Chia thừa kế theo di chúc khi có người bị bác bỏ quyền thừa kế

1. Khái niệm người thừa kế bị bác bỏ quyền thừa kế

Người thừa kế bị bác bỏ quyền thừa kế được hiểu là người đã nhận di sản nhưng sau đó bị xác định không có quyền hưởng thừa kế theo quy định của pháp luật.

Trường hợp này có thể xảy ra đối với:

• Người thừa kế theo di chúc

• Người thừa kế theo pháp luật

Việc bác bỏ quyền thừa kế thường phát sinh khi:

• Có hành vi vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ với người để lại di sản (ngược đãi, hành hạ…)

• Có hành vi lừa dối, cưỡng ép trong việc lập di chúc

• Không đủ điều kiện trở thành người thừa kế hợp pháp (chết trước thời điểm mở thừa kế, không có quan hệ huyết thống thực tế…)

• Phần di chúc liên quan bị tuyên vô hiệu

Bản chất của việc bác bỏ quyền thừa kế là phủ nhận hiệu lực hưởng di sản của một chủ thể, kéo theo hệ quả:

• Làm vô hiệu một phần hoặc toàn bộ kết quả phân chia trước đó 

• Làm phát sinh nghĩa vụ hoàn trả tài sản hoặc giá trị tài sản 

• Buộc phải xác lập lại trật tự phân chia di sản

Tham khảo thêm: Tư vấn tranh chấp thừa kế đất đai mới nhất

2. Căn cứ pháp lý về việc xử lý di sản khi có người bị bác bỏ quyền thừa kế

Theo khoản 2 Điều 662 Bộ luật Dân sự 2015, trong trường hợp đã phân chia di sản mà có người bị bác bỏ quyền thừa kế thì:

• Người này phải trả lại di sản đã nhận, hoặc

• Thanh toán một khoản tiền tương đương giá trị di sản tại thời điểm chia thừa kế

• Trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác

Đây là quy định mang tính cân bằng lợi ích giữa:

• Người thừa kế hợp pháp

• Người đã nhận di sản trước đó

• Sự ổn định của các giao dịch dân sự

3. Nguyên tắc phân chia lại di sản thừa kế

Khi phát sinh việc bác bỏ quyền thừa kế, di sản phải được phân chia lại theo các nguyên tắc sau:

3.1. Hoàn trả di sản

Người bị bác bỏ quyền thừa kế có nghĩa vụ:

• Trả lại hiện vật đã nhận; hoặc

• Trả giá trị tương ứng nếu không còn tài sản

3.2. Phân chia cho người thừa kế hợp pháp

Phần di sản được hoàn trả sẽ:

• Chia cho những người thừa kế cùng hàng (nếu theo pháp luật)

• Hoặc xử lý theo nội dung di chúc (nếu còn hiệu lực)

3.3. Kết hợp thừa kế theo di chúc và pháp luật

Trong nhiều trường hợp, việc phân chia lại phải:

• Trích từ phần di chúc để đảm bảo quyền của người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc

• Đồng thời điều chỉnh lại tỷ lệ giữa các bên

4. Trường hợp bác bỏ toàn bộ và bác bỏ một phần quyền thừa kế

4.1. Bác bỏ toàn bộ quyền thừa kế

Xảy ra khi người thừa kế:

• Không có quyền hưởng di sản

• Hoặc toàn bộ phần di chúc liên quan bị vô hiệu

Khi đó:

• Người này phải hoàn trả toàn bộ di sản

• Phần di sản được chia lại cho các người thừa kế hợp pháp

4.2. Bác bỏ một phần quyền thừa kế

Một số trường hợp điển hình:

• Xuất hiện di chúc hợp pháp sau khi đã chia theo pháp luật

• Xuất hiện người thừa kế mới

• Có người thuộc diện hưởng di sản không phụ thuộc nội dung di chúc

Khi đó, người đã nhận di sản vẫn được hưởng nhưng bị giảm phần tương ứng

5. Những bất cập trong quy định pháp luật hiện hành

Mặc dù pháp luật đã có quy định xử lý, nhưng vẫn tồn tại một số bất cập, như sau:

- Chưa quy định về hoa lợi, lợi tức

Chưa làm rõ “Ai được hưởng hoa lợi, lợi tức phát sinh trong thời gian người bị bác bỏ đã quản lý di sản”.

- Chưa quy định chi phí quản lý di sản

Chưa xác định: “Người bị bác bỏ có được yêu cầu hoàn trả chi phí bảo quản, tôn tạo tài sản hay không”.

- Thời hiệu dài (10 năm)

Theo quy định: Thời hiệu yêu cầu bác bỏ quyền thừa kế là 10 năm

→ Điều này có thể dẫn đến:

• Giá trị tài sản thay đổi lớn

• Phát sinh tranh chấp phức tạp về lợi ích

Tóm lại, việc phân chia di sản thừa kế trong trường hợp có người bị bác bỏ quyền thừa kế là một tình huống pháp lý phức tạp, đòi hỏi phải kết hợp linh hoạt giữa thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật. Quy định tại Điều 662 Bộ luật Dân sự 2015 đã tạo nền tảng quan trọng, tuy nhiên vẫn cần tiếp tục hoàn thiện để đảm bảo công bằng, minh bạch và ổn định trong quan hệ dân sự.

Tham khảo thêm: Dịch vụ khai nhận di sản thừa kế

Chuyên đề trên đây là chia sẻ của chúng tôi về vấn đề Chia thừa kế theo di chúc khi có người bị bác bỏ quyền thừa kế nhằm hỗ trợ người đọc có thêm kiến thức về pháp luật, không nhằm mục đích thương mại. Các thông tin trong chuyên đề Chia thừa kế theo di chúc khi có người bị bác bỏ quyền thừa kế chỉ là quan điểm cá nhân người viết, người đọc chỉ tham khảo. Chúng tôi đề nghị Quý Khách hàng nên tham khảo ý kiến chuyên môn từ Luật sư của chúng tôi đối với các vấn đề cụ thể. Các yêu cầu giải đáp thắc mắc hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng của chúng tôi theo địa chỉ phía trên hoặc liên hệ qua Hotline: 0978845617, Email: info@luatsuhcm.com.