Người được hưởng di sản được xác định theo di chúc hoặc theo pháp luật.
Thừa kế theo di chúc: Người được chỉ định trong di chúc hợp pháp có quyền hưởng di sản theo nội dung di chúc, đồng thời phải xem xét các quy định về người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc tại Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015:
Điều 644. Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc
1. Những người sau đây vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia theo pháp luật, trong trường hợp họ không được người lập di chúc cho hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng phần di sản ít hơn hai phần ba suất đó:
a) Con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng;
b) Con thành niên mà không có khả năng lao động.
2. Quy định tại khoản 1 Điều này không áp dụng đối với người từ chối nhận di sản theo quy định tại Điều 620 hoặc họ là những người không có quyền hưởng di sản theo quy định tại khoản 1 Điều 621 của Bộ luật này.
Thừa kế theo pháp luật: Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, những người thừa kế theo pháp luật
Điều 651. Người thừa kế theo pháp luật
1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:
a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;
b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;
c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.
2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.
3. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.
Việc xác định đầy đủ người thừa kế là điều kiện quan trọng trước khi thực hiện công chứng. Nếu bỏ sót người có quyền hưởng di sản, hồ sơ có thể phát sinh khiếu nại, tranh chấp hoặc không đủ điều kiện để thực hiện công chứng.
👉 Tham khảo thêm: Tư vấn trình tự, thủ tục thực hiện quyền thừa kế
Trước khi thực hiện thủ tục, người thừa kế cần chuẩn bị giấy tờ chứng minh nhân thân, việc người để lại di sản đã chết, căn cứ hưởng thừa kế và giấy tờ về quyền sở hữu tài sản. Thành phần hồ sơ cụ thể phụ thuộc vào loại di sản, hình thức thừa kế và tình trạng pháp lý. Theo khoản 1 Điều 42 hoặc khoản 1 Điều 43 và khoản 2 Điều 59 Luật Công chứng năm 2024, hồ sơ công chứng văn bản phân chia di sản cần có những giấy tờ sau:
👉 Tham khảo thêm: Dịch vụ khai nhận thừa kế theo di chúc
Để thực hiện thủ tục khai nhận di sản thừa kế, người thừa kế cần tiến hành lần lượt các bước từ xác định di sản, chuẩn bị hồ sơ, yêu cầu công chứng, thực hiện niêm yết đến đăng ký sang tên tài sản.
Bước 1. Xác định di sản và những người có quyền hưởng thừa kế
Trước khi nộp hồ sơ, người thừa kế cần xác định chính xác tài sản do người chết để lại và những người có quyền hưởng di sản.
Di sản thừa kế có thể bao gồm quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở, tiền gửi ngân hàng, ô tô, xe máy, cổ phần, phần vốn góp trong doanh nghiệp và các tài sản, quyền tài sản khác thuộc quyền của người chết.
Cần xác định tài sản riêng của người để lại di sản và phần tài sản của người đó trong khối tài sản chung với người khác và tình trạng pháp lý của tài sản.
Sau đó, xác định căn cứ thừa kế.
Nếu có di chúc, cần kiểm tra nội dung, hình thức và hiệu lực của di chúc, đồng thời rà soát người được chỉ định hưởng di sản và những người có quyền hưởng di sản không phụ thuộc vào nội dung di chúc nếu có.
Nếu không có di chúc hoặc thuộc trường hợp thừa kế theo pháp luật, cần xác định đầy đủ người thừa kế theo các hàng thừa kế quy định tại Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015.
Bước 2. Chuẩn bị và nộp hồ sơ yêu cầu công chứng
Sau khi xác định được di sản và người thừa kế, người có quyền hưởng di sản chuẩn bị hồ sơ theo Điều 59 Luật Công chứng 2024 và các quy định liên quan.
Đối với di sản là bất động sản: Nộp tại bất kỳ Phòng Công chứng hoặc Văn phòng Công chứng nào có trụ sở trong phạm vi tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nơi có bất động sản (theo Điều 44 Luật Công chứng 2024).
