Phân chia di sản thừa kế là giai đoạn sau khi mở thừa kế, nhằm xác định phần tài sản cụ thể mà mỗi người thừa kế được hưởng từ khối di sản của người quá cố. Theo quy định tại Điều 612 Bộ luật Dân sự (BLDS) 2015: “Di sản bao gồm tài sản riêng của người chết, phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác”.
Sau khi có thông báo về việc mở thừa kế hoặc di chúc được công bố, những người thừa kế có thể họp mặt để thỏa thuận về người quản lý, người phân chia di sản và đặc biệt là cách thức phân chia di sản. Căn cứ Điều 656 BLDS 2015, mọi thỏa thuận này “phải được lập thành văn bản”. Việc phân chia phải đảm bảo thực hiện các nghĩa vụ tài sản và chi phí liên quan đến thừa kế theo thứ tự ưu tiên quy định tại Điều 658 BLDS 2015 trước khi chia phần còn lại cho các thừa kế.
👉 Tham khảo thêm: Dịch vụ khai nhận di sản thừa kế
Khi người quá cố để lại di chúc hợp pháp, việc phân chia di sản phải tôn trọng di nguyện của họ. Theo Điều 659 BLDS 2015, có ba cách thức phân chia chính dựa trên nội dung di chúc:
2.1. Chia đều di sản hoặc theo thỏa thuận
Căn cứ khoản 1 Điều 659 BLDS 2015: “Việc phân chia di sản được thực hiện theo ý chí của người để lại di chúc; nếu di chúc không xác định rõ phần của từng người thừa kế thì di sản được chia đều cho những người được chỉ định trong di chúc, trừ trường hợp có thỏa thuận khác”. Trong trường hợp này, "chia đều" được hiểu là chia thành các phần có giá trị bằng nhau. Tuy nhiên, pháp luật vẫn cho phép các đồng thừa kế thỏa thuận lại để phù hợp với thực tế, ví dụ như chuyển đổi từ việc chia đều sang chia bằng hiện vật không bằng nhau nhưng có thanh toán chênh lệch giá trị.
2.2. Phân chia theo từng hiện vật cụ thể
Căn cứ khoản 2 Điều 659 BLDS 2015: “Trường hợp di chúc xác định phân chia di sản theo hiện vật thì người thừa kế được nhận hiện vật kèm theo hoa lợi, lợi tức thu được từ hiện vật đó hoặc phải chịu phần giá trị của hiện vật bị giảm sút tính đến thời điểm phân chia di sản...”. Cách thức này áp dụng khi người lập di chúc chỉ định rõ vật cụ thể cho từng người (ví dụ: nhà cho con A, xe cho con B). Người nhận hiện vật sẽ trở thành chủ sở hữu riêng đối với tài sản đó từ thời điểm phân chia. Nếu vật bị tiêu hủy do lỗi của người khác, người thừa kế có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại.
2.3. Phân chia theo tỷ lệ đối với tổng giá trị khối di sản
Căn cứ khoản 3 Điều 659 BLDS 2015: “Trường hợp di chúc chỉ xác định phân chia di sản theo tỷ lệ đối với tổng giá trị khối di sản thì tỷ lệ này được tính trên giá trị khối di sản đang còn vào thời điểm phân chia di sản”. Cách chia này thường áp dụng khi di chúc ghi phần hưởng dưới dạng phân số hoặc phần trăm (ví dụ: 1/2, 1/3 di sản). Để thực hiện, cần phải định giá toàn bộ khối di sản tại thời điểm chia để quy đổi tỷ lệ thành giá trị tiền hoặc hiện vật tương ứng.
Thừa kế theo pháp luật được áp dụng khi không có di chúc, di chúc không hợp pháp hoặc người thừa kế theo di chúc từ chối nhận di sản. Cách thức phân chia được thực hiện dựa trên hàng thừa kế và nguyên tắc bình đẳng:
3.1. Chia đều cho những người cùng hàng thừa kế
Căn cứ khoản 2 Điều 651 BLDS 2015: “Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau”. Hàng thừa kế thứ nhất (vợ, chồng, cha mẹ, con cái) sẽ được ưu tiên hưởng trước; người ở hàng sau chỉ được hưởng nếu không còn ai ở hàng trước do đã chết, không có quyền hưởng hoặc từ chối nhận di sản.
