Theo khoản 26 Điều 4 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 định nghĩa:
Người thụ hưởng là tổ chức, cá nhân được bên mua bảo hiểm hoặc người được bảo hiểm chỉ định để nhận tiền bảo hiểm theo thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm.
Trong hợp đồng bảo hiểm nhân thọ, ngoài người thụ hưởng, cần phân biệt hai chủ thể cơ bản là bên mua bảo hiểm và người được bảo hiểm. Theo khoản 24 và khoản 25 của Điều 4 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 quy định:
24. Bên mua bảo hiểm là tổ chức, cá nhân giao kết hợp đồng bảo hiểm với doanh nghiệp bảo hiểm, chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài, tổ chức tương hỗ cung cấp bảo hiểm vi mô và đóng phí bảo hiểm.
25. Người được bảo hiểm là tổ chức, cá nhân có tài sản, trách nhiệm dân sự, sức khỏe, tính mạng, nghĩa vụ hoặc lợi ích kinh tế được bảo hiểm theo hợp đồng bảo hiểm.
Ba chủ thể này có thể là những người khác nhau hoặc một người có thể đồng thời giữ nhiều tư cách, tùy thuộc vào nội dung hợp đồng và quy định pháp luật.
Theo khoản 1 Điều 41 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022:
1. Bên mua bảo hiểm có quyền chỉ định người thụ hưởng, trừ hợp đồng bảo hiểm nhóm. Trường hợp bên mua bảo hiểm không đồng thời là người được bảo hiểm, bên mua bảo hiểm phải có sự đồng ý bằng văn bản của người được bảo hiểm khi chỉ định người thụ hưởng; trường hợp người được bảo hiểm chưa thành niên hoặc mất năng lực hành vi dân sự hoặc có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi hoặc bị hạn chế năng lực hành vi dân sự thì việc chỉ định người thụ hưởng phải được người đại diện theo pháp luật đồng ý.
Theo đó, quyền chỉ định này phải đáp ứng các điều kiện nhất định:
Trường hợp bên mua bảo hiểm đồng thời là người được bảo hiểm, bên mua bảo hiểm có quyền chỉ định người thụ hưởng theo quy định.
Trường hợp bên mua bảo hiểm không đồng thời là người được bảo hiểm, việc chỉ định người thụ hưởng phải được người được bảo hiểm đồng ý bằng văn bản.
Trường hợp người được bảo hiểm là người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi hoặc người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự thì việc chỉ định phải được người đại diện theo pháp luật đồng ý.
Như vậy, không phải trong mọi trường hợp bên mua bảo hiểm đều có thể tự mình quyết định người thụ hưởng.
Về đối tượng được chỉ định, Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 không quy định người thụ hưởng bắt buộc phải có quan hệ huyết thống, hôn nhân hoặc nuôi dưỡng với người được bảo hiểm. Do đó, người có quyền chỉ định có thể lựa chọn cá nhân hoặc tổ chức làm người thụ hưởng, miễn là việc chỉ định đáp ứng các điều kiện pháp luật và thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm.
Bên cạnh đó, khoản 2 Điều 41 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 cho phép chỉ định nhiều người thụ hưởng trong cùng một hợp đồng bảo hiểm. Trong trường hợp này, bên mua bảo hiểm có thể xác định cụ thể thứ tự hoặc tỷ lệ hưởng của từng người. Nếu hợp đồng có nhiều người thụ hưởng nhưng không xác định thứ tự hoặc tỷ lệ hưởng thì những người này được hưởng quyền lợi bảo hiểm theo tỷ lệ bằng nhau.
Trong quá trình thực hiện hợp đồng, bên mua bảo hiểm có thể phát sinh nhu cầu thay đổi người thụ hưởng do thay đổi tình trạng hôn nhân, quan hệ gia đình hoặc mong muốn phân chia lại quyền lợi bảo hiểm. Theo khoản 3 Điều 41 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, bên mua bảo hiểm có thể thay đổi người thụ hưởng nhưng phải đáp ứng các điều kiện sau:
Có sự đồng ý bằng văn bản của người được bảo hiểm; trường hợp người được bảo hiểm thuộc các nhóm chủ thể cần có người đại diện theo pháp luật đồng ý thì phải đáp ứng yêu cầu này.
