Thẩm quyền giải quyết tranh chấp lao động có người nước ngoài

1. Tranh chấp lao động có yếu tố nước ngoài là gì?

Việc xác định tranh chấp lao động có yếu tố nước ngoài được thực hiện trên cơ sở quy định tại khoản 2 Điều 663 Bộ luật Dân sự 2015 về quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài. Mặc dù Bộ luật Lao động 2019 không đưa ra khái niệm riêng về tranh chấp lao động có yếu tố nước ngoài, nhưng quan hệ lao động là một dạng quan hệ dân sự đặc thù nên có thể áp dụng quy định này để xác định yếu tố nước ngoài trong tranh chấp lao động. Theo khoản 2 Điều 663 Bộ luật Dân sự 2015, quan hệ có yếu tố nước ngoài là quan hệ thuộc một trong các trường hợp sau:

• Có ít nhất một bên tham gia là cá nhân hoặc pháp nhân nước ngoài;
• Các bên tham gia đều là công dân Việt Nam hoặc pháp nhân Việt Nam nhưng việc xác lập, thay đổi, thực hiện hoặc chấm dứt quan hệ đó xảy ra tại nước ngoài;
• Các bên tham gia đều là công dân Việt Nam hoặc pháp nhân Việt Nam nhưng đối tượng của quan hệ đó ở nước ngoài.

Từ quy định trên, tranh chấp lao động có yếu tố nước ngoài được hiểu là tranh chấp phát sinh từ quan hệ lao động thuộc một trong các trường hợp có yếu tố nước ngoài nêu trên. Trong thực tiễn, tranh chấp lao động có yếu tố nước ngoài thường phát sinh trong các trường hợp sau:

• Tranh chấp giữa người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam với người sử dụng lao động Việt Nam;
• Tranh chấp giữa người lao động Việt Nam với doanh nghiệp nước ngoài hoạt động tại Việt Nam;
• Tranh chấp liên quan đến hợp đồng lao động được giao kết hoặc thực hiện ở nước ngoài;
• Tranh chấp về tiền lương, bảo hiểm, bồi thường thiệt hại, kỷ luật lao động hoặc chấm dứt hợp đồng lao động có yếu tố nước ngoài.

Ngoài ra, việc xác định pháp luật áp dụng để giải quyết tranh chấp lao động có yếu tố nước ngoài được thực hiện theo Điều 664 Bộ luật Dân sự 2015. Theo đó, pháp luật áp dụng được xác định theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên hoặc theo quy định của pháp luật Việt Nam; trong một số trường hợp, các bên có thể được quyền lựa chọn pháp luật áp dụng theo quy định của pháp luật.
👉 Tham khảo thêm: Xin giấy phép lao động cho người nước ngoài

2. Quy định của pháp luật về giải quyết tranh chấp lao động có người nước ngoài

Việc giải quyết tranh chấp lao động có người nước ngoài được thực hiện theo quy định của Bộ luật Lao động 2019, Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Bộ luật Dân sự 2015 và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Tùy từng trường hợp cụ thể, tranh chấp có thể được giải quyết thông qua hòa giải lao động, trọng tài lao động hoặc Tòa án có thẩm quyền.

Theo Điều 179 Bộ luật Lao động 2019, các cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền giải quyết tranh chấp lao động bao gồm:

• Hòa giải viên lao động;
• Hội đồng trọng tài lao động;
• Tòa án nhân dân.

Đối với tranh chấp lao động có người nước ngoài, việc xác định pháp luật áp dụng được thực hiện theo Điều 664 Bộ luật Dân sự 2015. Theo đó, pháp luật áp dụng được xác định theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên hoặc theo quy định của pháp luật Việt Nam; trường hợp pháp luật cho phép thì các bên có quyền thỏa thuận lựa chọn pháp luật áp dụng.

Theo Điều 469 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Tòa án Việt Nam có thẩm quyền giải quyết vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài, trong đó có tranh chấp lao động, khi thuộc một trong các trường hợp do pháp luật quy định, chẳng hạn như bị đơn cư trú, làm việc hoặc có trụ sở tại Việt Nam hoặc quan hệ tranh chấp phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt tại Việt Nam.

Trong quá trình giải quyết tranh chấp lao động có người nước ngoài, các bên vẫn phải tuân thủ các nguyên tắc giải quyết tranh chấp lao động theo Điều 180 Bộ luật Lao động 2019, bao gồm:

• Tôn trọng quyền tự định đoạt của các bên thông qua thương lượng trong quá trình giải quyết tranh chấp;
• Bảo đảm sự tham gia của đại diện các bên trong quá trình giải quyết tranh chấp;
• Việc giải quyết được thực hiện công khai, minh bạch, khách quan, kịp thời và đúng pháp luật;
• Bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các bên và lợi ích chung của xã hội.

