Tranh chấp thừa kế là những mâu thuẫn, bất đồng ý kiến giữa những người có quyền lợi liên quan đến di sản (những người thừa kế) về việc xác định, quản lý và phân chia khối tài sản mà người đã qua đời để lại.
Tranh chấp thừa kế có thể phát sinh từ nhiều nguyên nhân khác nhau, nhưng các dạng tranh chấp sau đây là thường gặp trong cuộc sống hằng ngày:
- Tranh chấp về tính hợp pháp của di chúc: khi cho rằng có hành vi làm giả di chúc, đe doạ hoặc lừa dối khi lập di chúc.
- Tranh chấp về năng lực của người lập di chúc: cho rằng người để lại di sản không còn minh mẫn, sáng suốt tại thời điểm lập di chúc.
- Tranh chấp về hình thức của di chúc: di chúc miệng không có người làm chứng, di chúc viết tay không có đủ chữ ký hoặc người làm chứng hoặc không được công chứng.
- Tranh chấp về nội dung của di chúc:
+ Tranh chấp về chia di sản: đây là tranh chấp phổ biến khi các đồng thừa kế không đồng thuận về cách thức chia di sản thừa kế.
+ Tranh chấp về xác nhận quyền thừa kế: phát sinh khi có yêu cầu xác nhận quyền thừa kế của một hoặc một số người.
+ Tranh chấp bác bỏ quyền thừa kế tài sản: xác định một người thừa kế không có quyền hưởng di sản.
+ Tranh chấp về nghĩa vụ thực hiện nghĩa vụ tài sản: tranh chấp này liên quan đến việc thực hiện các nghĩa vụ tài chính (như nợ nần, các khoản phải trả...) còn tồn tại của người để lại di sản.
Chủ thể có quyền khởi kiện tranh chấp thừa kế, bảo gồm:
- Người thừa kế: những người được hưởng di sản thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật.
- Chủ nợ của người đã mất: yêu cầu người thừa kế dùng di sản để trả nợ.
- Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan: người có tài sản chung với người đã mất, người được di tặng...
Thời hiệu khởi kiện: 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản. Thời điểm bắt đầu tính thời hiệu là kể từ ngày người để lại di sản qua đời.
Trên thực tế, có rất nhiều tình huống phát sinh và gặp khá nhiều vướng mắc trong công tác xét xử liên quan đến tranh chấp thừa kế. Để hiểu rõ hơn, cùng tìm hiểu các tình huống và hướng dẫn giải đáp từ TANDTC qua các vụ việc.
Tình huống: Cụ D, cụ E có hai người con là ông A, bà B. Ông A sinh sống cùng cụ D, cụ E trên diện tích đất do các cụ tạo lập nhưng chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Khi Nhà nước có chủ trương cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo Luật Đất đai năm 1993, ông A đã kê khai đăng ký quyền sử dụng đất và được Ủy ban nhân dân huyện X cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; khi đó cụ D, cụ E còn sống không có ý kiến phản đối. Sau khi cụ D, cụ E chết, bà B khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế của hai cụ. Vậy, vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân cấp huyện hay Tòa án nhân dân cấp tỉnh?
Vấn đề cần giải quyết:
(1) Yêu cầu chia thừa kế của bà B có bao hàm và đồng nghĩa với yêu cầu hủy GCNQSDĐ đã cấp cho ông A hay không?
(2) Mặc dù bà B nộp đơn với tên gọi là "yêu cầu chia di sản thừa kế" (một tranh chấp dân sự), nhưng để thực hiện được yêu cầu này, Tòa án buộc phải giải quyết vấn đề pháp lý trước tiên: Quyền sử dụng đất đang đứng tên ông A có phải là di sản của hai cụ D, E hay không?
Hướng dẫn từ TANDTC như sau:
Khoản 5 Điều 26 của Bộ luật Tố tụng dân sự quy định những tranh chấp dân sự thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án, trong đó có thẩm quyền giải quyết tranh chấp về thừa kế tài sản.
Khoản 1 Điều 35 của Bộ luật Tố tụng dân sự quy định:
"1. Tòa án nhân dân cấp huyện có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm những tranh chấp sau đây:
a) Tranh chấp về dân sự, hôn nhân và gia đình quy định tại Điều 26 và Điều 28 của Bộ luật này, trừ tranh chấp quy định tại khoản 7 Điều 26 của Bộ luật này;
b) Tranh chấp về kinh doanh, thương mại quy định tại khoản 1 Điều 30 của Bộ luật này;
c) Tranh chấp về lao động quy định tại Điều 32 của Bộ luật này”.
Điều 34 của Bộ luật Tố tụng dân sự quy định:
"1. Khi giải quyết vụ việc dân sự, Tòa án có quyền hủy quyết định cá biệt trái pháp luật của cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự trong vụ việc dân sự mà Tòa án có nhiệm vụ giải quyết.