Thông báo bằng văn bản cho doanh nghiệp bảo hiểm về việc thay đổi người thụ hưởng.
Doanh nghiệp bảo hiểm phải xác nhận việc thay đổi tại hợp đồng bảo hiểm hoặc bằng văn bản khác đính kèm hợp đồng sau khi nhận được thông báo.
Như vậy, việc thay đổi người thụ hưởng không chỉ dừng lại ở ý chí của bên mua bảo hiểm mà còn phải tuân thủ trình tự thông báo và xác nhận theo quy định. Người mua bảo hiểm nên lưu giữ văn bản xác nhận của doanh nghiệp bảo hiểm để làm căn cứ chứng minh thông tin người thụ hưởng đã được cập nhật.
👉 Tham khảo thêm: Hướng dẫn khai nhận di sản thừa kế tại Tp. Hồ Chí Minh
Có trường hợp hợp đồng bảo hiểm không ghi nhận thông tin người thụ hưởng hoặc phần thông tin này không được xác định rõ ràng. Khi xảy ra sự kiện bảo hiểm, việc xác định chủ thể có quyền nhận tiền có thể phát sinh tranh chấp giữa bên mua bảo hiểm, người thân của người được bảo hiểm và những người có liên quan.
Theo khoản 1 Điều 17 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, người thụ hưởng là một trong những nội dung chủ yếu của hợp đồng bảo hiểm, nếu có. Đồng thời, khoản 26 Điều 4 của Luật này xác định người thụ hưởng là tổ chức, cá nhân được bên mua bảo hiểm hoặc người được bảo hiểm chỉ định để nhận tiền bảo hiểm theo thỏa thuận trong hợp đồng. Tuy nhiên, Điều 41 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 không quy định cụ thể phương án xử lý khi hợp đồng không chỉ định người thụ hưởng. Để giải quyết tình huống này, cần kiểm tra:
Nội dung hợp đồng bảo hiểm, giấy chứng nhận bảo hiểm và các phụ lục kèm theo;
Điều khoản về người thụ hưởng trong quy tắc, điều khoản sản phẩm bảo hiểm;
Các văn bản chỉ định hoặc thay đổi người thụ hưởng đã được doanh nghiệp bảo hiểm xác nhận;
Tư cách của bên mua bảo hiểm và người được bảo hiểm, cũng như loại quyền lợi bảo hiểm phát sinh.
Trường hợp các bên không thống nhất được về chủ thể có quyền nhận tiền bảo hiểm, cần làm rõ nội dung hợp đồng và căn cứ xác lập quyền thụ hưởng trước khi thực hiện việc chi trả. Nếu phát sinh tranh chấp, các bên có thể giải quyết theo phương thức quy định tại Điều 32 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022.
Trường hợp người được chỉ định làm người thụ hưởng qua đời trước người được bảo hiểm có thể phát sinh vướng mắc khi xác định chủ thể có quyền nhận tiền bảo hiểm sau khi xảy ra sự kiện bảo hiểm. Vấn đề đặt ra là quyền nhận tiền bảo hiểm của người thụ hưởng đã qua đời có được chuyển giao cho những người thừa kế của họ hay không, hoặc phần quyền lợi này được giải quyết theo phương thức nào.
Hiện nay, Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 quy định về quyền chỉ định và thay đổi người thụ hưởng tại Điều 41 nhưng chưa có quy định cụ thể về cách xử lý khi người thụ hưởng chết trước người được bảo hiểm. Vì vậy, không thể mặc nhiên xác định người thừa kế của người thụ hưởng đã chết đương nhiên được thay thế để nhận tiền bảo hiểm.
