Thông tin bản án: Bản án dân sự phúc thẩm số 112/2026/DS-PT ngày 30/01/2026 của Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội xét xử phúc thẩm vụ án “Tranh chấp chia thừa kế” (thụ lý số 824/2025/TLPT-DS ngày 28/11/2025) do có kháng cáo của bị đơn đối với Bản án dân sự sơ thẩm số 126/2025/DSST ngày 24/6/2025 của Tòa án nhân dân quận Ba Đình.
Đương sự:
+ Nguyên đơn: Ông Vũ Quốc K (sinh năm 1958), ông Vũ Quốc H (sinh năm 1963) và anh Vũ Quốc Đ (sinh năm 1998).
+ Bị đơn: Ông Vũ Lê Đ1 (sinh năm 1970) và bà Nguyễn Thị H1 (sinh năm 1962).
+ Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan: Ông Nguyễn Văn H2 (sinh năm 1936) và bà Nghiêm Thị B (sinh năm 1955).
Mô tả sơ lược về vụ việc: Cụ Vũ Quốc C1 (chết năm 2012) và cụ Lê Thị T2 (chết năm 2015) chết không để lại di chúc, có khối di sản là nhà đất diện tích 51,2 m² tại số B phố N, phường C, quận B, thành phố Hà Nội trị giá 14.345.481.700 đồng. Các nguyên đơn khởi kiện yêu cầu chia thừa kế theo pháp luật bằng giá trị. Quá trình giải quyết phát sinh nghĩa vụ trả nợ của người để lại di sản xuất phát từ Hợp đồng đặt cọc mua bán nhà năm 2000 với bên thứ ba (ông H2, bà B), cùng tranh chấp về việc bà H1 (con dâu, vợ ông Vũ Quốc V – người đã chết trước bố mẹ năm 2003) đòi chia 01 suất thừa kế và công sức tạo lập nhà đất. Tòa án cấp sơ thẩm chấp nhận ghi nhận sự thỏa thuận trả nợ 1,25 tỷ đồng cho bà B và ông H2; xác định hàng thừa kế gồm 04 người K, H, Đ1 và anh Đ là thừa kế thế vị; trích 500 triệu đồng công sức cho ông Đ1; hỗ trợ bà H1 300 triệu đồng; giao nhà đất cho ông Đ1 và buộc ông Đ1 thanh toán kỷ phần bằng tiền cho các đồng thừa kế khác. Bị đơn bà H1 kháng cáo toàn bộ bản án. Tòa án cấp phúc thẩm tuyên chấp nhận một phần kháng cáo của bà H1, nâng mức công sức gìn giữ di sản và phụng dưỡng của bà H1 lên 800 triệu đồng, giữ nguyên việc giao hiện vật nhà đất cho ông Đ1 và điều chỉnh lại kỷ phần chi trả cho các thừa kế.
👉 Tham khảo thêm: Luật sư giỏi về giải quyết tranh chấp đất đai
Cụ Vũ Quốc C1 và cụ Lê Thị T2 sinh được 05 người con: ông Vũ Quốc K, ông Vũ Quốc S (chết năm 2007, có 01 con chung là anh Vũ Quốc Đ), ông Vũ Quốc H, ông Vũ Quốc V (kết hôn với bà Nguyễn Thị H1, không có con, chết năm 2003) và ông Vũ Lê Đ1. Hai cụ tạo lập khối tài sản là thửa đất số 21-1, tờ bản đồ 7E-II-36, diện tích 51,2 m² gắn liền nhà cấp 4 tại số B phố N, phường C, quận B, Hà Nội (được cấp GCNQSDĐ ngày 22/8/2011 đứng tên cụ C1 và cụ T2). Năm 2012 cụ C1 mất, năm 2015 cụ T2 mất, cả hai cụ đều không để lại di chúc. Sau khi chồng chết năm 2003, bà H1 tiếp tục sinh sống tại nhà đất này cùng cụ C1, cụ T2 và ông Đ1 cho đến nay.
Ngày 26/7/2000, do bà Nghiêm Thị B chưa có hộ khẩu Hà Nội nên nhờ cậu ruột là ông Nguyễn Văn H2 đứng tên ký hợp đồng đặt cọc mua căn nhà trên của cụ C1 với giá thỏa thuận 174 cây vàng (đã trả tiền 2 đợt tổng cộng 64.000.000 đồng). Sau đó cụ C1 không bán nữa nhưng chưa hoàn trả lại tiền cọc. Khi vụ án chia thừa kế được thụ lý, bà B và ông H2 có yêu cầu độc lập đòi tiếp tục mua nhà hoặc buộc những người thừa kế trả lại tiền cọc quy đổi thành 12,8 cây vàng kèm tiền lãi.
