Người không được quyền hưởng di sản là người được hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật của người để lại di sản nhưng họ mất quyền thừa kế đó do có hành vi thuộc một trong các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 621 BLDS 2015 bao gồm:
Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe hoặc về hành vi ngược đãi nghiêm trọng, hành hạ người để lại di sản, xâm phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của người đó;
Người vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng người để lại di sản;
Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng người thừa kế khác nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ phần di sản mà người thừa kế đó có quyền hưởng;
Người có hành vi lừa dối, cưỡng ép hoặc ngăn cản người để lại di sản trong việc lập di chúc; giả mạo di chúc, sửa chữa di chúc, hủy di chúc, che giấu di chúc nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ di sản trái với ý chí của người để lại di sản.
Những người không được quyền hưởng di sản trong trường hợp này còn được gọi là người thừa kế bị tước quyền hưởng di sản, tức là các chủ thể vốn có quyền hưởng di sản theo di chúc hoặc theo pháp luật của người để lại di sản, nhưng quyền này không được thực hiện do bị pháp luật loại trừ trên cơ sở các hành vi vi phạm đã được quy định. Nói cách khác, đây là trường hợp người thừa kế đã phát sinh quyền hưởng di sản một cách hợp pháp, nhưng sau đó bị tước bỏ quyền đó theo quy định của pháp luật, dẫn đến việc không còn được tham gia vào quá trình phân chia di sản.
👉 Tham khảo thêm: Tư vấn cách chia tài sản thừa kế theo quy định pháp luật
Việc người thừa kế không được quyền hưởng di sản theo quy định pháp luật có được khôi phục quyền hưởng hay không là một vấn đề pháp lý cần được xem xét trong mối quan hệ giữa nguyên tắc loại trừ quyền thừa kế và việc tôn trọng ý chí của người để lại di sản. Như vậy, dựa theo việc tôn trọng ý chí của người để lại di sản, những người này “vẫn được hưởng di sản, nếu người để lại di sản đã biết hành vi của những người đó, nhưng vẫn cho họ hưởng di sản theo di chúc” quy định tại Khoản 2 Điều 621 Bộ luật dân sự 2015 có thể hiểu:
Người để lại di sản đã biết về hành vi thuộc một trong các trường hợp tại khoản 1 Điều 621 Bộ luật dân sự 2015 của người không được quyền hưởng di sản nhưng “vẫn cho họ hưởng di sản theo di chúc”, tức người thừa kế chỉ khôi phục quyền hưởng di sản theo di chúc của người để lại di sản.
Ví dụ 1: Ông A có hai người con là B và C. Trong thời gian sống, B có hành vi cố ý gây thương tích cho ông A và đã bị Tòa án kết án, thuộc trường hợp không được quyền hưởng di sản theo khoản 1 Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015. Tuy nhiên, sau đó ông A biết rõ hành vi vi phạm của B nhưng vẫn quyết định lập di chúc, trong đó để lại một phần di sản cho B là 100 triệu đồng. Theo tình huống trên, anh B bị Tòa án kết án về hành vi cố ý gây thương tích cho ông A bằng bản án có hiệu lực pháp luật, ông A tuy đã biết được hành vi của anh B hành hạ mình nhưng vẫn lập di chúc cho anh B hưởng thì quyền hưởng di sản của anh B được “khôi phục”. Nếu hiểu ý chí của ông A chỉ “khôi phục” quyền hưởng di sản theo di chúc của anh B thì anh B chỉ nhận được 100 triệu đồng theo di chúc.
Ví dụ 2: Di sản thừa kế của ông A để lại là di sản 900 triệu đồng (tình huống giả định ông A không để lại bất kỳ nghĩa vụ tài sản và chi phí liên quan đến thừa kế nào). Ông A chỉ định cho anh C hưởng 2/3 di sản là 900 triệu đồng x 2/3 = 600 triệu đồng. Ông A cũng chỉ định cho anh B hưởng 100 triệu đồng. Sau khi phân chia di sản theo di chúc cho anh B và anh C, di sản thừa kế chia theo pháp luật còn 900 – 600 – 100 = 200 triệu đồng. Hàng thừa kế thứ nhất của ông A gồm anh B và anh C nên chỉ có anh C được hưởng phần di sản thừa kế theo pháp luật là 200 triệu đồng.
Cá nhân có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình trước khi chết trong đó có quyền truất quyền hưởng di sản của người thừa kế theo khoản 1 Điều 626 Bộ luật dân sự 2015. Việc truất quyền hưởng di sản một người thừa kế nào đó có thể hiểu theo hai cách:
Nghĩa thứ nhất, người để lại di sản nói rõ trong di chúc không cho người thừa kế theo pháp luật nào đó hưởng di sản, theo nghĩa này được hiểu người thừa kế đó bị người để lại di sản truất bỏ hoàn toàn quyền hưởng di sản thừa kế.
Nghĩa thứ hai, người để lại di sản tuy không nói rõ việc không cho một người thừa kế theo pháp luật nào đó hưởng di sản trong di chúc nhưng lại định đoạt di sản cho những người khác mà không phân định di sản cho người đó, theo nghĩa này, do luật chưa quy định cụ thể nên chưa thể đưa ra kết luận là có được hiểu là truất quyền hưởng di sản như trên không. Có ý kiến cho rằng chỉ cần người để lại di sản “không muốn cho người thừa kế đó hưởng di sản của mình mà không cần nêu lý do” thì đó chính là truất quyền hưởng di sản (có thể ghi rõ trong di chúc là truất quyền thừa kế hoặc không ghi rõ trong di chúc nhưng thực tế không cho hưởng di sản…). Ý kiến khác cho rằng truất quyền thừa kế là việc người để lại di sản xác định rõ trong di chúc về việc không cho ai được hưởng di sản của mình, chỉ đích danh ai đó nằm trong phạm vi ba hàng thừa kế không được quyền hưởng di sản (truất quyền minh thị hay truất quyền trực tiếp).
Do điều luật chưa có quy định cụ thể nên vẫn gây một số vướng mắc nhất định trong việc tính nhân suất để xác định một suất thừa kế theo pháp luật, ảnh hưởng đến quá trình và kết quả phân chia di sản thừa kế theo di chúc.
👉 Tham khảo thêm: Dịch vụ khai nhận di sản thừa kế
Chuyên đề trên đây là chia sẻ của chúng tôi về vấn đề phân chia di sản theo di chúc khi có người không được nhận di sản nhằm hỗ trợ người đọc có thêm kiến thức về pháp luật, không nhằm mục đích thương mại. Các thông tin trong chuyên đề phân chia di sản theo di chúc có người không được nhận di sản chỉ là quan điểm cá nhân người viết, người đọc chỉ tham khảo. Chúng tôi đề nghị Quý Khách hàng nên tham khảo ý kiến chuyên môn từ Luật sư của chúng tôi đối với các vấn đề cụ thể. Các yêu cầu giải đáp thắc mắc hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng của chúng tôi theo địa chỉ phía trên hoặc liên hệ qua Hotline: 0978845617, Email: info@luatsuhcm.com
Tác giả: Thảo Phan Kim
Chúng tôi trên mạng xã hội