Di chúc là gì?
Trong pháp luật thừa kế, di chúc giữ vai trò là một căn cứ pháp lý quan trọng để xác định ý chí của cá nhân đối với việc định đoạt tài sản của mình sau khi qua đời. Việc nghiên cứu và làm rõ khái niệm cũng như những đặc điểm cơ bản của di chúc không chỉ giúp hiểu đúng bản chất của chế định này mà còn tạo cơ sở cho việc phân tích các hình thức di chúc cụ thể.
Theo quy định tại Điều 624, BLDS 2015 xác định: “Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết.” Quy định này cho thấy bản chất của di chúc là một hành vi pháp lý đơn phương của cá nhân, thông qua đó người lập di chúc bày tỏ ý chí định đoạt tài sản thuộc quyền sở hữu của mình cho người khác sau khi họ qua đời.
Bên cạnh đó, pháp luật dân sự cũng ghi nhận và bảo đảm quyền tự do định đoạt tài sản của cá nhân thông qua di chúc. Theo đó, cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình; để lại tài sản cho người thừa kế theo pháp luật; đồng thời có quyền hưởng di sản theo di chúc hoặc theo quy định của pháp luật.
Từ những quy định nêu trên có thể thấy rằng, di chúc là công cụ pháp lý quan trọng giúp cá nhân chủ động định đoạt tài sản của mình, đồng thời là căn cứ để xác định quyền và nghĩa vụ của những người thừa kế. Việc hiểu rõ khái niệm và vai trò của di chúc vì vậy có ý nghĩa nền tảng trong việc nghiên cứu và áp dụng các quy định của pháp luật thừa kế, đặc biệt khi xem xét các hình thức di chúc cụ thể trong thực tiễn.
Tham khảo thêm: Dịch vụ làm di chúc tại nhà khu vực Tp. Hồ Chí Minh
Việc nhận diện các đặc điểm cơ bản của di chúc có ý nghĩa cần thiết nhằm hiểu rõ bản chất pháp lý cũng như vai trò của chế định này trong thực tiễn áp dụng pháp luật.
- Về chủ thể lập di chúc, pháp luật quy định chỉ những cá nhân có đủ năng lực theo quy định mới có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình. Người thành niên đáp ứng các điều kiện quy định tại khoản 1 Điều 630 BLDS 2015 có quyền lập di chúc. Bên cạnh đó, người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi vẫn có thể lập di chúc nhưng phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc. Quy định này nhằm bảo đảm sự phù hợp giữa quyền định đoạt tài sản và năng lực hành vi dân sự của người lập di chúc.
- Về hình thức của di chúc, pháp luật quy định di chúc phải được lập thành văn bản. Tuy nhiên, trong trường hợp đặc biệt khi người lập di chúc không thể lập di chúc bằng văn bản thì pháp luật cho phép lập di chúc miệng. Quy định này thể hiện sự linh hoạt của pháp luật trong việc ghi nhận và bảo vệ ý chí cuối cùng của người để lại di sản trong những hoàn cảnh đặc biệt.
- Về nội dung của di chúc, Điều 631, BLDS 2015 quy định di chúc phải bao gồm các nội dung chủ yếu như: ngày, tháng, năm lập di chúc; họ tên và nơi cư trú của người lập di chúc; họ tên người, cơ quan hoặc tổ chức được hưởng di sản; cũng như di sản để lại và nơi có di sản. Ngoài các nội dung cơ bản này, di chúc có thể bao gồm những nội dung khác theo ý chí của người lập di chúc.
Đồng thời, pháp luật cũng đặt ra một số yêu cầu về hình thức thể hiện nhằm bảo đảm tính rõ ràng và xác thực của di chúc, chẳng hạn như không được viết tắt hoặc viết bằng ký hiệu; nếu di chúc có nhiều trang thì phải được đánh số thứ tự và có chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập di chúc; trường hợp có sự tẩy xóa, sửa chữa thì phải có chữ ký xác nhận bên cạnh phần đã chỉnh sửa
Các quy định về chủ thể, hình thức và nội dung của di chúc đã tạo nên khuôn khổ pháp lý bảo đảm cho việc thể hiện và thực hiện ý chí của cá nhân đối với tài sản của mình sau khi qua đời. Những quy định này không chỉ góp phần bảo vệ quyền tự do định đoạt tài sản của cá nhân mà còn bảo đảm tính minh bạch, hợp pháp và hạn chế tranh chấp trong quan hệ thừa kế.
Pháp luật dân sự Việt Nam bảo đảm quyền tự do định đoạt tài sản của cá nhân, trong đó bao gồm quyền lập di chúc. Tuy nhiên, đối với những trường hợp đặc biệt như người không biết chữ, pháp luật đặt ra những yêu cầu nhất định nhằm bảo đảm tính xác thực và hợp pháp của di chúc.