Tại cấp sơ thẩm, Hội đồng định giá xác định tổng giá trị nhà đất là 14.345.481.700 đồng. Những người thừa kế của cụ C1 đã tự nguyện thống nhất thỏa thuận trích thanh toán cho bà B và ông H2 số tiền 1.250.000.000 đồng để tất toán nghĩa vụ đặt cọc năm 2000. Bà H1 yêu cầu được chia 01 kỷ phần thừa kế hoặc công sức đóng góp bằng hiện vật nhà đất để sinh sống, buôn bán.
Bản án sơ thẩm số 126/2025/DSST ngày 24/6/2025 của TAND quận Ba Đình: Xác định di sản thừa kế gồm 4 kỷ phần ông K, ông H, ông Đ1 và anh Đ thừa kế thế vị ông S; trừ 1,25 tỷ đồng trả nợ cho bà B và ông H2; trích 500 triệu đồng tính công sức quản lý, tôn tạo di sản cho ông Đ1; ghi nhận sự hỗ trợ tự nguyện 300 triệu đồng cho bà H1; giao toàn bộ nhà đất cho ông Đ1 sở hữu và buộc ông Đ1 thanh toán cho mỗi kỷ phần của ông K, ông H, anh Đ là 3.073.870.425 đồng, trả cho bà H1 300 triệu đồng và trả cho bà B và ông H2 1,25 tỷ đồng.
Bà H1 kháng cáo toàn bộ bản án sơ thẩm. Tại phiên tòa phúc thẩm ngày 30/01/2026, các con đẻ và cháu nội của hai cụ thống nhất nâng mức hỗ trợ công sức cho bà H1 lên 800.000.000 đồng. Đại diện Viện kiểm sát nhân dân TP. Hà Nội đề nghị trích công sức cho bà H1 tương đương nửa kỷ phần thừa kế (1,5 tỷ đồng).
Bản án phúc thẩm số 112/2026/DS-PT ngày 30/01/2026 của TAND thành phố Hà Nội tuyên xử: Chấp nhận một phần kháng cáo của bà H1, sửa bản án sơ thẩm:
Xác định hàng thừa kế thứ nhất gồm ông K, ông H, ông Đ1 và anh Đ (thừa kế thế vị). Bác yêu cầu hưởng thừa kế của bà H1 do chồng bà (ông V) chết trước thời điểm mở thừa kế của hai cụ (năm 2003) và bà H1 là con dâu không thuộc diện thừa kế theo pháp luật hay thừa kế thế vị.
Trừ nghĩa vụ tài sản 1.250.000.000 đồng trả cho bà B và ông H2; trích 500.000.000 đồng công sức cho ông Đ1; trích tính công sức gìn giữ di sản và phụng dưỡng bố mẹ chồng cho bà H1 số tiền 800.000.000 đồng.
Di sản còn lại là 11.795.481.700 đồng chia thành 4 kỷ phần bằng nhau, mỗi kỷ phần trị giá 2.948.870.425 đồng.
👉 Tham khảo thêm: Dịch vụ tư vấn giải quyết bỏ sót người thừa kế tại TP.Hồ Chí Minh
a) Xác định tư cách người hưởng di sản và giới hạn chế định thừa kế thế vị đối với con dâu
Quyết định bác bỏ quyền hưởng thừa kế của bà H1 tại cả hai cấp Tòa án là hoàn toàn chuẩn xác, tuân thủ đúng nguyên tắc cốt lõi của Bộ luật Dân sự năm 2015:
Về điều kiện của người thừa kế: Theo Điều 613 Bộ luật Dân sự năm 2015, người thừa kế là cá nhân phải còn sống vào thời điểm mở thừa kế. Chồng bà H1 (ông Vũ Quốc V) đã qua đời từ năm 2003, trong khi cụ C1 mất năm 2012 và cụ T2 mất năm 2015. Do chết trước cha mẹ, ông V không phát sinh quyền hưởng di sản của hai cụ.
