Quy định về thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc đặt ra giới hạn đối với quyền tự do định đoạt tài sản của người lập di chúc, đồng thời tạo sự kết hợp giữa thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật. Theo đó, dù người lập di chúc có quyền quyết định việc phân chia tài sản, pháp luật vẫn bảo đảm phần di sản bắt buộc cho một số người thừa kế nhằm bảo vệ quyền lợi của họ.
Căn cứ khoản 1 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, những người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc bao gồm:
Thứ nhất, con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ hoặc chồng của người để lại di sản. Những người này vẫn được hưởng phần di sản bắt buộc nếu không được chỉ định hưởng di sản trong di chúc hoặc phần được hưởng thấp hơn mức pháp luật quy định. Tư cách của họ thường được xác định thông qua giấy khai sinh, giấy tờ chứng minh quan hệ cha mẹ, con và giấy chứng nhận kết hôn hoặc các tài liệu hộ tịch có liên quan.
Thứ hai, con thành niên không có khả năng lao động. Đây là trường hợp cần xem xét kỹ tình trạng thực tế và tài liệu chứng minh khả năng lao động của người thừa kế. Bộ luật Dân sự 2015 chưa quy định cụ thể tiêu chí xác định tình trạng này, do đó, việc đánh giá cần căn cứ vào hoàn cảnh thực tế, tình trạng sức khỏe và các quy định pháp luật có liên quan. Không nên mặc nhiên đồng nhất việc bị khuyết tật hoặc mắc bệnh với việc hoàn toàn không có khả năng lao động.
Theo khoản 1 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, người thuộc các trường hợp trên được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật, nếu di sản được chia theo pháp luật và họ không được hưởng hoặc được hưởng ít hơn mức này theo di chúc. Quyền hưởng di sản bắt buộc không áp dụng đối với người từ chối nhận di sản theo Điều 620 hoặc người không có quyền hưởng di sản theo khoản 1 Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015.
Như vậy, để xác định quyền nhận di sản không phụ thuộc di chúc, cần làm rõ quan hệ giữa người thừa kế và người để lại di sản, tình trạng của người thừa kế, giá trị di sản và phần di sản được hưởng theo pháp luật. Đây là cơ sở để xác định đúng phần di sản bắt buộc và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp khi phát sinh tranh chấp thừa kế.
👉 Tham khảo thêm: Tư vấn trình tự, thủ tục thực hiện quyền thừa kế
Căn cứ Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, người thuộc diện thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc có quyền yêu cầu bảo đảm phần di sản bắt buộc khi đáp ứng đủ điều kiện luật định. Để thực hiện quyền này, người thừa kế có thể tiến hành theo các bước sau:
Trước tiên, cần xác định người yêu cầu có thuộc trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 hay không, bao gồm con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng và con thành niên không có khả năng lao động của người để lại di sản.
Đồng thời, cần kiểm tra người yêu cầu có thuộc trường hợp từ chối nhận di sản theo Điều 620 hoặc không có quyền hưởng di sản theo khoản 1 Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015 hay không.
Người thừa kế cần xác định phạm vi di sản, nghĩa vụ tài sản liên quan, nội dung di chúc và những người thuộc hàng thừa kế theo pháp luật. Trên cơ sở đó, tính phần di sản mà người yêu cầu được hưởng nếu chia theo pháp luật và xác định mức tối thiểu bằng hai phần ba suất thừa kế theo pháp luật.
Nếu phần được hưởng theo di chúc thấp hơn mức này hoặc không được hưởng, người thừa kế có thể yêu cầu bảo đảm phần di sản bắt buộc theo quy định.
Hồ sơ nên có các giấy tờ phù hợp với từng trường hợp, chẳng hạn như giấy chứng tử của người để lại di sản, di chúc (nếu có), giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế, giấy tờ về quyền sở hữu tài sản và tài liệu chứng minh điều kiện hưởng di sản bắt buộc nếu cần thiết.
Việc chuẩn bị đầy đủ giấy tờ giúp xác định căn cứ hưởng di sản và tạo cơ sở để các bên tiến hành thỏa thuận phân chia hoặc giải quyết tranh chấp.
Người thừa kế có thể trao đổi với những người liên quan để thống nhất việc bảo đảm phần di sản bắt buộc và lập văn bản phân chia di sản theo quy định. Trường hợp các bên không thống nhất về quyền hưởng hoặc giá trị phần di sản, người có quyền lợi bị ảnh hưởng có thể khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền để yêu cầu giải quyết tranh chấp thừa kế.