Như vậy, tranh chấp lao động có người nước ngoài được giải quyết theo cơ chế giải quyết tranh chấp lao động của pháp luật Việt Nam, đồng thời phải xem xét yếu tố nước ngoài để xác định pháp luật áp dụng và thẩm quyền của cơ quan giải quyết tranh chấp trong từng trường hợp cụ thể.
👉 Tham khảo thêm: Tư vấn trình tự, thủ tục khởi kiện vụ án lao động

3. Thẩm quyền giải quyết tranh chấp lao động có người nước ngoài

Việc xác định thẩm quyền giải quyết tranh chấp lao động có người nước ngoài được thực hiện theo Bộ luật Lao động 2019 và Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 (đã được sửa đổi, bổ sung). Tùy tính chất vụ việc, tranh chấp có thể được giải quyết thông qua Hòa giải viên lao động, Hội đồng trọng tài lao động hoặc Tòa án nhân dân.

Theo Điều 179 Bộ luật Lao động 2019, cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền giải quyết tranh chấp lao động bao gồm:

• Hòa giải viên lao động;
• Hội đồng trọng tài lao động;
• Tòa án nhân dân.

Đối với tranh chấp thuộc thẩm quyền của Tòa án, theo Điều 32 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 (sửa đổi, bổ sung Điều 219 Bộ luật Lao động 2019), tranh chấp lao động giữa người lao động và người sử dụng lao động thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân.

Về thẩm quyền theo cấp xét xử, Điều 35 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 (được sửa đổi bởi Khoản 2 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Tố tụng dân sự, Luật Tố tụng hành chính, Luật Tư pháp người chưa thành niên, Luật Phá sản và Luật Hòa giải, đối thoại tại tòa án 2025) quy định Tòa án nhân dân khu vực có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm các tranh chấp lao động quy định tại Điều 32 Bộ luật này.

Về thẩm quyền theo lãnh thổ, điểm a khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định:

• Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc nếu bị đơn là cá nhân;
• Tòa án nơi bị đơn có trụ sở nếu bị đơn là cơ quan, tổ chức;

Có thẩm quyền giải quyết tranh chấp lao động theo thủ tục sơ thẩm.

Ngoài ra, theo điểm b khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, các bên có thể thỏa thuận bằng văn bản yêu cầu Tòa án nơi nguyên đơn cư trú, làm việc hoặc nơi nguyên đơn có trụ sở giải quyết tranh chấp theo quy định của pháp luật.

Do đó, tranh chấp lao động có người nước ngoài vẫn được giải quyết theo cơ chế giải quyết tranh chấp lao động của pháp luật Việt Nam. Trường hợp vụ việc thuộc thẩm quyền của Tòa án thì việc xác định Tòa án có thẩm quyền được thực hiện theo quy định tại Điều 32, Điều 35 và Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, căn cứ vào loại tranh chấp, cấp xét xử và thẩm quyền theo lãnh thổ.
👉 Tham khảo thêm: Dịch vụ xin cấp thẻ tạm trú cho người nước ngoài

4. Các hình thức tranh chấp lao động có yếu tố nước ngoài thường gặp

Trong quá trình sử dụng lao động có yếu tố nước ngoài, tranh chấp có thể phát sinh từ nhiều nội dung khác nhau liên quan đến quyền và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ lao động. Do sự khác biệt về ngôn ngữ, tập quán làm việc và việc áp dụng pháp luật, các tranh chấp này thường có tính chất phức tạp hơn so với quan hệ lao động thông thường. Một số hình thức tranh chấp phổ biến gồm:

Tranh chấp về tiền lương, chế độ đãi ngộ và phúc lợi

• Tranh chấp liên quan đến mức lương, phụ cấp, tiền thưởng hoặc các khoản phúc lợi đã cam kết.
• Tranh chấp về việc trả lương không đầy đủ, không đúng thời hạn hoặc không đúng thỏa thuận trong hợp đồng lao động.

Tranh chấp về điều kiện và môi trường làm việc

• Tranh chấp liên quan đến thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi, an toàn vệ sinh lao động.
• Tranh chấp phát sinh khi người lao động cho rằng điều kiện làm việc không bảo đảm theo thỏa thuận hoặc quy định của pháp luật.

Tranh chấp liên quan đến việc chấm dứt hợp đồng lao động

• Tranh chấp về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động.
• Tranh chấp về sa thải, cho thôi việc hoặc bồi thường thiệt hại khi chấm dứt quan hệ lao động.
• Tranh chấp về các quyền lợi phát sinh sau khi hợp đồng lao động chấm dứt.

Tranh chấp về bảo hiểm xã hội và các chế độ bảo hiểm

• Tranh chấp liên quan đến việc tham gia, đóng hoặc hưởng bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người lao động nước ngoài.
• Tranh chấp về bảo hiểm y tế, bảo hiểm tai nạn lao động và các chế độ liên quan.