3.2. Phương thức phân chia bằng hiện vật hoặc giá trị
Căn cứ khoản 2 Điều 660 BLDS 2015: “Những người thừa kế có quyền yêu cầu phân chia di sản bằng hiện vật; nếu không thể chia đều bằng hiện vật thì những người thừa kế có thể thỏa thuận về việc định giá hiện vật và thỏa thuận về người nhận hiện vật; nếu không thỏa thuận được thì hiện vật được bán để chia”. Đây là quy định mang tính linh hoạt, ưu tiên hiện vật để duy trì tài sản trong gia đình. Nếu di sản là vật không thể chia được (như nhà ở diện tích nhỏ), các thừa kế có thể thỏa thuận để một người nhận hiện vật và thanh toán bằng tiền phần giá trị chênh lệch cho những người còn lại.
👉 Tham khảo thêm: Tư vấn cách chia tài sản thừa kế theo quy định pháp luật
4.1. Di sản dùng vào việc thờ cúng và di tặng
Theo Điều 645 BLDS 2015, phần di sản dùng vào việc thờ cúng “không được chia thừa kế” và được giao cho người quản lý theo chỉ định. Tương tự, theo Điều 646, phần di tặng là phần tài sản dành riêng cho người khác và người được di tặng không phải thực hiện nghĩa vụ tài sản liên quan (trừ khi di sản còn lại không đủ trả nợ).
4.2. Quyền hưởng di sản không phụ thuộc vào nội dung di chúc
Theo Điều 644 BLDS 2015, một số đối tượng (con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng, con thành niên không khả năng lao động) vẫn được hưởng ít nhất “hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật” dù người lập di chúc không cho hưởng hoặc cho hưởng ít hơn mức này.
4.3. Xuất hiện người thừa kế mới hoặc bị bác bỏ quyền thừa kế
Căn cứ Điều 662 BLDS 2015:
Nếu có người thừa kế mới: “Không thực hiện việc phân chia lại di sản bằng hiện vật, nhưng những người thừa kế đã nhận di sản phải thanh toán cho người thừa kế mới một khoản tiền tương ứng...”.
Nếu có người bị bác bỏ quyền thừa kế: Người đó “phải trả lại di sản hoặc thanh toán một khoản tiền tương đương với giá trị di sản được hưởng tại thời điểm chia thừa kế cho những người thừa kế”.
4.4. Hạn chế phân chia di sản
Căn cứ Điều 661 BLDS 2015, di sản có thể bị hoãn chia nếu có ý chí của người lập di chúc hoặc thỏa thuận của các thừa kế về một thời hạn nhất định. Ngoài ra, nếu việc chia di sản ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống của vợ/chồng còn sống, người đó có quyền yêu cầu Tòa án hạn chế phân chia trong thời hạn tối đa 03 năm (có thể gia hạn thêm một lần).
Pháp luật dân sự Việt Nam quy định các cách thức phân chia di sản đa dạng từ chia theo hiện vật, theo giá trị đến theo tỷ lệ, nhằm đảm bảo sự công bằng và tôn trọng quyền định đoạt của cá nhân. Các quy định từ Điều 651 đến Điều 662 BLDS 2015 không chỉ giúp các đồng thừa kế bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình mà còn là cơ sở để giải quyết các tranh chấp phát sinh một cách thấu tình đạt lý, giữ gìn sự ổn định và đoàn kết trong quan hệ gia đình.
👉 Tham khảo thêm: Thủ tục phân chia di sản - hướng dẫn từ Luật sư
Chuyên đề trên đây là chia sẻ của chúng tôi về vấn đề Các cách thức phân chia di sản thừa kế nhằm hỗ trợ người đọc có thêm kiến thức về pháp luật, không nhằm mục đích thương mại. Các thông tin trong chuyên đề Các cách thức phân chia di sản thừa kế chỉ là quan điểm cá nhân người viết, người đọc chỉ tham khảo. Chúng tôi đề nghị Quý Khách hàng nên tham khảo ý kiến chuyên môn từ Luật sư của chúng tôi đối với các vấn đề cụ thể. Các yêu cầu giải đáp thắc mắc hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng của chúng tôi theo địa chỉ phía trên hoặc liên hệ qua Hotline: 0978845617, Email: info@luatsuhcm.com.
Chúng tôi trên mạng xã hội