Theo Điều 612 của Bộ luật Dân sự 2015, di sản được hiểu là tài sản riêng của người đã chết và phần tài sản của người đó trong khối tài sản chung với người khác.
Từ quy định này có thể thấy di sản thừa kế có một số đặc điểm cơ bản sau:
Thứ nhất, di sản là tài sản của người đã qua đời.
Di sản chỉ phát sinh khi một cá nhân chết. Khi đó, toàn bộ tài sản thuộc quyền sở hữu hợp pháp của người này sẽ trở thành di sản và được chuyển giao cho người thừa kế theo di chúc hoặc theo quy định của pháp luật.
Thứ hai, di sản có thể bao gồm nhiều loại tài sản khác nhau.
Di sản thừa kế không chỉ giới hạn ở tài sản riêng mà còn có thể là phần quyền sở hữu của trong khối tài sản chung với người khác. Trong thực tế, di sản có thể bao gồm:
Tiền, vàng, đá quý, trang sức và các tài sản có giá trị khác;
Nhà ở, quyền sử dụng đất, công trình xây dựng hoặc tài sản gắn liền với đất;
Cổ phần, cổ phiếu, trái phiếu và các loại giấy tờ có giá.
Thứ ba, việc phân chia di sản có thể thực hiện theo hai hình thức.
Chia theo di chúc: nếu người để lại di sản đã lập di chúc hợp pháp thì tài sản sẽ được phân chia theo nội dung của di chúc.
Chia theo pháp luật: trong trường hợp không có di chúc hoặc di chúc không hợp lệ thì di sản được phân chia theo quy định về hàng thừa kế của pháp luật.
Có thể hiểu rằng di sản thừa kế là toàn bộ tài sản thuộc quyền sở hữu của người đã chết, bao gồm tài sản riêng và phần tài sản trong khối tài sản chung, được chuyển giao cho người thừa kế theo di chúc hoặc theo quy định của pháp luật.
Tham khảo thêm: Tư vấn thủ tục kê khai di sản thừa kế
Cách chia thừa kế khi anh em trong nhà không thống nhất là vấn đề khá phổ biến trong thực tế, đặc biệt khi di sản là quyền sử dụng đất hoặc tài sản có giá trị lớn. Khi các đồng thừa kế không đạt được sự đồng thuận về việc phân chia di sản, pháp luật Việt Nam đã có những quy định cụ thể để giải quyết nhằm đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.
Trong nhiều trường hợp, dù ban đầu có sự bất đồng nhưng các anh em trong gia đình vẫn có thể tự thỏa thuận về việc phân chia di sản. Việc thỏa thuận có thể thực hiện thông qua:
Lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản tại tổ chức công chứng.
Một hoặc một số người nhận tài sản và thanh toán giá trị phần thừa kế cho những người còn lại.
Các đồng thừa kế cùng đứng tên trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nếu di sản là đất đai.
Theo quy định tại Điều 656 của Bộ luật Dân sự 2015, những người thừa kế có quyền thỏa thuận về việc phân chia di sản, cách thức phân chia và người quản lý di sản thông qua Họp mặt giữa những người thừa kế (việc họp mặt này cần được thành lập bằng văn bản).
Theo Điều 624 của Bộ luật Dân sự 2015, di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Vì vậy, người lập di chúc có quyền quyết định ai là người được hưởng di sản và phần tài sản mà mỗi người được nhận.
Căn cứ Điều 626 Bộ luật Dân sự 2015, người lập di chúc có các quyền như: chỉ định người thừa kế, truất quyền hưởng di sản của người khác hoặc phân chia tài sản cho từng người theo phần cụ thể.
Tuy nhiên, để di chúc có hiệu lực pháp lý, phải đáp ứng các điều kiện tại Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, gồm:
Nội dung di chúc không vi phạm điều cấm của pháp luật, không trái đạo đức xã hội.
Hình thức di chúc phù hợp với quy định pháp luật.
Người lập di chúc minh mẫn, tự nguyện, không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép.
Khi di chúc hợp pháp, việc phân chia di sản phải thực hiện theo nội dung di chúc, dù các anh em trong gia đình có đồng ý hay không. Trường hợp người được chỉ định thừa kế không muốn nhận tài sản thì có quyền từ chối nhận di sản theo quy định của pháp luật.
Bên cạnh việc chia di sản theo di chúc, trong nhiều trường hợp di sản sẽ được phân chia theo quy định của pháp luật. Theo Điều 650 của Bộ luật Dân sự 2015, thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong các trường hợp sau:
Người chết không để lại di chúc hoặc di chúc không hợp pháp.
Người được chỉ định trong di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc, hoặc tổ chức được chỉ định thừa kế không còn tồn tại tại thời điểm mở thừa kế.
Người được chỉ định nhận di sản không có quyền hưởng thừa kế hoặc từ chối nhận di sản.
Phần tài sản không được định đoạt trong di chúc hoặc phần di chúc không có hiệu lực.
Khi di sản được chia theo pháp luật, việc phân chia sẽ căn cứ vào các hàng thừa kế quy định tại Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, cụ thể:
Hàng thừa kế thứ nhất: vợ, chồng, cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết.
Hàng thừa kế thứ hai: ông bà nội, ông bà ngoại, anh chị em ruột của người chết; cháu ruột mà người chết là ông bà nội, ông bà ngoại.
