Không ít trường hợp người để lại di sản muốn dành một phần hoặc toàn bộ tài sản của mình cho một tổ chức, doanh nghiệp, quỹ xã hội, quỹ từ thiện hoặc một pháp nhân khác mà họ tin tưởng. Từ đó, có nhiều vấn đề pháp lý bắt đầu xuất hiện xoay quanh việc pháp nhân được quyền nhận di sản thừa kế không? Đây là vấn đề pháp lý quan trọng, liên quan trực tiếp đến quyền định đoạt tài sản của cá nhân sau khi chết cũng như quyền lợi hợp pháp của pháp nhân được chỉ định trong di chúc. Văn phòng luật sư Tô Đình Huy cung cấp chuyên đề pháp nhân được quyền nhận di sản thừa kế không?
Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, pháp nhân là tổ chức có đủ các điều kiện do pháp luật quy định, có tư cách pháp lý độc lập, có tài sản độc lập với cá nhân, tổ chức khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình. Pháp nhân có thể là doanh nghiệp, tổ chức xã hội, quỹ, cơ sở giáo dục, cơ sở tôn giáo, tổ chức nghề nghiệp hoặc các tổ chức khác đáp ứng điều kiện luật định.
Về nguyên tắc thừa kế, căn cứ Điều 609 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình cho người thừa kế theo pháp luật, người thừa kế theo di chúc hoặc cho bất kỳ chủ thể nào mà pháp luật không cấm.
Từ quy định này có thể thấy, pháp nhân hoàn toàn có thể là người được nhận di sản nếu được chỉ định trong di chúc hợp pháp. Nói cách khác, pháp nhân không phải là người thừa kế theo pháp luật trong hàng thừa kế thông thường, nhưng vẫn có thể được hưởng di sản theo ý chí định đoạt của người để lại di sản thông qua di chúc.
Câu trả lời là có, nhưng chỉ trong trường hợp được chỉ định hợp pháp trong di chúc. Pháp luật dân sự cho phép người lập di chúc để lại tài sản cho tổ chức, pháp nhân hoặc cá nhân theo ý chí của mình, miễn là nội dung di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội và di chúc được lập đúng hình thức hợp pháp. Do đó, nếu trong di chúc người để lại di sản ghi rõ tên pháp nhân được hưởng di sản thì pháp nhân đó có quyền nhận phần di sản được chỉ định.
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa hai trường hợp:
Thứ nhất, nếu có di chúc hợp pháp chỉ định pháp nhân là người nhận di sản thì pháp nhân có quyền hưởng di sản theo di chúc.
Thứ hai, nếu không có di chúc, hoặc di chúc không chỉ định pháp nhân, thì pháp nhân không đương nhiên được hưởng di sản theo pháp luật, vì thừa kế theo pháp luật chủ yếu áp dụng cho cá nhân thuộc các hàng thừa kế theo quy định của Bộ luật Dân sự.
Như vậy, pháp nhân chỉ có quyền nhận di sản khi người chết đã thể hiện rõ ý chí để lại tài sản cho pháp nhân đó trong một di chúc hợp pháp.
👉 Tham khảo thêm: Tư vấn thời hiệu khai nhận di sản thừa kế
Pháp nhân hưởng di sản theo di chúc thì cần đáp ứng các điều kiện cụ thể dựa theo quy định của pháp luật như sau:
Di chúc phải hợp pháp: Căn cứ Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc hợp pháp phải đáp ứng các điều kiện cơ bản như: người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt, không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép; nội dung di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức di chúc phù hợp với quy định của pháp luật.
Pháp nhân được chỉ định phải còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế: Căn cứ Điều 613 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế phải còn sống vào thời điểm mở thừa kế; riêng đối với pháp nhân, phải đang tồn tại hợp pháp tại thời điểm người để lại di sản chết.
Ngoài ra, cần lưu ý rằng theo quy định về pháp nhân tại Bộ luật Dân sự 2015, pháp nhân chấm dứt tồn tại khi bị hợp nhất, sáp nhập, chia, tách, giải thể hoặc bị tuyên bố phá sản theo quy định pháp luật. Do đó, nếu pháp nhân đã chấm dứt tồn tại trước thời điểm mở thừa kế thì dù có được ghi tên trong di chúc, pháp nhân đó cũng không còn đủ điều kiện để nhận di sản.
Một điểm quan trọng khác là di chúc phải thể hiện rõ pháp nhân nào được hưởng di sản, phần di sản được hưởng là gì, và trong trường hợp di chúc có nhiều nội dung thì phải bảo đảm tính rõ ràng, xác định được chủ thể nhận di sản cũng như tài sản để lại. Nếu di chúc không xác định được đầy đủ nội dung này thì khi có tranh chấp, việc thực hiện di chúc sẽ gặp khó khăn.
👉 Tham khảo thêm: Thủ tục, hồ sơ khai di sản thừa kế tại Thành phố Hồ Chí Minh
Khi pháp nhân được chỉ định là người nhận di sản trong di chúc hợp pháp, việc nhận di sản sẽ được thực hiện theo trình tự và thủ tục do pháp luật quy định và tùy thuộc vào loại tài sản để lại.
