Theo Điều 613 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế là cá nhân còn sống tại thời điểm mở thừa kế hoặc đã thành thai trước khi người để lại di sản chết và được sinh ra, còn sống sau thời điểm mở thừa kế. Trường hợp người thừa kế theo di chúc không phải là cá nhân thì tổ chức đó phải tồn tại tại thời điểm mở thừa kế.
Theo Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Ngoài ra, Điều 649 Bộ luật Dân sự 2015 cũng quy định thừa kế theo pháp luật là việc chia di sản theo hàng thừa kế, điều kiện và trình tự do pháp luật quy định.
Như vậy, có thể hiểu thừa kế là sự chuyển dịch tài sản của người đã chết cho người còn sống. Việc thừa kế thường được thực hiện theo hai hình thức:
Thừa kế theo di chúc: là việc người để lại di sản định đoạt tài sản của mình cho người khác theo ý chí được thể hiện trong di chúc khi còn sống.
Thừa kế theo pháp luật: là việc phân chia di sản theo các hàng thừa kế, điều kiện và trình tự do pháp luật quy định trong trường hợp không có di chúc hoặc di chúc không hợp pháp.
Theo khoản 1 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, một số người thừa kế vẫn được hưởng một phần di sản nhất định không phụ thuộc vào nội dung của di chúc. Cụ thể, họ vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia theo pháp luật, trong trường hợp không được người lập di chúc cho hưởng hoặc chỉ được hưởng ít hơn mức này.
Những người thuộc diện thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc bao gồm:
Con chưa thành niên của người để lại di sản;
Cha, mẹ của người để lại di sản;
Vợ hoặc chồng của người để lại di sản;
Con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động.
Tuy nhiên, để được hưởng phần di sản này, những người trên cần đáp ứng một số điều kiện như:
Không từ chối nhận di sản thừa kế;
Không thuộc trường hợp không có quyền hưởng di sản theo quy định của pháp luật.
Theo khoản 1 Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015, những người không có quyền hưởng di sản bao gồm:
Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe hoặc có hành vi ngược đãi, hành hạ nghiêm trọng người để lại di sản;
Người vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng người để lại di sản;
Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng của người thừa kế khác nhằm chiếm đoạt phần di sản;
Người có hành vi lừa dối, cưỡng ép hoặc ngăn cản việc lập di chúc; giả mạo, sửa chữa, hủy hoặc che giấu di chúc nhằm hưởng di sản trái với ý chí của người để lại di sản.
Do đó, trong một số trường hợp nhất định, dù không được ghi tên trong di chúc hoặc được hưởng phần di sản ít hơn, những người thuộc diện thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc vẫn có quyền được hưởng một phần di sản theo quy định của pháp luật.
Tham khảo thêm: Dịch vụ khai nhận di sản thừa kế
Theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, các đối tượng như con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng của người để lại di sản và con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động vẫn được hưởng một phần di sản nhất định, ngay cả khi nội dung di chúc không đề cập đến họ hoặc chỉ cho họ hưởng phần di sản ít hơn mức pháp luật quy định.
Cụ thể, những người này sẽ được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật, nếu di sản được chia theo pháp luật trong các trường hợp sau:
Không được người lập di chúc cho hưởng di sản;
Chỉ được hưởng phần di sản ít hơn hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật.
Cách tính phần di sản được hưởng được xác định như sau:
Phần di sản được hưởng = 2/3 × (Tổng giá trị di sản thừa kế / Số người hưởng di sản thừa kế hợp pháp)
Trong đó:
Tổng giá trị di sản thừa kế là phần tài sản còn lại sau khi đã thanh toán các nghĩa vụ và chi phí liên quan đến thừa kế theo quy định tại Điều 658 Bộ luật Dân sự 2015, bao gồm:
Chi phí hợp lý cho việc mai táng;
Tiền cấp dưỡng còn thiếu;
Chi phí bảo quản di sản;
Tiền trợ cấp cho người sống nương nhờ;
Tiền công lao động;
Tiền bồi thường thiệt hại;
Thuế và các khoản phải nộp cho Nhà nước;
Các khoản nợ đối với cá nhân, tổ chức;
Tiền phạt và các chi phí khác.
Số người hưởng di sản thừa kế hợp pháp là những người thuộc cùng hàng thừa kế theo quy định của pháp luật (hàng thừa kế thứ nhất, thứ hai hoặc thứ ba). Trong đó không bao gồm những người từ chối nhận di sản hoặc không có quyền hưởng di sản theo quy định của pháp luật.
