Phân chia di sản thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc

1. Những người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc

Quy định về thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc, một mặt đặt ra giới hạn đối với nguyên tắc tự do định đoạt của người lập di chúc, mặt khác lại tạo ra sự gắn kết giữa hai chế định thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật. Chính sự đan xen này góp phần hình thành đặc trưng riêng trong cơ chế phân chia di sản, khi việc thực hiện di chúc không hoàn toàn tách biệt mà luôn có sự điều chỉnh, bổ trợ bởi các quy định của pháp luật nhằm bảo đảm quyền lợi của những chủ thể nhất định. Căn cứ theo khoản 1 Điều 644 Bộ luật dân sự 2015, những người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc bao gồm: 

• Con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng

• Con thành niên mà không có khả năng lao động

Đối với con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng, việc xác định tư cách người được hưởng di sản không phụ thuộc vào nội dung di chúc tương đối rõ ràng, có thể căn cứ vào giấy tờ nhân thân và quan hệ gia đình. Tuy nhiên, đối với con thành niên không có khả năng lao động, việc xác định lại phức tạp hơn do pháp luật hiện hành không đưa ra một khái niệm cụ thể, thống nhất về tiêu chí này. Như vậy, áp dụng nguyên tắc áp dụng tương tự pháp luật theo Điều 6 Bộ luật dân sự 2015, tham khảo theo Nghị quyết 03/2006/NQ-HĐTP (thay thế bởi Nghị quyết 02/2022/NQ-HĐTP) nêu rõ “không có khả năng lao động” là trường hợp “do bị liệt cột sống, mù hai mắt, liệt hai chi, bị tâm thần nặng và các trường hợp khác do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định bị suy giảm khả năng lao động vĩnh viễn từ 81% trở lên”. Đồng thời, họ còn cần phải có người chăm sóc thì được xác định là người mất khả năng lao động.

👉 Tham khảo thêm:  Dịch vụ khai nhận di sản thừa kế

2. Phân chia di sản không phụ thuộc vào nội dung di chúc

Theo quy định của pháp luật, người để lại di sản có quyền chỉ định người thừa kế, truất quyền hưởng di sản của người thừa kế di sản theo pháp luật. Tuy nhiên, tại Điều 644 những người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc nêu trên khi “không được người để lại di sản cho hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng phần di sản ít hơn hai phần ba suất đó” thì người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc có thể viện dẫn Điều 644 để đòi phần di sản tối thiểu mà mình được hưởng bằng 2/3 của một suất thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia theo pháp luật (với điều kiện chấp nhận di sản theo pháp luật). Tại điều khoản này có hai trường hợp xảy ra: 

• Thứ nhất, người để lại di sản có di chúc nhưng nội dung di chúc không có những người thừa kế nêu trên thì họ vẫn được hưởng ⅔ của một suất thừa kế theo pháp luật

Ví dụ: Ông A (vợ mất) có 3 người con A, B và C, trong đó C dưới 18 tuổi. Tổng tài sản của ông A là 3 tỷ. Ông A để lại di chúc chia đều 3 tỷ cho A và B mà không có phần của C. Tuy nhiên, xét theo Điều 644 BLDS 2015 thì C thuộc người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc nên vẫn được hưởng ⅔ của một suất thừa kế, tức là được hưởng 667 triệu.

• Thứ hai, người để lại di sản có di chúc nhưng nội dung di chúc chỉ định đoạt một phần tài sản, còn một phần thì chia theo pháp luật, nhưng những người không phụ thuộc theo nội dung di chúc vẫn chỉ được hưởng ít hơn ⅔ của một suất thừa kế theo pháp luật

Ví dụ: Ông A có 3 tỷ, viết di chúc để lại 2 tỷ chia đều cho A và B, còn lại 1 tỷ chia theo pháp luật thì C chỉ được 333,3 triệu ít hơn ⅔ của một suất thừa kế thì C vẫn sẽ được chia lại (trích từ những người thừa kế còn lại) để đủ một suất thừa kế theo quy định. 

Khi phân chia di sản thừa kế theo di chúc trong trường hợp có người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc, ngoài việc phải đảm bảo cho người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc nhận đủ kỷ phần luật định cũng phải chú ý đến các vấn đề như thời điểm xác định người thừa kế và phần di sản thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc, việc trích trừ để bù đủ kỷ phần cho những người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc và thứ tự cắt giảm các thành phần di sản thừa kế theo di chúc. 

👉 Tham khảo thêm: Thủ tục phân chia di sản - hướng dẫn từ Luật sư

Chuyên đề trên đây là chia sẻ của chúng tôi về vấn đề phân chia di sản không phụ thuộc vào nội dung di chúc nhằm hỗ trợ người đọc có thêm kiến thức về pháp luật, không nhằm mục đích thương mại. Các thông tin trong chuyên đề phân chia di sản không phụ thuộc vào nội dung di chúc chỉ là quan điểm cá nhân người viết, người đọc chỉ tham khảo. Chúng tôi đề nghị Quý Khách hàng nên tham khảo ý kiến chuyên môn từ Luật sư của chúng tôi đối với các vấn đề cụ thể. Các yêu cầu giải đáp thắc mắc hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng của chúng tôi theo địa chỉ phía trên hoặc liên hệ qua Hotline: 0978845617, Email: info@luatsuhcm.com.