Khi người quản lý di sản thờ cúng không thực hiện đúng di chúc

Câu hỏi:

Trả lời:

Căn cứ Điều 634 Bộ luật dân sự⁽¹⁾ quy định về quyền thừa kế của cá nhân như sau: “Cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình; để lại tài sản của mình cho người thừa kế theo pháp luật; hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật”.
Căn cứ Điều 666 Bộ luật dân sự⁽²⁾ quy định: “Vợ chồng có thể lập di chúc chung để định đoạt tài sản chung”. Như vậy bố mẹ bà có quyền lập di chúc để định đoạt đối với tài sản chung là ngôi nhà.
Căn cứ điểm b khoản 1 Điều 655 Bộ luật dân sự⁽³⁾ quy định về di chúc hợp pháp như sau: “Nội dung di chúc không trái pháp luật, đạo đức xã hội”. Khoản 3, 4, 5 Điều 651 Bộ luật dân sự⁽⁴⁾ quy định người lập di chúc có các quyền:
“3. Dành một phần tài sản trong khối di sản để di tặng, thờ cúng;
4. Giao nghĩa vụ cho người thừa kế trong phạm vi di sản;
5. Chỉ định người giữ di chúc, người quản lý di sản...”. Việc bố mẹ bà lập di chúc như trên là phù hợp với quy định của pháp luật.
Do đó, nội dung của di chúc: để căn nhà của bố mẹ làm nơi thờ cúng tổ tiên, giao cho người con trai được quyền ở để trông nom thờ cúng, nhưng không được sử dụng với các mục đích khác, nếu vi phạm thì những người con khác có quyền ngăn cấm, là hoàn toàn phù hợp pháp luật.
Khoản 1 Điều 673 Bộ luật dân sự⁽⁵⁾ quy định: “Trong trường hợp người lập di chúc có để lại một phần di sản dùng vào việc thờ cúng, thì phần di sản đó không được chia thừa kế và được giao cho một người đã được chỉ định trong di chúc quản lý để thực hiện việc thờ cúng; nếu người được chỉ định không thực hiện đúng di chúc... thì những người thừa kế có quyền giao phần di sản dùng vào việc thờ cúng cho người khác quản lý để thờ cúng”.
Căn cứ dữ kiện bà nêu thì người em trai đã không tuân theo di chúc cụ thể là cho thuê toàn bộ ngôi nhà và thu tiền sử dụng riêng. Như vậy là người em trai đã làm trái di chúc.     Do đó, những người thừa kế khác có quyền thống nhất việc giao ngôi nhà cho người khác quản lý để thờ cúng. Vì trong di chúc không xác định người thừa kế nên căn cứ điểm a khoản 1 Điều 679 Bộ luật dân sự⁽⁶⁾ thì năm anh chị em bà đều là những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của bố mẹ. Còn thuật ngữ “người khác” được hiểu có thể là một trong những người thừa kế  hoặc một người trong họ v.v...
Như vậy, trong trường hợp người em trai làm trái di chúc thì bốn chị em bà có thể họp để cử ra một người quản lý di sản và trông nom việc thờ cúng hoặc tìm một người họ hàng có điều kiện đảm đương được công việc này.
-------------------------------------------------
(1) Điều 631 Bộ luật dân sự năm 2005.
(2) Điều 663 Bộ luật dân sự năm 2005.
(3) Điểm b khoản 1 điều 652 Bộ luật dân sự năm 2005.
(4) Khoản 3, khoản 5 và khoản 4 điều 648 Bộ luật dân sự năm 2005 quy định: “Người lập di chúc có các quyền sau đây:
4. Giao nghĩa vụ cho người thừa kế”.
(5) Khoản 1 điều 670 Bộ luật dân sự năm 2005.
(6) Điểm a khoản 1 điều 676 Bộ luật dân sự năm 2005.