Tranh chấp về các quyền và lợi ích hợp pháp khác của người lao động

• Tranh chấp về quyền nghỉ hằng năm, nghỉ lễ, nghỉ việc riêng theo quy định của pháp luật.
• Tranh chấp về cơ hội đào tạo, nâng cao trình độ nghề nghiệp.
• Tranh chấp liên quan đến quyền tham gia tổ chức đại diện người lao động hoặc các hành vi phân biệt đối xử trong lao động.

Vì vậy, tranh chấp lao động có yếu tố nước ngoài có thể phát sinh ở nhiều lĩnh vực khác nhau, từ tiền lương, điều kiện làm việc đến bảo hiểm và chấm dứt hợp đồng lao động. Việc xác định đúng nội dung tranh chấp là cơ sở quan trọng để lựa chọn phương thức và cơ quan giải quyết phù hợp theo quy định pháp luật.
👉 Tham khảo thêm: Luật sư chuyên về lao động tại Tp.Hồ Chí Minh

5. Thủ tục giải quyết tranh chấp lao động có yếu tố nước ngoài

Thủ tục giải quyết tranh chấp lao động có yếu tố nước ngoài được thực hiện theo quy định của Bộ luật Lao động 2019 và Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Về cơ bản, trình tự giải quyết không khác nhiều so với tranh chấp lao động thông thường, tuy nhiên cần xem xét thêm các vấn đề liên quan đến yếu tố nước ngoài như thẩm quyền của cơ quan giải quyết, pháp luật áp dụng và việc cung cấp tài liệu, chứng cứ bằng tiếng nước ngoài.

Bước 1. Thương lượng giữa các bên

• Người lao động và người sử dụng lao động có thể trực tiếp trao đổi để giải quyết tranh chấp.
• Việc thương lượng được khuyến khích nhằm bảo đảm quyền tự định đoạt của các bên và hạn chế phát sinh chi phí, thời gian giải quyết.

Bước 2. Hòa giải thông qua Hòa giải viên lao động

Theo khoản 1 Điều 188 Bộ luật Lao động 2019, đối với phần lớn tranh chấp lao động cá nhân, các bên phải thực hiện thủ tục hòa giải trước khi yêu cầu Tòa án giải quyết, trừ các trường hợp pháp luật quy định không bắt buộc hòa giải.

Khi nhận được yêu cầu, Hòa giải viên lao động phải kết thúc việc hòa giải trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được yêu cầu theo khoản 2 Điều 188 Bộ luật Lao động 2019.

Bước 3. Khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền

Trường hợp hòa giải không thành, hòa giải không được tiến hành hoặc thuộc trường hợp không bắt buộc hòa giải, các bên có quyền khởi kiện tại Tòa án theo quy định của pháp luật. Theo Điều 32 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 (sửa đổi, bổ sung Điều 219 Bộ luật Lao động 2019), tranh chấp lao động thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân cấp khu vực.

Đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài, việc xác định thẩm quyền của Tòa án được thực hiện theo các quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 về thẩm quyền giải quyết vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài.

Bước 4. Thi hành bản án hoặc quyết định giải quyết tranh chấp

• Sau khi bản án hoặc quyết định của cơ quan có thẩm quyền có hiệu lực pháp luật, các bên có trách nhiệm tự nguyện thi hành.
• Trường hợp không tự nguyện thi hành, việc thi hành án được thực hiện theo quy định của pháp luật về thi hành án dân sự.

Lưu ý đối với tranh chấp lao động có yếu tố nước ngoài

• Tài liệu, chứng cứ bằng tiếng nước ngoài phải được dịch sang tiếng Việt theo quy định của pháp luật tố tụng.
• Trường hợp có điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên quy định khác với pháp luật trong nước thì áp dụng điều ước quốc tế theo nguyên tắc của pháp luật Việt Nam.
• Việc xác định pháp luật áp dụng đối với quan hệ lao động có yếu tố nước ngoài được thực hiện theo Điều 664 Bộ luật Dân sự 2015.

Như vậy, tranh chấp lao động có yếu tố nước ngoài thường được giải quyết theo trình tự thương lượng – hòa giải – Tòa án, đồng thời phải xem xét các quy định đặc thù về yếu tố nước ngoài để bảo đảm việc giải quyết đúng thẩm quyền và đúng pháp luật.

Chuyên đề trên đây là chia sẻ của chúng tôi về vấn đề Thẩm quyền giải quyết tranh chấp lao động có người nước ngoài nhằm hỗ trợ người đọc có thêm kiến thức về pháp luật, không nhằm mục đích thương mại. Các thông tin trong chuyên đề Thẩm quyền giải quyết tranh chấp lao động có người nước ngoài chỉ là quan điểm cá nhân người viết, người đọc chỉ tham khảo. Chúng tôi đề nghị Quý Khách hàng nên tham khảo ý kiến chuyên môn từ Luật sư của chúng tôi đối với các vấn đề cụ thể. Các yêu cầu giải đáp thắc mắc hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng của chúng tôi theo địa chỉ phía trên hoặc liên hệ qua Hotline: 0978845617, Email: info@luatsuhcm.com.