếu tại thời điểm lập di chúc mà người lập di chúc không minh mẫn hoặc bị tác động bởi các yếu tố như bệnh lý, áp lực tinh thần hoặc bị lừa dối thì di chúc có thể bị tuyên vô hiệu theo quy định của pháp luật.

3.3 Việc lập di chúc phải hoàn toàn tự nguyện

Di chúc chỉ có giá trị pháp lý khi được lập trên cơ sở ý chí tự nguyện của người lập di chúc. Điều này có nghĩa là người lập di chúc không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép trong quá trình lập di chúc.

Trong trường hợp có căn cứ chứng minh rằng di chúc được lập do bị ép buộc hoặc do bị lừa dối thì tòa án có thể tuyên bố di chúc đó vô hiệu.

3.4 Nội dung di chúc phải phù hợp với quy định pháp luật

Ngoài các điều kiện về chủ thể và ý chí, nội dung của di chúc cũng phải tuân thủ các quy định của pháp luật. Cụ thể:

• Nội dung di chúc không được vi phạm điều cấm của luật.
• Nội dung không được trái đạo đức xã hội.
• Việc định đoạt tài sản phải rõ ràng và xác định được người thừa kế.

Nếu nội dung di chúc không đáp ứng các điều kiện này thì di chúc có thể bị tuyên vô hiệu toàn bộ hoặc vô hiệu một phần.

4. Một số lưu ý khi người chưa đủ 18 tuổi lập di chúc

Trong thực tế, việc người chưa đủ 18 tuổi lập di chúc không phải là trường hợp phổ biến. Tuy nhiên, vẫn có nhiều trường hợp người chưa thành niên có tài sản riêng từ việc được tặng cho, thừa kế hoặc từ các nguồn thu nhập hợp pháp khác. Trong những trường hợp này, việc lập di chúc cần lưu ý một số vấn đề sau:

Thứ nhất, nên lập di chúc bằng văn bản. Mặc dù pháp luật cho phép lập di chúc miệng trong một số trường hợp đặc biệt, nhưng đối với người chưa thành niên thì việc lập di chúc bằng văn bản sẽ bảo đảm tính rõ ràng và hạn chế tranh chấp sau này.

Thứ hai, nên thực hiện việc lập di chúc tại tổ chức hành nghề công chứng. Việc công chứng di chúc giúp xác nhận tính hợp pháp của di chúc và bảo đảm rằng người lập di chúc hoàn toàn minh mẫn, tự nguyện khi lập di chúc.

Thứ ba, cần thể hiện rõ sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ. Đây là điều kiện bắt buộc đối với di chúc của người từ 15 đến dưới 18 tuổi. Nếu không có sự đồng ý này thì di chúc có thể bị coi là không hợp pháp.

Thứ tư, cần xác định rõ tài sản và người thừa kế trong di chúc. Việc mô tả rõ ràng tài sản và xác định cụ thể người được hưởng di sản sẽ giúp hạn chế tranh chấp khi thực hiện việc phân chia di sản sau này.

Thứ năm, nên thường xuyên rà soát và cập nhật di chúc khi có sự thay đổi về tài sản hoặc hoàn cảnh gia đình. Trong trường hợp có thay đổi về tài sản hoặc người thừa kế, người lập di chúc có thể sửa đổi hoặc bổ sung di chúc theo quy định của pháp luật.

Tham khảo thêm: Dịch vụ làm di chúc về nhà đất

Chuyên đề trên đây là chia sẻ của chúng tôi về vấn đề người dưới 18 tuổi có được lập di chúc hay không? nhằm hỗ trợ người đọc có thêm kiến thức về pháp luật, không nhằm mục đích thương mại. Các thông tin trong chuyên đề người dưới 18 tuổi có được lập di chúc hay không? chỉ là quan điểm cá nhân người viết, người đọc chỉ tham khảo. Chúng tôi đề nghị Quý Khách hàng nên tham khảo ý kiến chuyên môn từ Luật sư của chúng tôi đối với các vấn đề cụ thể. Các yêu cầu giải đáp thắc mắc hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng của chúng tôi theo địa chỉ phía trên hoặc liên hệ qua Hotline: 0978845617, Email: info@luatsuhcm.com.