Cần lưu ý rằng, tại thời điểm người thụ hưởng qua đời, sự kiện bảo hiểm có thể chưa xảy ra và quyền yêu cầu chi trả tiền bảo hiểm có thể chưa phát sinh. Do đó, không thể đồng nhất việc người thụ hưởng được chỉ định với việc họ đã có quyền sở hữu đối với khoản tiền bảo hiểm trong mọi trường hợp.
Do đó, khi giao kết hợp đồng, bên mua bảo hiểm nên cân nhắc chỉ định người thụ hưởng dự phòng và thường xuyên cập nhật thông tin người thụ hưởng khi có thay đổi về tình trạng nhân thân.
Khi hợp đồng chỉ định nhiều người thụ hưởng, có thể xảy ra trường hợp một người không có nhu cầu nhận tiền bảo hiểm hoặc chủ động từ chối nhận phần quyền lợi của mình. Khi đó, vấn đề cần làm rõ là phần quyền lợi của người từ chối sẽ được giải quyết như thế nào.
Theo khoản 2 Điều 41 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, nếu có nhiều người thụ hưởng nhưng không xác định thứ tự hoặc tỷ lệ hưởng thì tất cả những người thụ hưởng được hưởng quyền lợi theo tỷ lệ như nhau.
Tuy nhiên, quy định này không đồng nghĩa với việc phần quyền lợi của người từ chối nhận tiền đương nhiên được chia lại cho những người còn lại. Từ chối nhận quyền lợi bảo hiểm không đương nhiên được áp dụng như từ chối nhận di sản thừa kế. Từ chối nhận di sản thừa kế là việc người thừa kế từ chối nhận tài sản thuộc di sản theo Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015. Quyền từ chối này phải được lập thành văn bản và thực hiện trước thời điểm phân chia di sản và những người thừa kế còn lại cùng hàng được hưởng phần di sản theo tỷ lệ tương ứng theo quy định tại Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015. Do đó, không thể áp dụng trực tiếp quy định về từ chối nhận di sản để giải quyết việc từ chối nhận tiền bảo hiểm khi khoản tiền đó phát sinh từ quyền thụ hưởng theo hợp đồng.
Người thụ hưởng bảo hiểm nhân thọ có thể đồng thời là người thừa kế của người được bảo hiểm. Tuy nhiên, việc một người có cả hai tư cách này không đồng nghĩa với việc tiền bảo hiểm đương nhiên được xem là di sản thừa kế.
Về nguyên tắc, quyền nhận tiền bảo hiểm của người thụ hưởng được xác lập trên cơ sở hợp đồng bảo hiểm và việc chỉ định hợp lệ theo Điều 41 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022. Trong khi đó, quyền thừa kế được xác lập theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, thông qua di chúc hoặc theo pháp luật. Theo Điều 609 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình và để lại tài sản cho người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật. Điều 612 Bộ luật này xác định di sản bao gồm tài sản riêng của người chết và phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác.
Như vậy, nếu một người được chỉ định hợp lệ làm người thụ hưởng thì họ nhận tiền bảo hiểm theo quyền lợi được xác lập từ hợp đồng, không phải với tư cách người thừa kế của người được bảo hiểm. Việc xác định họ có thuộc hàng thừa kế hoặc được hưởng di sản theo di chúc hay không không phải là điều kiện làm phát sinh quyền thụ hưởng bảo hiểm.
Theo điểm b khoản 1 Điều 40 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, doanh nghiệp bảo hiểm không phải trả tiền bảo hiểm nếu người được bảo hiểm chết do lỗi cố ý của người thụ hưởng, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này.
Cụ thể, khoản 2 Điều 40 quy định trường hợp có nhiều người thụ hưởng nhưng một hoặc một số người cố ý gây ra cái chết hoặc thương tật vĩnh viễn cho người được bảo hiểm thì doanh nghiệp bảo hiểm vẫn phải trả tiền bảo hiểm cho những người thụ hưởng khác theo thỏa thuận trong hợp đồng.