Hàng thừa kế thứ ba: cụ nội, cụ ngoại; bác, chú, cậu, cô, dì ruột; cháu ruột mà người chết là bác, chú, cậu, cô, dì; chắt ruột của người chết.
Những người cùng hàng thừa kế được hưởng phần di sản bằng nhau. Chỉ khi không còn ai ở hàng thừa kế trước thì những người ở hàng thừa kế tiếp theo mới được hưởng di sản.
Nếu các bên không thể tự thỏa thuận về việc phân chia di sản, một hoặc nhiều người thừa kế có quyền khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp thừa kế.
Theo quy định của điểm a khoản 1 Điều 35 (sửa đổi bởi Khoản 2 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Tố tụng dân sự, Luật Tố tụng hành chính, Luật Tư pháp người chưa thành niên, Luật Phá sản và Luật Hòa giải, đối thoại tại tòa án 2025) và Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, cụ thể tại Điều 35 và Điều 39:
Tòa án nhân dân khu vực nơi có di sản (ví dụ: nơi có đất) có thẩm quyền giải quyết tranh chấp thừa kế.
Tòa án sẽ căn cứ vào di chúc (nếu có), quy định pháp luật và quyền lợi của từng người thừa kế để phân chia tài sản.
Khi anh em trong nhà không thống nhất về việc chia thừa kế, các bên nên ưu tiên thỏa thuận để tránh tranh chấp kéo dài. Trường hợp không đạt được sự đồng thuận, người thừa kế có thể yêu cầu Tòa án giải quyết theo quy định pháp luật để đảm bảo việc phân chia di sản được thực hiện công bằng và đúng quy định.
Trong trường hợp tranh chấp thừa kế giữa các anh em kéo dài và di sản chưa được phân chia, việc quản lý và sử dụng tài sản sẽ được thực hiện theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015.
Theo Điều 656, sau khi mở thừa kế, những người thừa kế có thể họp mặt để thỏa thuận cử người quản lý di sản hoặc người phân chia di sản. Người được cử có trách nhiệm bảo quản, quản lý tài sản và thực hiện việc phân chia theo thỏa thuận hoặc theo quy định pháp luật.
Trường hợp các bên không thỏa thuận được người quản lý di sản, người đang trực tiếp quản lý tài sản có trách nhiệm tiếp tục bảo quản di sản, không được tự ý định đoạt, chuyển nhượng hoặc sử dụng tài sản vì lợi ích riêng nếu chưa có sự đồng ý của các đồng thừa kế.
Ngoài ra, theo Điều 661 Bộ luật Dân sự 2015, nếu việc chia di sản ngay lập tức có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống của vợ hoặc chồng còn sống và gia đình, người còn sống có quyền yêu cầu Tòa án xác định phần di sản nhưng tạm thời chưa chia trong một thời hạn nhất định (tối đa 03 năm và có thể gia hạn thêm một lần).
Khi tranh chấp thừa kế kéo dài, di sản thường được giao cho một người quản lý hoặc người đang quản lý tiếp tục bảo quản tài sản. Việc sử dụng, chuyển nhượng hoặc định đoạt tài sản chỉ được thực hiện khi có sự thỏa thuận của các đồng thừa kế hoặc theo quyết định của Tòa án.
Tham khảo thêm: Luật sư giải quyết tranh chấp thừa kế là nhà đất
Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, những người thừa kế có quyền thỏa thuận về cách thức phân chia di sản. Vì vậy, các anh em trong gia đình hoàn toàn có thể thống nhất chia thừa kế bằng tiền thay vì chia trực tiếp tài sản.
Căn cứ khoản 2 Điều 656 Bộ luật Dân sự 2015, sau khi mở thừa kế, những người thừa kế có thể họp mặt để thỏa thuận về cách thức phân chia di sản, và mọi thỏa thuận này phải được lập thành văn bản.
Ngoài ra, theo khoản 2 Điều 660 Bộ luật Dân sự 2015, khi phân chia di sản theo pháp luật, nếu tài sản không thể chia đều bằng hiện vật thì các đồng thừa kế có thể thỏa thuận định giá tài sản và cử một người nhận tài sản, sau đó thanh toán lại giá trị phần thừa kế cho những người còn lại.
Anh em trong gia đình có thể thỏa thuận chia thừa kế bằng tiền thay vì chia trực tiếp tài sản. Việc này phải dựa trên sự thống nhất của các đồng thừa kế và nên được lập thành văn bản để đảm bảo giá trị pháp lý.
Tham khảo thêm: Tư vấn cách chia tài sản thừa kế theo quy định pháp luật
Chuyên đề trên đây là chia sẻ của chúng tôi về vấn đề “Cách chia thừa kế khi anh em trong nhà không thống nhất” nhằm hỗ trợ người đọc có thêm kiến thức về pháp luật, không nhằm mục đích thương mại. Các thông tin trong chuyên đề “Cách chia thừa kế khi anh em trong nhà không thống nhất”chỉ là quan điểm cá nhân người viết, người đọc chỉ tham khảo. Chúng tôi đề nghị Quý Khách hàng nên tham khảo ý kiến chuyên môn từ Luật sư của chúng tôi đối với các vấn đề cụ thể. Các yêu cầu giải đáp thắc mắc hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng của chúng tôi theo địa chỉ phía trên hoặc liên hệ qua Hotline: 0978845617, Email: info@luatsuhcm.com.
Tác giả: Thảo Phan Kim
Chúng tôi trên mạng xã hội