Đối với di sản là động sản (tiền tiết kiệm, ô tô, cổ phần,...): Được quyền nộp tại bất kỳ tổ chức hành nghề công chứng nào trên toàn quốc.Người thừa kế nộp hồ sơ tại tổ chức hành nghề công chứng có thẩm quyền. Theo Điều 44 Luật Công chứng 2024:
Bước 3. Thực hiện niêm yết việc tiếp nhận công chứng văn bản phân chia di sản
Sau khi tiếp nhận hồ sơ và xác định đủ cơ sở để tiến hành thủ tục, tổ chức hành nghề công chứng thực hiện niêm yết việc tiếp nhận công chứng văn bản phân chia di sản theo Điều 59 Luật Công chứng 2024 và Điều 44 Nghị định 104/2025/NĐ-CP.
Việc niêm yết nhằm công khai thông tin về người để lại di sản, người thừa kế và tài sản được kê khai. Thời hạn niêm yết là 15 ngày, kể từ ngày niêm yết.
Niêm yết được thực hiện tại trụ sở UBND cấp xã nơi thường trú, tạm trú cuối cùng của người để lại di sản và UBND cấp xã nơi có bất động sản đối với di sản là BĐS (theo khoản 3 Điều 44 Nghị định 104/2025/NĐ-CP).
Bước 4. Ký và nhận văn bản phân chia di sản đã được công chứng
Sau khi hoàn thành thủ tục niêm yết, có xác nhận kết quả và không phát sinh khiếu nại, tố cáo cần xử lý, công chứng viên tiếp tục kiểm tra hồ sơ và công chứng văn bản phân chia di sản nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp luật.
Toàn bộ những người thừa kế theo danh sách có mặt trực tiếp tại trụ sở tổ chức công chứng mang theo bản chính giấy tờ nhân thân và tài sản. Trường hợp có người ở xa/nước ngoài: Phải cung cấp bản chính Hợp đồng ủy quyền hoặc Văn bản từ chối nhận di sản thừa kế hợp pháp đã được chứng thực, công chứng.
Các đồng thừa kế đọc kỹ nội dung, tự nguyện ký tên và điểm chỉ (lăn tay) vào Văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế trước sự chứng kiến của Công chứng viên.
Khi văn bản được công chứng, người thừa kế nhận văn bản công chứng để làm căn cứ thực hiện thủ tục đăng ký chuyển quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản hoặc tiếp nhận các tài sản khác theo quy định.
Bước 5. Thực hiện thủ tục sang tên nhà đất hoặc đăng ký quyền sở hữu tài sản
Sau khi nhận văn bản phân chia di sản đã được công chứng, người thừa kế cần tiếp tục thực hiện thủ tục đăng ký tài sản theo quy định.
Kê khai nghĩa vụ tài chính:
Nộp hồ sơ khai Thuế thu nhập cá nhân và Lệ phí trước bạ tại cơ quan thuế quản lý địa bàn nơi có tài sản.
Nộp kèm các giấy tờ chứng minh quan hệ thân nhân (Giấy khai sinh, Giấy đăng ký kết hôn) để được hưởng chính sách miễn 100% thuế TNCN và lệ phí trước bạ đối với quan hệ vợ chồng, cha mẹ - con, ông bà - cháu, anh chị em ruột.
Nộp hồ sơ Đăng ký biến động (Đăng bộ sang tên). Hồ sơ thường gồm:
Đơn đăng ký biến động đất đai, tài sản gắn liền với đất theo mẫu áp dụng.
Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất đã cấp.
Văn bản phân chia di sản đã được công chứng.
Giấy tờ tùy thân và các tài liệu khác theo yêu cầu của thủ tục đăng ký.
Hồ sơ thực hiện nghĩa vụ tài chính hoặc giấy tờ chứng minh thuộc trường hợp được miễn, giảm nghĩa vụ tài chính nếu có.
Như vậy, hoàn tất công chứng văn bản phân chia di sản chưa phải là bước cuối cùng trong mọi trường hợp. Người thừa kế cần tiếp tục thực hiện các thủ tục đăng ký hoặc nhận tài sản để hoàn thiện việc xác lập quyền đối với di sản.