Căn cứ Điều 647 Bộ luật Dân sự 2015, việc công bố di chúc được thực hiện bởi người có trách nhiệm công bố di chúc. Cụ thể:
Việc công bố di chúc là bước quan trọng để xác định nội dung di chúc, phạm vi di sản và chủ thể được hưởng di sản, trong đó có pháp nhân được chỉ định.
Để thực hiện thủ tục nhận di sản, pháp nhân cần chuẩn bị các giấy tờ chứng minh tư cách pháp lý của mình, thông thường gồm:
Sau khi xác lập quyền nhận di sản, pháp nhân cần làm thủ tục sang tên hoặc đăng ký biến động đối với tài sản được thừa kế.
Nếu di sản là quyền sử dụng đất, nhà ở hoặc tài sản gắn liền với đất, pháp nhân phải thực hiện thủ tục đăng ký biến động tại Văn phòng đăng ký đất đai theo quy định.
Nếu di sản là xe cơ giới, cổ phần, phần vốn góp, tài khoản ngân hàng hoặc các tài sản đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng khác thì pháp nhân phải liên hệ với cơ quan, tổ chức có thẩm quyền tương ứng để làm thủ tục chuyển quyền.
Trong quá trình này, cơ quan tiếp nhận hồ sơ sẽ kiểm tra di chúc, giấy tờ chứng minh tư cách của pháp nhân, giấy tờ về tài sản, nghĩa vụ tài chính liên quan và các tài liệu cần thiết khác.
Khi nhận di sản, pháp nhân có thể phải thực hiện nghĩa vụ tài chính phát sinh theo quy định của pháp luật, bao gồm các khoản thuế, phí, lệ phí hoặc nghĩa vụ tài sản mà người chết để lại trong phạm vi di sản.
Căn cứ Điều 615 Bộ luật Dân sự 2015, những người thừa kế có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại trong phạm vi di sản, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Trường hợp người thừa kế không phải là cá nhân hưởng di sản theo di chúc thì cũng phải thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại như người thừa kế là cá nhân.
Điều này có nghĩa là pháp nhân không chỉ được nhận quyền lợi từ di sản mà còn phải thực hiện các nghĩa vụ tài chính tương ứng nếu pháp luật hoặc di chúc có quy định liên quan.
👉 Tham khảo thêm: Dịch vụ khai di sản thừa kế tại TP. Thủ Đức
Pháp nhân có thể được hưởng di sản theo di chúc nếu được chỉ định hợp pháp. Tuy nhiên, trong thừa kế theo pháp luật, pháp nhân không thuộc nhóm chủ thể được xác định theo hàng thừa kế như cá nhân.
Thừa kế theo pháp luật là cơ chế chia di sản theo thứ tự hàng thừa kế do Bộ luật Dân sự quy định, chủ yếu dành cho các cá nhân có quan hệ hôn nhân, huyết thống hoặc nuôi dưỡng với người chết. Vì vậy, nếu không có di chúc hoặc di chúc vô hiệu, pháp nhân sẽ không đương nhiên trở thành người thừa kế theo pháp luật.
Nói cách khác, pháp nhân có thể là người nhận di sản theo di chúc, nhưng không phải là người thừa kế mặc nhiên theo hàng thừa kế của pháp luật.
Từ các quy định nêu trên có thể khẳng định rằng, pháp nhân hoàn toàn có thể được quyền nhận di sản thừa kế nếu người để lại di sản chỉ định rõ trong một di chúc hợp pháp. Tuy nhiên, để được nhận di sản, pháp nhân phải còn tồn tại hợp pháp tại thời điểm mở thừa kế, di chúc phải hợp pháp và nội dung di chúc phải xác định rõ pháp nhân là người được hưởng di sản.
Bên cạnh đó, khi thực hiện thủ tục nhận di sản, pháp nhân cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ pháp lý, thực hiện công bố di chúc, đăng ký sang tên đối với từng loại tài sản và hoàn thành các nghĩa vụ tài chính liên quan theo quy định pháp luật.
Chuyên đề trên đây là chia sẻ của chúng tôi về vấn đề pháp nhân được quyền nhận di sản thừa kế không? nhằm hỗ trợ người đọc có thêm kiến thức về pháp luật, không nhằm mục đích thương mại. Các thông tin trong chuyên đề pháp nhân được quyền nhận di sản thừa kế không? chỉ là quan điểm cá nhân người viết, người đọc chỉ tham khảo. Chúng tôi đề nghị Quý Khách hàng nên tham khảo ý kiến chuyên môn từ Luật sư của chúng tôi đối với các vấn đề cụ thể. Các yêu cầu giải đáp thắc mắc hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng của chúng tôi theo địa chỉ phía trên hoặc liên hệ qua Hotline: 0978845617, Email: info@luatsuhcm.com.
Chúng tôi trên mạng xã hội