Tùy tình trạng hồ sơ và tài sản, thủ tục cụ thể có thể khác nhau. Vì vậy, cần xác định rõ yêu cầu là thỏa thuận phân chia di sản, thực hiện thủ tục công chứng văn bản liên quan hay giải quyết tranh chấp tại Tòa án.
👉 Tham khảo thêm: Tư vấn giải quyết tranh chấp thừa kế theo di chúc
Trong thực tế, việc nhận di sản không phụ thuộc vào nội dung di chúc có thể phát sinh nhiều vướng mắc liên quan đến việc chứng minh điều kiện hưởng, xác định giá trị tài sản và giải quyết bất đồng giữa những người thừa kế. Những vấn đề này cần được xem xét dựa trên hồ sơ thực tế và quy định pháp luật để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người thừa kế.
Theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, con thành niên không có khả năng lao động thuộc nhóm người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc. Tuy nhiên, việc chứng minh điều kiện này có thể gặp khó khăn nếu hồ sơ y tế chưa đầy đủ hoặc tình trạng sức khỏe chưa được xác định rõ.
Người yêu cầu cần chuẩn bị các tài liệu phù hợp để chứng minh tình trạng thực tế, chẳng hạn hồ sơ bệnh án, kết luận giám định hoặc giấy tờ liên quan đến mức độ suy giảm khả năng lao động. Việc đánh giá phải dựa trên chứng cứ cụ thể và quy định pháp luật có liên quan, không chỉ dựa vào việc người thừa kế đang mắc bệnh hoặc có khuyết tật.
Giá trị di sản là căn cứ quan trọng để xác định suất thừa kế theo pháp luật và phần di sản bắt buộc mà người thừa kế được hưởng. Tranh chấp có thể phát sinh khi những người liên quan không thống nhất về quyền sở hữu tài sản, giá trị nhà đất, tài sản chung của vợ chồng hoặc các nghĩa vụ tài sản của người chết.
Trong trường hợp này, cần xác định rõ tài sản nào thuộc di sản, phần tài sản thuộc quyền sở hữu của người khác và các nghĩa vụ tài sản phải thực hiện trước khi phân chia. Nếu không thống nhất được giá trị tài sản, các bên có thể cần sử dụng tài liệu định giá hoặc đề nghị định giá theo trình tự pháp luật để làm căn cứ giải quyết.
Một số người thừa kế có thể cho rằng việc bảo đảm phần di sản bắt buộc làm ảnh hưởng đến quyền lợi được ghi nhận trong di chúc. Ngược lại, người thuộc diện thừa kế bắt buộc có thể không đồng ý với phương án phân chia vì phần được nhận thấp hơn mức quy định tại Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015.
Để giải quyết, cần đối chiếu nội dung di chúc với quy định về người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc, đồng thời xác định chính xác phần di sản mỗi người được hưởng. Các bên có thể thương lượng để thống nhất phương án phân chia phù hợp; nếu không đạt được thỏa thuận, tranh chấp có thể được yêu cầu giải quyết tại Tòa án có thẩm quyền.
Trường hợp di sản đã được phân chia, sang tên hoặc chuyển giao cho người khác trước khi quyền hưởng di sản bắt buộc được xác định có thể khiến việc bảo vệ quyền lợi trở nên phức tạp. Khi đó, cần xem xét hồ sơ phân chia di sản, thời điểm chuyển giao tài sản, quyền của người đang quản lý hoặc nhận chuyển giao tài sản và căn cứ pháp lý của từng giao dịch.
Người cho rằng quyền hưởng di sản của mình bị ảnh hưởng cần thu thập tài liệu chứng minh quan hệ thừa kế, quyền hưởng phần di sản bắt buộc và tình trạng pháp lý của tài sản. Phương án giải quyết sẽ phụ thuộc vào từng vụ việc, đặc biệt là hiệu lực của các văn bản phân chia di sản và giao dịch đã được thực hiện. Việc đánh giá đầy đủ các yếu tố này giúp xác định hướng yêu cầu phù hợp nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người thừa kế.
👉 Tham khảo thêm: Luật sư tư vấn các trường hợp nhận thừa kế theo di chúc
Di chúc không hợp pháp có thể làm thay đổi căn cứ phân chia di sản. Theo Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015, di sản có thể được chia theo pháp luật khi di chúc không hợp pháp. Trường hợp di chúc chỉ không có hiệu lực đối với một phần di sản, phần còn lại vẫn có thể được chia theo di chúc nếu đáp ứng điều kiện luật định.
Đối với quyền nhận di sản không phụ thuộc di chúc, cần phân biệt các trường hợp sau:
Di sản được chia theo pháp luật: Người thừa kế được xác định theo hàng thừa kế và điều kiện hưởng di sản theo quy định pháp luật.