Quy định này nhằm ngăn chặn hành vi trục lợi bảo hiểm, đồng thời bảo vệ quyền lợi của những người thụ hưởng không có hành vi vi phạm. Theo đó, người có hành vi cố ý gây ra cái chết hoặc thương tật vĩnh viễn cho người được bảo hiểm không được hưởng quyền lợi bảo hiểm; doanh nghiệp bảo hiểm vẫn phải thực hiện nghĩa vụ chi trả cho những người thụ hưởng còn lại theo thỏa thuận trong hợp đồng.
👉 Tham khảo thêm: Tư vấn trình tự, thủ tục thực hiện quyền thừa kế
Sau khi xác định được tư cách người thụ hưởng, cá nhân, tổ chức có quyền nhận tiền cần thực hiện thủ tục yêu cầu doanh nghiệp bảo hiểm giải quyết quyền lợi bảo hiểm. Tùy thuộc vào từng sản phẩm bảo hiểm và sự kiện bảo hiểm, thành phần hồ sơ có thể khác nhau. Đối với trường hợp yêu cầu chi trả quyền lợi bảo hiểm khi người được bảo hiểm qua đời, hồ sơ thường bao gồm:
Văn bản yêu cầu giải quyết quyền lợi bảo hiểm theo mẫu của doanh nghiệp bảo hiểm;
Hợp đồng bảo hiểm, giấy chứng nhận bảo hiểm hoặc tài liệu chứng minh hợp đồng còn hiệu lực;
Giấy chứng tử hoặc trích lục khai tử của người được bảo hiểm;
Giấy tờ chứng minh nhân thân của người thụ hưởng;
Tài liệu chứng minh tư cách người thụ hưởng hoặc văn bản chỉ định, thay đổi người thụ hưởng đã được doanh nghiệp bảo hiểm xác nhận;
Các tài liệu khác liên quan đến nguyên nhân tử vong hoặc sự kiện bảo hiểm theo yêu cầu hợp pháp của doanh nghiệp bảo hiểm và quy định trong hợp đồng.
Trình tự thực hiện:
Bước 1: Kiểm tra hợp đồng và xác định quyền lợi bảo hiểm.
Người yêu cầu cần kiểm tra thời hạn hiệu lực của hợp đồng, phạm vi bảo hiểm, điều kiện chi trả, thông tin người thụ hưởng và các điều khoản loại trừ trách nhiệm bảo hiểm.
Bước 2: Chuẩn bị và nộp hồ sơ yêu cầu giải quyết quyền lợi bảo hiểm.
Người thụ hưởng chuẩn bị hồ sơ theo hướng dẫn của doanh nghiệp bảo hiểm và gửi yêu cầu giải quyết quyền lợi bảo hiểm theo phương thức được thỏa thuận.
Bước 3: Doanh nghiệp bảo hiểm tiếp nhận và giải quyết yêu cầu.
Doanh nghiệp bảo hiểm kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ, xác minh sự kiện bảo hiểm và đối chiếu các điều kiện chi trả theo hợp đồng. Trường hợp hồ sơ chưa đầy đủ hoặc phát sinh vấn đề liên quan đến tư cách người thụ hưởng, doanh nghiệp bảo hiểm có thể yêu cầu bổ sung tài liệu để làm rõ.
Bước 4: Nhận tiền bảo hiểm.
Sau khi xác định đủ điều kiện chi trả, doanh nghiệp bảo hiểm thực hiện thanh toán cho người có quyền nhận tiền theo thỏa thuận trong hợp đồng và quy định pháp luật.
Về thời hạn chi trả, cần xem xét Điều 31 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022 và điều khoản hợp đồng. Theo đó, doanh nghiệp bảo hiểm phải chi trả trong thời hạn đã thỏa thuận; nếu không có thỏa thuận thì thời hạn chi trả là 15 ngày kể từ ngày nhận được đầy đủ hồ sơ hợp lệ về yêu cầu bồi thường, trả tiền bảo hiểm. Trường hợp doanh nghiệp bảo hiểm chậm chi trả, người thụ hưởng có quyền yêu cầu thực hiện nghĩa vụ theo hợp đồng và xem xét trách nhiệm phát sinh do việc chậm chi trả theo quy định pháp luật.
