Quyết định thu hồi đất là một văn bản hành chính do cơ quan nhà nước có thẩm quyền (Ủy ban nhân dân cấp tỉnh hoặc cấp xã) ban hành. Quyết định này chấm dứt về mặt pháp lý quyền sử dụng đất của cá nhân, hộ gia đình, tổ chức đang sử dụng đất.
Các trường hợp Nhà nước thu hồi đất theo quy định của Luật Đất đai 2024 là:
- Thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh;
- Thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng;
- Thu hồi đất do vi phạm pháp luật về đất đai;
- Thu hồi đất do chấm dứt quyền sử dụng đất.
Khi nhận được quyết định thu hồi đất, người sử dụng đất có các quyền cơ bản sau:
- Quyền được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư: Đây là quyền quan trọng nhất. Theo Luật Đất đai 2024, việc bồi thường phải đảm bảo nguyên tắc công khai, minh bạch, dân chủ và theo giá đất cụ thể (gần với giá thị trường). Đặc biệt, nơi ở mới (nếu tái định cư) phải có điều kiện bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.
- Quyền khiếu nại: Người dân có quyền khiếu nại quyết định thu hồi đất hoặc quyết định bồi thường lên chính cơ quan đã ban hành quyết định hoặc cơ quan cấp trên trực tiếp.
- Quyền khởi kiện hành chính: Người dân có quyền khởi kiện vụ án hành chính ra Tòa án nhân dân để yêu cầu hủy bỏ quyết định thu hồi đất (nếu cho rằng quyết định đó là trái pháp luật về căn cứ, thẩm quyền, trình tự) hoặc khởi kiện quyết định phê duyệt phương án bồi thường.
>> Tham khảo thêm: Thủ tục khởi kiện quyết định bồi thường khi bị thu hồi đất
Tình huống: Người khởi kiện khởi kiện quyết định thu hồi đất liên quan đến dự án quốc phòng thì Tòa án có được thụ lý không?
Vấn đề cần giải quyết:
(1) Quyết định thu hồi đất là một đối tượng khởi kiện vụ án hành chính thông thường mà Tòa án có thẩm quyền giải quyết hay không?
(2) Quyết định thu hồi đất để thực hiện dự án quốc phòng này có được xem là một quyết định mang nội dung thuộc phạm vi bí mật nhà nước về quốc phòng hay không?
Hướng dẫn của TANDTC như sau:
Theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 30 Luật Tố tụng hành chính năm 2015 thì khiếu kiện không thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án bao gồm:
“a) Quyết định hành chính, hành vi hành chính thuộc phạm vi bí mật nhà nước trong các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, ngoại giao theo quy định của pháp luật. ”
Do vậy, Tòa án cần phải xem xét đánh giá tài liệu chứng cứ để xác định việc thu hồi đất của dự án đó có thuộc phạm vi bí mật nhà nước trong lĩnh vực quốc phòng hay không. Nếu không thuộc lĩnh vực trên thì vẫn thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án.
[Công văn số 206/TANDTC-PC ngày 27/12/2022 của TANDTC]
>> Tham khảo thêm: Quy trình bồi thường khi thu hồi đất theo quy định mới
Tình huống: Văn bản của Văn phòng Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh thông báo ý kiến kết luận của Lãnh đạo Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh chỉ đạo Uỷ ban nhân dân cấp huyện thu hồi đất của hộ gia đình (vì cho rằng giao đất không đúng đối tượng) bị khởi kiện. Tòa án có xác định văn bản này là quyết định hành chính bị khởi kiện hay không?
Vấn đề cần giải quyết: Xác định văn bản "thông báo" này đã trực tiếp làm chấm dứt quyền sử dụng đất của hộ gia đình hay chưa. Hay nó chỉ là căn cứ, là mệnh lệnh nội bộ để UBND cấp huyện (cơ quan có thẩm quyền) ban hành một quyết định thu hồi đất khác?
Hướng dẫn của TANDTC như sau:
Theo quy định tại khoản 1 và khoản 2 của Điều 66 Luật Đất đai thì việc thu hồi đất của hộ gia đình thuộc thẩm quyền của Uỷ ban nhân dân cấp huyện, mà không phải thẩm quyền của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.
Theo quy định tại khoản 6 Điều 3 của Luật Tố tụng hành chính thì: Quyết định hành chính, hành vi hành chính mang tính nội bộ của cơ quan, tổ chức là những quyết định, hành vi chỉ đạo, điều hành việc triển khai thực hiện nhiệm vụ, kế hoạch công tác; quản lý, tổ chức cán bộ, kinh phí, tài sản được giao; kiểm tra, thanh tra việc thực hiện nhiệm vụ, công vụ, chính sách, pháp luật đối với cán bộ, công chức, viên chức, người lao động và các đơn vị thuộc thẩm quyền quản lý của cơ quan, tổ chức.
Theo các quy định trên thì văn bản thông báo ý kiến của Lãnh đạo Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh là văn bản mang tính chất nội bộ của Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh về việc chỉ đạo, điều hành của cơ quan, tổ chức, đồng thời văn bản này không làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự nên căn cứ vào điểm c khoản 1 Điều 30 của Luật Tố tụng hành chính thì quyết định này không thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án.
[Công văn số 89/TANDTC-PC ngày 30/6/2020 của TANDTC]
*Lưu ý: Cần đối chiếu quy định của văn bản Luật Đất đai hiện hành với công văn hướng dẫn của TANDTC (Luật Đất đai 2024 là văn bản có hiệu lực hiện hành). Ngoài ra, hiện tại Việt Nam tổ chức cấp chính quyền địa phương là mô hình chính quyền 02 cấp (cấp tỉnh và cấp xã, bỏ đi cấp trung gian là cấp huyện), cần xem quy định của pháp luật hiện hành về thẩm quyền ra quyết định đối với trường hợp trên vì hiện tại không còn UBND cấp huyện.
Chuyên đề trên đây là chia sẻ của chúng tôi về vấn đề Quyết định thu hồi đất có phải là đối tượng khởi kiện không? nhằm hỗ trợ người đọc có thêm kiến thức về pháp luật, không nhằm mục đích thương mại. Các thông tin trong chuyên đề Quyết định thu hồi đất có phải là đối tượng khởi kiện không? chỉ là quan điểm cá nhân người viết, người đọc chỉ tham khảo. Chúng tôi đề nghị Quý Khách hàng nên tham khảo ý kiến chuyên môn từ Luật sư của chúng tôi đối với các vấn đề cụ thể. Các yêu cầu giải đáp thắc mắc hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng của chúng tôi theo địa chỉ phía trên hoặc liên hệ qua Hotline: 0978845617, Email: info@luatsuhcm.com.
Tác giả: Thảo Phan Kim
Chúng tôi trên mạng xã hội