Di chúc hợp pháp nhưng không dành phần di sản bắt buộc: Những người thuộc diện quy định tại khoản 1 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 vẫn có thể được hưởng phần di sản bắt buộc nếu đáp ứng điều kiện luật định.
Như vậy, cần xác định hiệu lực của di chúc và căn cứ chia di sản trong từng trường hợp để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người thừa kế.
Văn phòng Luật sư Tô Đình Huy cung cấp dịch vụ luật sư tư vấn quyền nhận di sản không phụ thuộc di chúc, hỗ trợ xác định quyền thừa kế và hướng giải quyết khi quyền lợi của người thừa kế chưa được bảo đảm. Phạm vi công việc gồm:
Tư vấn quyền hưởng di sản bắt buộc: Xác định người thuộc diện được hưởng di sản không phụ thuộc vào nội dung di chúc theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015.
Rà soát di chúc và hồ sơ thừa kế: Kiểm tra nội dung, hiệu lực của di chúc và các giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế.
Xác định phần di sản được hưởng: Hỗ trợ xác định khối di sản, nghĩa vụ tài sản và phần di sản bắt buộc theo quy định pháp luật.
Hướng dẫn chuẩn bị hồ sơ, chứng cứ: Rà soát giấy tờ nhân thân, tài liệu về tài sản và chứng cứ liên quan đến quyền hưởng di sản.
Tư vấn phương án giải quyết bất đồng: Hỗ trợ đánh giá quyền lợi của các bên, đề xuất phương án thương lượng và thỏa thuận phân chia di sản.
Hướng dẫn thủ tục khởi kiện: Tư vấn yêu cầu khởi kiện, rà soát đơn và hồ sơ, hướng dẫn thực hiện thủ tục tại Tòa án có thẩm quyền khi phát sinh tranh chấp.
Tư vấn thủ tục sau phân chia di sản: Hướng dẫn thực hiện bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật và các thủ tục liên quan đến tài sản được nhận thừa kế.
Với dịch vụ luật sư tư vấn quyền nhận di sản không phụ thuộc di chúc, Văn phòng Luật sư Tô Đình Huy hỗ trợ làm rõ căn cứ pháp lý, xác định quyền hưởng di sản và lựa chọn phương án giải quyết phù hợp. Nội dung tư vấn được thực hiện dựa trên hồ sơ thực tế, Bộ luật Dân sự 2015 và các quy định pháp luật có liên quan.
Việc xác định quyền nhận di sản không phụ thuộc di chúc cần căn cứ vào quy định pháp luật, nội dung di chúc và hồ sơ tài sản thừa kế. Nếu xác định không đúng điều kiện hưởng hoặc phần di sản được nhận, người thừa kế có thể gặp khó khăn trong quá trình yêu cầu phân chia di sản.
Văn phòng Luật sư Tô Đình Huy hỗ trợ rà soát hồ sơ, xác định căn cứ hưởng di sản bắt buộc và tư vấn phương án giải quyết phù hợp với từng trường hợp. Nội dung tư vấn dựa trên quy định pháp luật và tài liệu thực tế, giúp làm rõ quyền lợi, nghĩa vụ của người thừa kế.
Thông qua dịch vụ luật sư tư vấn quyền nhận di sản không phụ thuộc di chúc, Văn phòng hỗ trợ khách hàng trong quá trình thương lượng, chuẩn bị hồ sơ và thực hiện các thủ tục pháp lý liên quan theo phạm vi công việc đã thỏa thuận, hướng đến bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người thừa kế.
Khi cần xác định quyền nhận di sản không phụ thuộc di chúc, khách hàng có thể liên hệ Văn phòng Luật sư Tô Đình Huy để được tư vấn về điều kiện hưởng di sản bắt buộc, cách xác định phần di sản được hưởng và phương án giải quyết phù hợp với hồ sơ thực tế.
📞 Kênh tư vấn trực tuyến
💬 Hotline: 090.916.0684 (Tư vấn pháp luật nhanh)
📱 Zalo hỗ trợ: 097.884.5617 (Luật sư trực tuyến)
☎️ Điện thoại bàn: (028) 3899 1104
🕒 Thời gian làm việc
📅 Thứ 2 – Thứ 6: 08:00 – 21:00
❌ Thứ 7, Chủ nhật và Ngày lễ: Nghỉ
✉️ Kết nối số
📩 Email: info@luatsuhcm.com
🌐Website: luatsuhcm.com
🛡️ CAM KẾT: Mọi thông tin trao đổi giữa khách hàng và Luật sư đều được bảo mật tuyệt đối theo quy định của pháp luật và quy tắc đạo đức nghề nghiệp.
Tác giả: Quyên Phạm Bảo
Chúng tôi trên mạng xã hội