2. Quyết định cá biệt quy định tại khoản 1 Điều này là quyết định đã được ban hành về một vấn đề cụ thể và được áp dụng một lần đối với một hoặc một số đối tượng cụ thể. Trường hợp vụ việc dân sự có liên quan đến quyết định này thì phải được Tòa án xem xét trong cùng một vụ việc dân sự đó.
3. Khi xem xét hủy quyết định quy định tại khoản 1 Điều này, Tòa án phải đưa cơ quan, tổ chức hoặc người có thẩm quyền đã ban hành quyết định tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.
Cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền đã ban hành quyết định phải tham gia tố tụng và trình bày ý kiến của mình về quyết định cá biệt bị Tòa án xem xét hủy.
4. Thẩm quyền của cấp Tòa án giải quyết vụ việc dân sự trong trường hợp có xem xét việc hủy quyết định cá biệt quy định tại khoản 1 Điều này được xác định theo quy định tương ứng của Luật tố tụng hành chính về thẩm quyền của Tòa án nhân dân cấp huyện, Tòa án nhân dân cấp tỉnh”.
Khoản 4 Điều 32 của Luật Tố tụng hành chính quy định Tòa án nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền giải quyết:
"Khiếu kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính của Ủy ban nhân dân cấp huyện, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện trên cùng phạm vi địa giới hành chính với Tòa án”.
Như vậy, trường hợp đương sự khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế, không yêu cầu hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; căn cứ quy định tại khoản 5 Điều 26 và khoản 1 Điều 35 của Bộ luật Tố tụng dân sự thì vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân cấp huyện.
Trường hợp đương sự yêu cầu chia di sản thừa kế đồng thời yêu cầu hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; căn cứ Điều 34 của Bộ luật Tố tụng dân sự thì vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân cấp tỉnh.
[Công văn số 02/TANDTC-PC ngày 02/8/2021]
>>Tham khảo thêm: Luật sư giải quyết tranh chấp thừa kế tại Tòa án
Tình huống: Trường hợp ông A khởi kiện yêu cầu hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cấp cho ông B, lý do thửa đất ông B được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thuộc di sản thừa kế chưa chia. Sau khi Tòa án có quyết định đưa vụ án ra xét xử, ông A bổ sung yêu cầu khởi kiện yêu cầu hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cấp cho ông C, do ông B đã chuyển nhượng thửa đất đó cho ông C và ông C đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với thửa đất đó. Vậy, việc ông A bổ sung yêu cầu khởi kiện có vượt quá yêu cầu khởi kiện ban đầu không?
Vấn đề cần giải quyết: Việc bổ sung yêu cầu khởi kiện này có phải là sự mở rộng tranh chấp sang một vấn đề khác, hay chỉ là sự điều chỉnh cần thiết để giải quyết triệt để cùng một tranh chấp ban đầu về di sản thừa kế trên cùng một thửa đất.
Hướng dẫn của TANDTC như sau:
Ông A khởi kiện yêu cầu hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cấp cho ông B, ông B đã chuyển nhượng thửa đất đó cho ông C và ông C đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với thửa đất đó. Như vậy, Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cấp cho ông C là quyết định hành chính có liên quan với quyết định hành chính bị khởi kiện.
Theo quy định tại khoản 1 Điều 193 Luật Tố tụng hành chính thì trong quá trình giải quyết vụ án hành chính Tòa án xem xét tính hợp pháp của quyết định hành chính bị khởi kiện và quyết định hành chính có liên quan.
Vì vậy, ông A có quyền bổ sung yêu cầu Tòa án hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cấp cho ông C và yêu cầu này không vượt quá yêu cầu khởi kiện ban đầu.
[Công văn số 207/TANDTC-PC ngày 30/10/2024]
>>Tham khảo thêm: Tư vấn tranh chấp thừa kế đất đai mới nhất
Chuyên đề trên đây là chia sẻ của chúng tôi về vấn đề Tranh chấp thừa kế liên quan đến bất động sản và các vấn đề liên quan nhằm hỗ trợ người đọc có thêm kiến thức về pháp luật, không nhằm mục đích thương mại. Các thông tin trong chuyên đề Tranh chấp thừa kế liên quan đến bất động sản và các vấn đề liên quan chỉ là quan điểm cá nhân người viết, người đọc chỉ tham khảo. Chúng tôi đề nghị Quý Khách hàng nên tham khảo ý kiến chuyên môn từ Luật sư của chúng tôi đối với các vấn đề cụ thể. Các yêu cầu giải đáp thắc mắc hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng của chúng tôi theo địa chỉ phía trên hoặc liên hệ qua Hotline: 0978845617, Email: info@luatsuhcm.com
Tác giả: Thảo Phan Kim
Chúng tôi trên mạng xã hội