👉 Tham khảo thêm: Thủ tục, hồ sơ nhận thừa kế theo di chúc
Một số trường hợp người để lại di sản đã mất từ lâu, gia đình không còn giấy chứng tử hoặc không tìm được giấy tờ chứng minh quan hệ cha mẹ, con cái. Ngoài ra, thông tin trên căn cước, giấy khai sinh, giấy chứng nhận nhà đất hoặc giấy tờ cũ có thể không thống nhất về họ tên, ngày sinh hay địa chỉ.
Khi đó, người thừa kế nên liên hệ cơ quan hộ tịch có thẩm quyền để tra cứu sổ hộ tịch, xin trích lục hoặc tìm hiểu thủ tục đăng ký hộ tịch phù hợp nếu chưa đăng ký trước đây. Đối với giấy tờ tài sản bị mất hoặc thông tin chưa chính xác, cần kiểm tra hồ sơ lưu trữ và thực hiện thủ tục cấp lại, đính chính hoặc xác minh theo quy định.
Người thừa kế có thể đang định cư ở nước ngoài, không thể trực tiếp về Việt Nam ký văn bản hoặc chưa thống nhất về việc phân chia. Một số trường hợp gia đình không liên lạc được với người thừa kế nên không biết cách hoàn thiện hồ sơ.
Xác định chính xác người đó có quyền hưởng di sản hay không và tìm cách liên hệ để thống nhất phương án thực hiện. Nếu người thừa kế đồng ý tham gia nhưng không thể về Việt Nam, có thể xem xét lập văn bản ủy quyền hoặc thực hiện thủ tục phù hợp tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, tùy nội dung công việc và yêu cầu pháp luật. Văn bản lập ở nước ngoài có thể cần hợp pháp hóa lãnh sự, dịch thuật hoặc chứng thực, trừ trường hợp được miễn theo quy định. Nếu người thừa kế muốn từ chối nhận di sản, việc từ chối phải đáp ứng điều kiện tại Điều 620 Bộ luật Dân sự năm 2015. Nếu người thừa kế không hợp tác hoặc có tranh chấp, các bên cần đánh giá khả năng thương lượng và phương án yêu cầu Tòa án giải quyết. Việc công chứng không thể được thực hiện khi những người thừa kế vắng mặt hoặc không đồng ý.
Một khó khăn thường gặp là nhà đất do vợ chồng cùng tạo lập nhưng giấy chứng nhận chỉ ghi tên một người; hoặc nhà đã xây dựng, sửa chữa nhiều tầng nhưng hiện trạng không khớp với hồ sơ pháp lý. Ngoài ra, tài sản có thể thuộc đồng sở hữu với người khác hoặc đang được dùng để bảo đảm nghĩa vụ.
Trong trường hợp tài sản chung, cần xác định phần quyền của người chết trước khi xác định di sản. Việc giấy chứng nhận chỉ ghi tên một người không phải lúc nào cũng đủ để kết luận toàn bộ tài sản là tài sản riêng của người đó; cần xem xét nguồn gốc hình thành, chế độ tài sản vợ chồng và các chứng cứ liên quan.
Đối với nhà ở hoặc công trình chưa được ghi nhận đầy đủ, cần kiểm tra giấy phép xây dựng, hồ sơ hoàn công, thông tin trên giấy chứng nhận và tình trạng pháp lý thực tế. Phần công trình chưa được ghi nhận không đương nhiên được công nhận là tài sản hợp pháp chỉ vì đang tồn tại trên đất. Tuy nhiên, cũng không thể kết luận mọi trường hợp đều phải hoàn tất thủ tục cập nhật công trình trước khi giải quyết bất kỳ vấn đề thừa kế nào. Hướng xử lý cần căn cứ vào tài sản dự kiến phân chia, giấy tờ hiện có và yêu cầu của thủ tục công chứng, đăng ký liên quan.