Theo Khoản 3, Điều 630 BLDS 2015, di chúc của người không biết chữ hoặc người bị hạn chế về thể chất phải được người làm chứng lập thành văn bản và phải được công chứng hoặc chứng thực. Quy định này nhằm bảo đảm nội dung di chúc được ghi nhận chính xác, phản ánh đúng ý chí của người lập di chúc, đồng thời hạn chế nguy cơ giả mạo hoặc tranh chấp phát sinh trong quá trình thực hiện di chúc.
Bên cạnh đó, Điều 636, BLDS 2015 quy định về thủ tục lập di chúc tại tổ chức hành nghề công chứng hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã. Theo đó, người lập di chúc phải tuyên bố nội dung di chúc trước công chứng viên hoặc người có thẩm quyền chứng thực. Nội dung này sẽ được ghi chép lại thành văn bản và người lập di chúc phải ký hoặc điểm chỉ sau khi xác nhận rằng nội dung đã được ghi đúng với ý chí của mình. Công chứng viên hoặc người có thẩm quyền chứng thực của UBND cấp xã sau đó sẽ ký xác nhận vào bản di chúc.
Trong trường hợp người lập di chúc không đọc được, không nghe được, không ký hoặc không điểm chỉ được, pháp luật yêu cầu phải có người làm chứng. Người làm chứng sẽ ký xác nhận trước mặt công chứng viên hoặc người có thẩm quyền chứng thực của Ủy ban nhân dân cấp xã, và việc chứng nhận di chúc phải được thực hiện trước mặt cả người lập di chúc và người làm chứng.
Ngoài ra, theo Điều 639, BLDS 2015, người lập di chúc cũng có thể yêu cầu công chứng viên đến nơi cư trú của mình để lập di chúc nếu không thể đến trực tiếp tổ chức công chứng, và thủ tục thực hiện vẫn tuân theo quy định tại Điều 636 BLDS.
Như vậy, người không biết chữ vẫn có quyền lập di chúc, nhưng phải tuân thủ những điều kiện và thủ tục chặt chẽ hơn nhằm bảo đảm tính hợp pháp và phản ánh đúng ý chí của người để lại di sản.
Tham khảo thêm: Dịch vụ làm di chúc công chứng
Để di chúc có giá trị pháp lý và được thực hiện trên thực tế, pháp luật đặt ra những điều kiện nhất định nhằm bảo đảm di chúc phản ánh đúng ý chí của người lập và phù hợp với các quy định của pháp luật. Việc đáp ứng đầy đủ các điều kiện này là cơ sở quan trọng để xác định tính hợp pháp của di chúc.
Theo quy định tại Điều 630, BLDS 2015, một di chúc được coi là hợp pháp khi đáp ứng các điều kiện cơ bản sau:
Thứ nhất, người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt tại thời điểm lập di chúc và việc lập di chúc phải hoàn toàn tự nguyện, không bị lừa dối, đe doạ hoặc cưỡng ép. Điều kiện này nhằm bảo đảm rằng di chúc thực sự là sự thể hiện ý chí tự do của cá nhân đối với việc định đoạt tài sản của mình.
Thứ hai, nội dung của di chúc không được vi phạm điều cấm của pháp luật và không trái với đạo đức xã hội. Quy định này nhằm bảo đảm việc định đoạt tài sản trong di chúc không xâm phạm đến lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức khác hoặc đi ngược lại các chuẩn mực đạo đức chung của xã hội.
Thứ ba, hình thức của di chúc phải phù hợp với quy định của pháp luật. Tùy từng trường hợp cụ thể, di chúc có thể được lập bằng văn bản hoặc bằng miệng, nhưng phải tuân thủ đầy đủ các điều kiện về hình thức theo quy định của pháp luật để bảo đảm tính xác thực và khả năng thực thi của di chúc.
Như vậy, để một di chúc được coi là hợp pháp, cần đồng thời bảo đảm các điều kiện về chủ thể, nội dung và hình thức theo quy định của pháp luật. Việc tuân thủ đầy đủ các yêu cầu này góp phần bảo vệ ý chí của người lập di chúc và hạn chế các tranh chấp có thể phát sinh trong quan hệ thừa kế.
Chuyên đề trên đây là chia sẻ của chúng tôi về vấn đề “Người không biết chữ có được lập di chúc không?” nhằm hỗ trợ người đọc có thêm kiến thức về pháp luật, không nhằm mục đích thương mại. Các thông tin trong chuyên đề “Người không biết chữ có được lập di chúc không?” chỉ là quan điểm cá nhân người viết, người đọc chỉ tham khảo. Chúng tôi đề nghị Quý Khách nên tham khảo ý kiến chuyên môn từ Luật sư của chúng tôi đối với các vấn đề cụ thể. Các yêu cầu giải đáp thắc mắc hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng của chúng tôi theo địa chỉ phía trên hoặc liên hệ qua Hotline: 0978845617, Email: info@luatsuhcm.com.
Tác giả: Thảo Phan Kim
Chúng tôi trên mạng xã hội