Như vậy, quy định về cách xác định phần di sản dành cho người thừa kế không phụ thuộc vào di chúc nhằm bảo đảm quyền lợi tối thiểu cho những người thân thích gần gũi hoặc có hoàn cảnh đặc biệt, tránh việc họ bị loại trừ hoàn toàn khỏi quyền thừa kế.
Mặc dù pháp luật quy định một số người thừa kế được hưởng di sản không phụ thuộc vào nội dung của di chúc, tuy nhiên trong một số trường hợp nhất định, những người này vẫn có thể không được hưởng di sản thừa kế theo quy định của pháp luật.
Cụ thể, các trường hợp không được hưởng di sản bao gồm:
Từ chối nhận di sản thừa kế: Người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản theo quy định tại khoản 1 Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015. Khi đã có văn bản từ chối nhận di sản hợp lệ thì sẽ không được hưởng phần di sản đó.
Thuộc trường hợp không có quyền hưởng di sản: Theo quy định của khoản 1 Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015, một số người dù thuộc hàng thừa kế nhưng vẫn bị tước quyền hưởng di sản nếu có hành vi vi phạm nghiêm trọng, như:
Cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe hoặc ngược đãi nghiêm trọng người để lại di sản;
Vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng người để lại di sản;
Cố ý xâm phạm tính mạng của người thừa kế khác nhằm chiếm đoạt phần di sản;
Có hành vi lừa dối, cưỡng ép, ngăn cản việc lập di chúc hoặc giả mạo, sửa chữa, hủy, che giấu di chúc nhằm hưởng di sản trái với ý chí của người để lại di sản.
Do đó, mặc dù pháp luật bảo vệ quyền lợi của một số đối tượng bằng cách cho phép họ được hưởng di sản không phụ thuộc vào nội dung di chúc, nhưng nếu rơi vào các trường hợp nêu trên thì họ vẫn không được hưởng di sản thừa kế theo quy định của pháp luật.
Khi xác định người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc, cần lưu ý một số vấn đề quan trọng sau:
Chỉ áp dụng đối với một số đối tượng nhất định: Quy định này chỉ áp dụng đối với con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng của người để lại di sản và con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động.
Phải có quan hệ hợp pháp với người để lại di sản: Những người thuộc diện được hưởng di sản phải chứng minh được mối quan hệ hợp pháp như quan hệ cha mẹ – con, vợ – chồng theo quy định của pháp luật.
Không áp dụng nếu người thừa kế từ chối nhận di sản: Trong trường hợp người thừa kế tự nguyện từ chối nhận di sản theo đúng quy định thì sẽ không được hưởng phần di sản này.
Không áp dụng đối với người không có quyền hưởng di sản: Nếu người thừa kế thuộc các trường hợp bị tước quyền hưởng di sản theo quy định của pháp luật thì cũng không được hưởng phần di sản dù thuộc diện thừa kế không phụ thuộc vào di chúc.
Phần di sản được hưởng chỉ là mức tối thiểu: Những người thuộc diện này chỉ được bảo đảm hưởng ít nhất hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật, không phải toàn bộ di sản.
Tóm lại, việc xác định người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc cần căn cứ vào đối tượng, điều kiện pháp lý và hoàn cảnh cụ thể, nhằm bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các thành viên trong gia đình theo quy định của pháp luật.
Tham khảo thêm: Thủ tục, hồ sơ khai di sản thừa kế tại Tp.HCM
Chuyên đề trên đây là chia sẻ của chúng tôi về vấn đề Người thừa kế không bị phụ thuộc vào di chúc gồm những ai? nhằm hỗ trợ người đọc có thêm kiến thức về pháp luật, không nhằm mục đích thương mại. Các thông tin trong chuyên đề Người thừa kế không bị phụ thuộc vào di chúc gồm những ai? chỉ là quan điểm cá nhân người viết, người đọc chỉ tham khảo. Chúng tôi đề nghị Quý Khách hàng nên tham khảo ý kiến chuyên môn từ Luật sư của chúng tôi đối với các vấn đề cụ thể. Các yêu cầu giải đáp thắc mắc hãy liên hệ trực tiếp với Văn phòng của chúng tôi theo địa chỉ phía trên hoặc liên hệ qua Hotline: 0978845617, Email: info@luatsuhcm.com.
Tác giả: Thảo Phan Kim
Chúng tôi trên mạng xã hội