Không phải mọi di sản đều được xử lý bằng thủ tục đăng ký sang tên nhà đất. Nếu di sản là tiền gửi ngân hàng, cổ phần, phần vốn góp trong doanh nghiệp hoặc tài sản có đăng ký khác, người thừa kế còn phải đáp ứng yêu cầu về hồ sơ và thủ tục chuyển giao của từng loại tài sản.
Chẳng hạn, ngân hàng có thể yêu cầu giấy tờ xác định người thừa kế, văn bản công chứng về di sản và các tài liệu liên quan đến tài khoản. Đối với cổ phần hoặc phần vốn góp, cần kiểm tra điều lệ doanh nghiệp, sổ đăng ký cổ đông hoặc hồ sơ thành viên và quy định pháp luật doanh nghiệp có liên quan.
Văn phòng Luật sư Tô Đình Huy cung cấp dịch vụ tư vấn, hỗ trợ các công việc liên quan đến khai nhận và phân chia di sản thừa kế tại TP. Hồ Chí Minh, bao gồm:
Tư vấn căn cứ hưởng thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật;
Rà soát người thừa kế, tài sản thuộc di sản và phần quyền của người chết trong tài sản chung;
Kiểm tra hồ sơ pháp lý, hướng dẫn bổ sung giấy tờ còn thiếu;
Tư vấn phương án xử lý trường hợp có người thừa kế ở nước ngoài, người thừa kế không hợp tác hoặc phát sinh bất đồng;
Hỗ trợ chuẩn bị hồ sơ và thực hiện các công việc trong phạm vi ủy quyền hợp pháp;
Tư vấn thủ tục đăng ký sang tên nhà đất hoặc chuyển giao các tài sản khác sau khi hoàn tất thủ tục thừa kế;
Tư vấn phương án giải quyết tranh chấp thừa kế và đại diện theo ủy quyền trong phạm vi pháp luật cho phép.
Phạm vi công việc cụ thể được xác định dựa trên hồ sơ, loại tài sản, số lượng người thừa kế và tình trạng pháp lý của vụ việc.
Mỗi hồ sơ thừa kế có thể có những đặc điểm riêng về quan hệ gia đình, nguồn gốc tài sản và giấy tờ pháp lý. Việc đánh giá hồ sơ ngay từ đầu giúp xác định đúng trình tự cần thực hiện và nhận diện sớm những vấn đề có thể ảnh hưởng đến việc công chứng, phân chia hoặc đăng ký tài sản.
Văn phòng Luật sư Tô Đình Huy hỗ trợ khách hàng rà soát hồ sơ, xác định hướng xử lý phù hợp với từng trường hợp và tư vấn các bước cần thực hiện theo quy định pháp luật. Đối với hồ sơ có nhiều người thừa kế, tài sản chung, giấy tờ chưa đầy đủ hoặc phát sinh tranh chấp, việc đánh giá tổng thể giúp khách hàng chủ động hơn trong quá trình giải quyết.
Khách hàng có thể liên hệ để được tư vấn về hồ sơ, trình tự thực hiện, các vấn đề pháp lý cần làm rõ và phạm vi dịch vụ phù hợp với nhu cầu thực tế.
📞 Kênh tư vấn trực tuyến
💬 Hotline: 090.916.0684 (Tư vấn pháp luật nhanh)
📱 Zalo hỗ trợ: 097.884.5617 (Luật sư trực tuyến)
☎️ Điện thoại bàn: (028) 3899 1104
🕒 Thời gian làm việc
📅 Thứ 2 – Thứ 6: 08:00 – 21:00
❌ Thứ 7, Chủ nhật và Ngày lễ: Nghỉ
✉️ Kết nối số
📩 Email: info@luatsuhcm.com
🌐Website: luatsuhcm.com
🛡️ CAM KẾT: Mọi thông tin trao đổi giữa khách hàng và Luật sư đều được bảo mật tuyệt đối theo quy định của pháp luật và quy tắc đạo đức nghề nghiệp.
Tác giả: Quyên Phạm Bảo
Chúng tôi trên mạng xã hội