Việc xác định người thụ hưởng bảo hiểm nhân thọ không phải lúc nào cũng đơn giản, đặc biệt khi hợp đồng có nhiều người được chỉ định, thông tin người thụ hưởng không còn phù hợp hoặc phát sinh sự kiện như người thụ hưởng qua đời, từ chối nhận tiền bảo hiểm. Những tình huống này đòi hỏi phải xem xét đồng thời quy định pháp luật về kinh doanh bảo hiểm, nội dung thỏa thuận trong hợp đồng và quyền lợi của các bên liên quan.
Lựa chọn Văn phòng Luật sư Tô Đình Huy, khách hàng được hỗ trợ giải quyết vấn đề trên cơ sở các căn cứ pháp lý cụ thể, với những giá trị sau:
Thứ nhất, làm rõ quyền thụ hưởng từ chính hợp đồng bảo hiểm
Luật sư phân tích các điều khoản về người mua bảo hiểm, người được bảo hiểm và người thụ hưởng để xác định đúng chủ thể có quyền nhận tiền bảo hiểm. Việc rà soát còn bao gồm các nội dung về thay đổi người thụ hưởng, tỷ lệ phân chia quyền lợi và điều kiện chi trả, qua đó làm rõ quyền và nghĩa vụ của từng bên.
Thứ hai, đưa ra hướng xử lý đối với những trường hợp thụ hưởng phức tạp
Không chỉ dừng lại ở việc xác định người được chỉ định trong hợp đồng, luật sư còn xem xét các tình huống phát sinh như người thụ hưởng chết trước hoặc cùng thời điểm với người được bảo hiểm, có nhiều người thụ hưởng nhưng không xác định tỷ lệ hưởng, một người từ chối nhận tiền bảo hiểm hoặc phát sinh bất đồng về quyền nhận tiền. Mỗi trường hợp được đánh giá riêng để xác định căn cứ và phương án xử lý phù hợp, tránh áp dụng máy móc quy định về thừa kế vào quan hệ bảo hiểm.
Thứ ba, hỗ trợ bảo vệ quyền lợi khi phát sinh bất đồng về tiền bảo hiểm
Trường hợp doanh nghiệp bảo hiểm hoặc những người có liên quan không thống nhất về chủ thể được nhận tiền bảo hiểm, Văn phòng hỗ trợ đánh giá căn cứ pháp lý, xác định quyền lợi của khách hàng và đề xuất phương án giải quyết. Tùy từng vụ việc, luật sư có thể hỗ trợ soạn thảo văn bản yêu cầu chi trả, văn bản khiếu nại, tham gia thương lượng hoặc đại diện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng trong quá trình giải quyết tranh chấp.
Với cách tiếp cận dựa trên hồ sơ thực tế và quy định pháp luật, Văn phòng Luật sư Tô Đình Huy hướng đến việc giúp khách hàng xác định đúng người có quyền thụ hưởng, làm rõ phạm vi quyền lợi và hạn chế những tranh chấp không đáng có trong quá trình nhận tiền bảo hiểm.
👉 Tham khảo thêm: Dịch vụ tư vấn phân chia di sản thừa kế tại TP. Hồ Chí Minh
📞 Kênh tư vấn trực tuyến
💬 Hotline: 090.916.0684 (Tư vấn pháp luật nhanh)
📱 Zalo hỗ trợ: 097.884.5617 (Luật sư trực tuyến)
☎️ Điện thoại bàn: (028) 3899 1104
🕒 Thời gian làm việc
📅 Thứ 2 – Thứ 6: 08:00 – 21:00
❌ Thứ 7, Chủ nhật và Ngày lễ: Nghỉ
✉️ Kết nối số
📩 Email: info@luatsuhcm.com
🌐 Website: luatsuhcm.com
🛡️ CAM KẾT: Mọi thông tin trao đổi giữa khách hàng và Luật sư đều được bảo mật tuyệt đối theo quy định của pháp luật và quy tắc đạo đức nghề nghiệp.
Chúng tôi trên mạng xã hội