Về hàng thừa kế và thừa kế thế vị: Căn cứ Điều 651 Bộ luật Dân sự năm 2015, con dâu không thuộc bất kỳ hàng thừa kế theo pháp luật nào của cha mẹ chồng khi không có di chúc. Đồng thời, theo Điều 652 Bộ luật Dân sự năm 2015, thừa kế thế vị chỉ áp dụng duy nhất cho con đẻ/con nuôi thay thế vị trí của cha/mẹ đã chết trước để nhận di sản của ông bà (như trường hợp của anh Đ thế vị phần của ông S). Pháp luật dân sự không quy định quyền thừa kế thế vị cho vợ thay thế chồng để hưởng di sản của bố mẹ chồng. Việc bà H1 nại ra việc từng chung sống và có tên trong sổ hộ khẩu năm 2000 không tạo ra tư cách thừa kế theo luật định.
b) Xử lý nghĩa vụ tài sản của người để lại di sản trước khi phân chia
Một điểm mẫu mực về mặt áp dụng pháp luật nội dung và tố tụng của bản án là việc giải quyết yêu cầu độc lập của bên thứ ba (ông H2, bà B).
Theo Điều 658 Bộ luật Dân sự năm 2015 về thứ tự ưu tiên thanh toán nghĩa vụ tài sản và các khoản chi phí liên quan đến thừa kế, các khoản nợ của người chết để lại phải được thanh toán trước khi chia di sản cho các đồng thừa kế. Giao dịch nhận cọc 64 triệu đồng từ năm 2000 của cụ C1 đã được chứng minh qua chữ ký thực tế và lời khai tại cơ quan công an. Đây là nghĩa vụ tài sản thực tế gắn liền với khối di sản. Việc các đồng thừa kế tự nguyện thỏa thuận trích thanh toán dứt điểm 1,25 tỷ đồng cho bên nhận chuyển nhượng là sự vận dụng quyền tự định đoạt hoàn toàn hợp pháp, giải quyết triệt để rủi ro tranh chấp hợp đồng mua bán nhà đất kéo dài hơn 25 năm mà không làm phức tạp hóa quan hệ thừa kế. Khoản tiền này được khấu trừ trực tiếp vào tổng giá trị di sản trước khi tính toán kỷ phần là hoàn toàn chuẩn mực.
c) Xem xét công sức đóng góp cho con dâu và giao hiện vật cho người thừa kế
Bản án phúc thẩm thể hiện rõ tính công bằng xã hội và bản lĩnh áp dụng pháp luật khi sửa một phần bản án sơ thẩm về phần tính công sức cho bà H1:
Cấp sơ thẩm chỉ ghi nhận sự “hỗ trợ tự nguyện” 300 triệu đồng của các thừa kế cho bà H1 là chưa thỏa đáng và đánh giá thấp quá trình gắn bó thực tế. Thực tế chứng minh, sau khi chồng mất năm 2003, bà H1 không tái giá, vẫn ở lại chăm lo cho bố mẹ chồng già yếu cho đến lúc hai cụ qua đời và tiếp tục trông coi, gìn giữ căn nhà suốt hơn 20 năm (trong khi các con đẻ khác người đi làm ăn xa, người thụ án phạt tù).
Tòa án cấp phúc thẩm trích tính công sức 800 triệu đồng cho bà H1 không chỉ dựa trên sự thống nhất của các thừa kế tại phiên tòa mà còn chính danh công nhận công sức bảo quản, tôn tạo di sản và nghĩa vụ phụng dưỡng cha mẹ chồng trên thực tế. Mức trích này hài hòa hơn nhiều so với đề xuất cào bằng tương đương 1 kỷ phần thừa kế (1,5 tỷ đồng) của Viện kiểm sát, bởi nó vừa vặn ghi nhận công sức mà không làm biến dạng hàng thừa kế luật định.
Việc giao toàn bộ hiện vật nhà đất 51,2 m² cho ông Đ1 (người trực tiếp ở ổn định, thờ cúng cha mẹ) và buộc thanh toán giá trị bằng tiền cho các bên khác là giải pháp chia hiện vật tối ưu, tránh việc xé lẻ diện tích nhà đất đô thị và bảo đảm tính khả thi cao nhất khi thi hành án.
Bản án số 112/2026/DS-PT của Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội là thực tiễn điển hình về giải quyết tranh chấp thừa kế nhà đất phức tạp kéo dài qua nhiều thế hệ. Bản án khẳng định ranh giới pháp lý dứt khoát là con dâu không thuộc diện thừa kế theo pháp luật và không thuộc đối tượng thừa kế thế vị di sản của cha mẹ chồng khi chồng đã chết trước thời điểm mở thừa kế. Tuy nhiên, quyền lợi chính đáng của con dâu vẫn được pháp luật bảo vệ thấu đáo thông qua chế định trích công sức đóng góp gìn giữ, tôn tạo di sản và công sức chăm sóc, phụng dưỡng người để lại di sản lúc tuổi già.
👉 Tham khảo thêm: Tư vấn giải quyết tranh chấp thừa kế theo di chúc
Chúng tôi trên mạng xã hội